‘অহৰ্নিশে চলে আমাৰ কাম’

“খাট বোৱাটো মোৰ তেজত আছে বুলিয়েই ক’ব লাগিব,” তৃতীয় প্ৰজন্মৰ জৰীৰ খাট বা খাটিয়া নিৰ্মাণকাৰী ৪৫ বছৰীয়া কৃষ্ণাৱতীয়ে হাঁহি মাৰি কয়। থাৰু জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাগৰাকীয়ে এই প্ৰতিবেদকক জনায়, “মই বিয়াও হৈছো এনে এজনৰ লগত, যিয়ে এই শিল্প খুব ভাল পায়!”

প্ৰায় তিনিটা দশক ধৰি কৃষ্ণাৱতী আৰু তেওঁৰ স্বামী চন্দ্ৰপাল সিং ৰাণাই জৰীৰ খাট তৈয়াৰ কৰি আহিছে। এই খাট হৈছে কাঠৰ তক্তাৰ পৰিৱৰ্তে জৰী গাঁথি বনোৱা এবিধ বিচনা। তেওঁলোকে কাঠ কাটি খাটৰ খুৰাকেইটা সাজু কৰে আৰু তাৰপিছত জৰীৰে খাটখনৰ ভিতৰৰ অংশ বোৱে।

গৰমৰ দিনত মানুহে বিচনাতকৈ খাটতে শুব ভাল পায়। সেয়ে খাট বনোৱা শিল্পীসকলে মে’ মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে এই কামত মনোনিৱেশ কৰে। বছৰটোৰ বাকী সময়ছোৱাত তেওঁলোকে কৃষিশ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে। কৃষ্ণাৱতীয়ে দিনে ৩৫০ টকা মজুৰি পায় আৰু চন্দ্ৰপালে তেওঁতকৈ এশ টকা বেছি পায়। তেওঁলোকে বছৰটোত প্ৰায় ১২০-১৫০ দিন এই কাম কৰে।

এই দম্পতীহাল কাইথুলীয়াৰ বাসিন্দ। গাওঁখনৰ জনবসতি প্ৰায় ১,২০০। বেছিভাগ লোকেই খেতি-বাতি কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। তেওঁলোকৰ পকী ঘৰটোৰ পৰা প্ৰায় দুই-তিনি কিলোমিটাৰ দূৰত কৃষ্ণাৱতী আৰু চন্দ্ৰপালৰ এক একৰ মাটি আছে। তাত তেওঁলোকে বৰ্ষানিৰ্ভৰ আৰু জলসিঞ্চনৰ সহায়ত খেতি কৰে। দুই সন্তানৰ মাতৃ কৃষ্ণাৱতীয়ে কয়, “আমি নিজৰ খোৱাৰ বাবে ঘেঁহু আৰু ধান খেতি কৰোঁ।”

খাট বনাই বছৰত তেওঁলোকে ৫০ হাজাৰ মান টকা পায়। সেইখিনি তেওঁলোকৰ বাবে অতিশয় গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি তেওঁ কয়। কৃষ্ণৱতীয়ে কয়, “গোটেই গাঁওখন যেতিয়া শুই পৰে, তেতিয়াও আমাৰ হাত চলি থাকে। ৰাতি যিমানেই নহওক, বাৰই বাজক বা দুই - খাট সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব।”

যোৱা দহ বছৰত এই দম্পতীহালে ১,৬০০ খনতকৈও অধিক খাট তৈয়াৰ কৰিছে। মানে বছৰি প্ৰায় ১৬০ খন খাট। এখন খাট বিক্ৰী হয় ৪০০-৫০০ টকাত।

গ্ৰাহকসকল আহে ওচৰ-পাজৰৰ নগৰ আৰু গাওঁ যেনে টিকুলি, নাগ্ৰা, সৰোঞ্জা আৰু বিচুৱাৰ পৰা। এইকেইখন ঠাই তাৰ পৰা ৫-১০ কিলোমিটাৰ ব্যাসাৰ্ধৰ ভিতৰতে অৱস্থিত। অৰ্ডাৰ দিয়াসকলে জৰী আৰু কাঠ নিজেই যোগান ধৰে। সাধাৰণতে চিচু কাঠেই দিয়ে, কিয়নো এই কাঠ বৰ মজবুত আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী। অৱশ্যে কিছুমানে সহজতে উপলব্ধ কাৰণে আম বা নিম কাঠো দি যায়।

প্ৰথম কামটো হৈছে খাটৰ ফ্ৰেমটো তৈয়াৰ কৰা। চন্দ্ৰপালে চাৰিটুকুৰা কাঠেৰে ফ্ৰেমটো বনায়। দুটুকুৰা ছয় ফুটৰ আৰু আন দুটুকুৰা তিনি ফুটৰ। তাৰ পিছত খাটৰ চাৰিওটা খুৰা নানাকমত্তাৰ এজন কাঠমিস্ত্ৰীৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হয়। সিজনে খুৰাবোৰত চকুত লগা নক্সা কাটে আৰু ফুটা কৰে য’ত বীমকেইটা ধুনীয়াকৈ খাপ খাই পৰে। ইয়াৰ পিছত চন্দ্ৰপালে খাটৰ তলৰ ভাগটো সাজে আৰু তাত ৰং কৰে।

চন্দ্ৰপালে প্ৰথমে বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ প্লাষ্টিকৰ জৰী বান্ধি দাৱান বা মূল জকাটো প্ৰস্তুত কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণাৱতীৰ পাল পৰে।

তেওঁ কয়, “মই দিনটোত দুইৰ পৰা তিনিখন খাট বওঁ।” এখন জঞ্জীৰী (শিকলিৰ দৰে নক্সা থকা) খাট ববলৈ তিনি ঘণ্টা সময় লাগে। তেওঁ লগতে কয়, “চৌকেদাৰ (কপাহী সূতাৰে বোৱা) খাটখন ডাঙৰ আৰু গধুৰ হৈ পৰে। সেয়ে মই স্বামীৰ লগত লগ লাগি সেইখন বওঁ।” কৃষ্ণাৱতীয়ে তৃতীয় শ্ৰেণীতে স্কুল এৰিছিল আৰু তাৰ পিছত দেউতাকৰ সৈতে বহু সময় কটাইছিল। “তেওঁ যেতিয়া খাট বৈ আছিল, মই জৰীডাল ধৰি দিছিলোঁ। সম্পূৰ্ণ হোৱা খাটখন দেখিবলৈ কেনে হ’ব, সেই লৈ মই সদায় কৌতূহলী আছিলোঁ।”