സ്വന്തം കാലിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ

"ഈ വാഹനത്തിന് മണിക്കൂറിൽ 30 കിലോമീറ്റർ വേഗത്തിൽവരെ പോകാൻ കഴിയേണ്ടതാണ്, പക്ഷെ അത് 27 കിലോമീറ്ററിൽ കൂടുതൽ പോകില്ല."

എന്നാലും, തന്റെ വാഹനം വീണ്ടും പ്രവർത്തനക്ഷമമായതിന്റെ സന്തോഷത്തിലാണ് വസീം ഖുറേഷി. മോട്ടോർ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ഈ മുച്ചക്രവാഹനത്തിലാണ് ഈ 34 വയസ്സുകാരൻ ജോലിയ്ക്ക് പോയിവരുന്നത്.

ബൈക്കിലേയ്ക്ക് കയറുന്നതിനിടെ, വാഹനത്തിന്റെ വയറിംഗിന് ഇപ്പോഴും ചെറിയ പ്രശ്നമുണ്ടെന്നും ബ്രേക്കിടുന്ന സമയത്ത് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും വസീം എന്നോട് പറഞ്ഞു. മുച്ചക്രവാഹനത്തിൽ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള കസേരയിൽ ഇരിപ്പുറപ്പിച്ചശേഷം, അദ്ദേഹം താഴേയ്ക്ക് കുനിഞ്ഞ് സീറ്റിനടിയിലെ ബാറ്ററിയും അതിന് പിന്നിലായുള്ള, സാധനങ്ങൾ വെക്കാനുള്ള ചെറിയ അറയും എനിക്ക് കാണിച്ചുതന്നു.

വസീം ബൈക്ക് സ്റ്റാർട്ട് ചെയ്ത് തന്റെ മൊബൈൽ റിപ്പയർ കടയിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി. ഹരിയാനയിലെ മാണ്ഡിഖേഡയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രാമത്തിൽനിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്ററിനകത്ത്, ഡൽഹി-ആൽവാർ ദേശീയപാതയുടെ അരികിലായി ഒരു കൂട്ടം മരങ്ങളുടെ പുറകിലായാണ് വസീമിൻ്റെ ചെറിയ. വസീമിന്റെ അയൽപക്കത്തുള്ള കുട്ടികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വണ്ടിയ്ക്ക് പുറകെ ഓടുന്നതും മുച്ചക്രവാഹനത്തിന്റെ പുറകിലുള്ള ചെറിയ അറയിലേയ്ക്ക് പൊട്ടിച്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ചാടിക്കയറുന്നതും ഞാൻ നോക്കിനിന്നു. വികൃതികളായ കുട്ടികളോട് ദേഷ്യപ്പെടാതെ വസീമും കുട്ടികളുടെ ചിരിയിൽ പങ്കുചേർന്നു.

എന്നാൽ ഇതെല്ലം വസീമിനെ ബാധിച്ചിരുന്ന ഒരു കാലമുണ്ടായിരുന്നു.

വസീമിന് വെറും അഞ്ച് വയസ്സുള്ളപ്പോഴാണ് കടുത്ത പനി ബാധിച്ച് ചലനശേഷി നഷ്ടമായത്. "അവൻ വീടിന്റെ മുറ്റത്ത് കുഴഞ്ഞുവീണു. അവന് എഴുന്നേൽക്കാൻപോലും കഴിയാതെയായി," വസീമിന്റെ അമ്മ, 55 വയസ്സുകാരിയായ അൻവാരി ഓർത്തെടുത്തു. "എന്തോ കെട്ട കാറ്റ് അടിച്ചതുപോലെയാണ് അവൻ വീണത്," അവർ പറഞ്ഞു.

"എനിക്ക് പോളിയോ ബാധിച്ചതാണ്," വസീം പറഞ്ഞു.

പിന്നീടങ്ങോട്ട് വസീമിന്റെ സ്‌കൂളിലേക്കുള്ള യാത്ര അച്ഛനോടൊപ്പം സ്‌കൂട്ടറിലായി. മടങ്ങിവരുമ്പോൾ മുതിർന്ന സഹോദരൻ അദ്ദേഹത്തെ ചുമലിലേറ്റും. ഇടയ്ക്ക് ചില ദിവസങ്ങളിൽ ഉച്ചയ്ക്ക് വസീം തനിയെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് നടന്നുപോകുമ്പോൾ, "ആ പാവം നടക്കുന്നത് കണ്ടില്ലേ" എന്ന് ആളുകൾ പറയുന്നത് അദ്ദേഹം കേൾക്കാനിടയായി. ആ വാക്കുകൾ ഇന്നും അദ്ദേഹത്തെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു.

അഞ്ച് വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികളെ ബാധിക്കുന്ന, അതീവ വ്യാപനശേഷിയുള്ള ഒരു വൈറൽ രോഗമാണ് പോളിയോ (പോളിയോമൈലൈറ്റിസ്). പ്രധാനമായും മനുഷ്യവിസർജ്ജ്യം വഴിയും ഉമിനീർ വഴിയും പകരുന്ന ഈ രോഗം മനുഷ്യന്റെ നാഡീവ്യവസ്ഥയെ ആക്രമിച്ച് തളർവാതത്തിന് കാരണമാകുന്നു. 1995-ൽ ദേശവ്യാപകമായി പോളിയോ തുള്ളിമരുന്ന് വിതരണം ചെയ്തുതുടങ്ങിയതിന് പിന്നാലെ, 2014-ൽ ഇന്ത്യയെ പോളിയോ മുക്ത രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി.

എന്നാൽ, 1991-ൽ ജനിച്ച വസീമിന് മാരകമായ ഈ വൈറസിന്റെ ആക്രമണത്തിൽ ശരീരത്തിന്റെ കീഴ്ഭാഗത്തും കൈകളിലും എന്നന്നേയ്ക്കുമായി അംഗവൈകല്യം സംഭവിക്കുകയും പരസഹായം കൂടാതെ നടക്കാനോ എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കാനോ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ വന്നുചേരുകയും ചെയ്ത കാലത്ത് രാജ്യം ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചിരുന്നില്ല. നാലോ അഞ്ചോ വയസ്സ് മാത്രമുള്ളപ്പോൾ ഇത്തരമൊരു ദുരന്തം നേരിടേണ്ടിവന്ന വസീം അന്നുതൊട്ട് സ്നേഹസമ്പന്നരായ കുടുംബാംഗങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് ദൈനംദിന പ്രവൃത്തികൾപോലും ചെയ്യുന്നത്. ചെറിയ ദൂരം മാത്രം സഞ്ചരിക്കേണ്ട സാഹചര്യങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം കൈകളിൽ ചെരുപ്പിട്ട്, ശരീരഭാരം കൈകളിൽ താങ്ങി മുന്നോട്ട് നീങ്ങും.

"ഞാൻ എന്റെ സഹോദരന്മാരിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തനാണെന്ന തോന്നലുണ്ടാക്കാൻ എന്റെ പിതാവ് [വഹീദ് ഖുറേഷി] ഒരിക്കൽപ്പോലും ഇടവരുത്തിയിട്ടില്ല," വസീം പറയുന്നു. 11 സഹോദരന്മാരിൽ വസീമിന് മാത്രമാണ് പോളിയോ ബാധിച്ചത്. ഒരിക്കൽ വസീമിന്റെ സഹോദരന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ കൂട്ടാതെ നഗീനയിൽ രാംലീല കാണാൻ പോയപ്പോൾ, വസീമിന്റെ കരച്ചിൽ മാറ്റാൻ പിതാവ് അദ്ദേഹത്തെ സ്‌കൂട്ടറിൽ അവിടേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയാണ് ചെയ്തത്.

മഴക്കാലമാകുമ്പോൾ വസീമിന്റെ പിതാവ് അദ്ദേഹത്തെ വീടിനടുത്തുള്ള മധുരപലഹാരക്കടയിൽ ഖേവർ കഴിക്കാൻ കൊണ്ടുപോകും. "എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര മധുരപലഹാരങ്ങൾ നൽകാൻ അച്ഛൻ കടക്കാരനോട് പറയുമായിരുന്നു. ചില ദിവസങ്ങളിൽ ഞാൻ വീട്ടുവാതിൽക്കൽ നിശബ്ദനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം അടുത്ത് വന്ന്, "നിനക്ക് എന്തുപറ്റി? പൈസ ആവശ്യമുണ്ടോ?' എന്ന് ചോദിച്ച് ആരുമറിയാതെ ഒരു നൂറു രൂപാ നോട്ട് എന്റെ കയ്യിൽ വച്ചുതരും," വസീം ഓർത്തെടുക്കുന്നു.

"ദൈവത്തിന്റെ കാരുണ്യംകൊണ്ട്, എല്ലാവരും എന്നോട് നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറുന്ന ഒരു കുടുംബത്തിലാണ് ഞാൻ ജനിച്ചത്," അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

കശാപ്പുകാരുടെ സമുദായത്തിലെ അംഗങ്ങളായ ഖുറേഷി കുടുംബം ഒരുകാലത്ത് നൂഹ് പട്ടണത്തിൽ (നേരത്തെ മേവാത് ജില്ലയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രദേശം) എരുമയുടെയും ചെമ്മരിയാടിന്റെയും ചർമ്മം ഉപ്പിലിട്ടും, ഉത്തർ പ്രദേശിലെ ഹാപൂരിലുള്ള തുകൽച്ചന്തയിൽ അവ വിൽപന നടത്തിയും ഉപജീവനം കഴിച്ചിരുന്നു.

വസീമിന് പോളിയോ ബാധിച്ചതോടെ ആ കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതം കീഴ്മേൽമറിഞ്ഞു. ചുറ്റുവട്ടത്തുള്ള ഡോക്ടർമാർ എല്ലാവരും വസീമിന്റെ രോഗം ചികിത്സിച്ചു ഭേദമാക്കാനാകില്ലെന്ന് പറഞ്ഞെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ തോറ്റുകൊടുക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. വസീമിന്റെ രോഗത്തിന് പ്രതിവിധി തേടി അവർ നൂഹ് പട്ടണത്തിലുള്ള തറവാട് വീട് വിട്ട്, 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മാവൻ താമസിക്കുന്ന ഗുജർ നഗൽ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് താമസം മാറി. സമീപഗ്രാമമായ ഖെർലി നൂഹിലുള്ള ഒരു നാട്ടുവൈദ്യൻ, അതിനകം നടക്കാനുള്ള ശേഷിപോലും നഷ്ടപ്പെട്ട വസീമിന്റെ ചികിത്സ ഏറ്റെടുത്തു.

നാട്ടുവൈദ്യന്റെ ചികിത്സ മുന്നേറവേ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം പുതിയൊരു ജീവിതം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് വഹീദ് ഖുറേഷി ചണത്തിന്റെ ചാക്കുകൾ നന്നാക്കി വിൽക്കുന്ന കച്ചവടം ആരംഭിക്കുകയും പിന്നീട് മണ്ഡിഖേഡയിൽ പുതിയ വീട് പണിയുകയും ചെയ്തു.

വസീമിന് രോഗശാന്തി ഉണ്ടാകുമെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ കുടുംബം ക്ഷമാപൂർവ്വം, പ്രാർത്ഥനയോടെ കാത്തിരുന്നു.

"ഞാൻ അവന് ദിവസത്തിൽ പല തവണ മരുന്ന് കൊടുക്കുകയും വേപ്പിന്റെ ഇലയിട്ട വെള്ളത്തിൽ കുളിപ്പിക്കുകയും നാട്ടുവൈദ്യൻ തന്ന എണ്ണ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ തേച്ചുപിടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു," വസീമിന്റെ അമ്മ അൻവാരി മുറുക്കാനായി അടയ്ക്ക മുറിക്കുന്നതിനിടെ ഓർത്തെടുത്തു.

"എന്റെ അമ്മി (അമ്മ) അവരെക്കൊണ്ടാവുന്നതെല്ലാം ചെയ്തു. അവരുടെ ശ്രമംകൊണ്ട് മാത്രമാണ് എന്റെ കൈകളുടെ ശേഷി മെച്ചപ്പെടുകയും ഇരിക്കാൻ കഴിയുന്ന സ്ഥിതിയിലെത്തുകയും ചെയ്തത്," വസീം പറയുന്നു. ഖുറേഷി കുടുംബം ഉൾപ്പെടുന്ന മുസ്‌ലിം കസായി (കശാപ്പുകാർ) സമുദായക്കാർ ചെമ്മരിയാടിന്റെ പാലിന് ഔഷധഗുണമുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നതിനാൽ, നാട്ടുവൈദ്യൻ കുറിച്ച് നൽകിയ എണ്ണയ്ക്ക് പുറമേ ചെമ്മരിയാടിന്റെ പാലും അമ്മ തന്റെ ശരീരത്തിൽ തേച്ചുപിടിപ്പിച്ചിരുന്നതായി വസീം ഓർക്കുന്നു.

2011-ലെ കണക്കുപ്രകാര, ഇന്ത്യയിൽ 26.8 ദശലക്ഷം ജനങ്ങൾ, അതായത് ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 2.21 ശതമാനം, ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള അംഗപരിമിതിയോടെ ജീവിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ, ഏകദേശം അഞ്ചിലൊന്നുപേർ സെറിബ്രൽ പാൽസി, തളർവാതം തുടങ്ങിയ ചലനസംബന്ധമായ അംഗപരിമിതി അനുഭവിക്കുന്നവരാണ്. ഹരിയാനയിലെ കണക്കുകളും ദേശീയ ശരാശരിയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്ത് ഏകദേശം 546,000 ആളുകൾ, അതായത് ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 2.2 ശതമാനം പേർ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള അംഗപരിമിതിയോടെ ജീവിക്കുന്നു; അതിൽ നാലിലൊന്ന് പേർ ചലനസംബന്ധമായ അംഗപരിമിതി നേരിടുന്നവരാണ്.

2022-ലാണ് വസീം സിത്താരയെ ജീവിതസഖിയായി സ്വീകരിച്ചത്. കുടുംബക്കാർ മുഖാന്തിരം കണ്ടുമുട്ടിയ ഇരുവരുടെയും വിവാഹം വൈകാതെതന്നെ ഉറപ്പിച്ചെങ്കിലും, പെട്ടെന്ന് ആ ബന്ധം മുറിഞ്ഞു.

"അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ഞങ്ങളുടെ നാട്ടിൽനിന്ന് വളരെ അകലെയാണ് താമസമെന്നതായിരുന്നു എന്റെ സഹോദരന്റെ ആശങ്ക," സിത്താര പറയുന്നു. വസീമിന്റെ വീട്ടിൽനിന്ന്100 കിലോമീറ്റർ അകലെ, ഉത്തർ പ്രദേശിലെ ഗാസിയാബാദ് ജില്ലയിലുള്ള ലോണിയിലാണ് സിത്താരയുടെ കുടുംബവീട്. അവിടെ, സിത്താരയുടെ അച്ഛനും നാല് സഹോദരന്മാരും പഴക്കച്ചവടം നടത്തിയാണ് ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്നത്.

എന്നാൽ വിവാഹം മുടങ്ങിയതിനുശേഷവും, ഇരുവരും സംസാരിക്കുന്നത് തുടർന്നു. "ആരുമറിയാതെയാണ് ഞങ്ങൾ സംസാരിച്ചിരുന്നത്," തങ്ങളുടെ രഹസ്യ സംഭാഷണങ്ങളെക്കുറിച്ച് വസീം പറയുന്നു.

"ഞാൻ എന്റെ അബ്ബുവിന്റെ (അച്ഛന്റെ) ഫോണിൽനിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കും," 26 വയസ്സുകാരിയായ സിത്താര കട്ടിലിലിരുന്ന് നാണത്തോടെ പറഞ്ഞു. സിത്താരയ്ക്ക് രണ്ടുവയസ്സുള്ളപ്പോൾ പോളിയോ ബാധിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് കാലുകൾക്ക് അംഗവൈകല്യം സംഭവിച്ചതിനാൽ നടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ട്.

ഇരുവരുടെയും ബന്ധം സിത്താരയുടെ അമ്മ കണ്ടുപിടിച്ചതോടെ, രണ്ടു കുടുംബങ്ങളും വിവാഹത്തിന് സമ്മതിച്ചു. വസീം-സിത്താര ദമ്പതികൾക്ക് രണ്ടു മക്കളാണ്- രണ്ടുവയസ്സുകാരനായ മൊഹമ്മദ് അസറും മൂന്നുമാസം പ്രായമുള്ള ഇക്രയും.

"കുട്ടികൾ രണ്ടാളും കാണാൻ എന്നെ പോലെയല്ല," വസീം സിത്താരയെ കളിയാക്കി

എന്റെ മകന് കൂടുതലും അവന്റെ മാമയുടെ (അമ്മാവൻ) ഛായയാണ്," അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞു.

"എനിക്കറിയാം, നിങ്ങൾ പിന്നെ അതിസുന്ദരനാണല്ലോ," സിത്താര ചെറുപുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു.

അരാവല്ലി മലനിരകളുടെ അടിവാരത്തിലാണ് മണ്ഡിഖേഡ ഗ്രാമം. ഖുറേഷി കുടുംബത്തിലെ ഏഴ് സഹോദരന്മാർ ഇവിടെ ഒരുമിച്ച് താമസിക്കുന്നു. വിവാഹിതനായ ഓരോ സഹോദരനും ഭാര്യയ്ക്കും മക്കൾക്കുമൊപ്പം താമസിക്കാൻ പ്രത്യേകം മുറികളുണ്ട്. ആകെ 19 അംഗങ്ങളാണ് ഈ കൂട്ടുകുടുംബത്തിലുള്ളത്.

വസീമിനും സിത്താരയ്ക്കും സഹായമില്ലാതെ നടക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ, അവർക്ക് മറ്റുള്ളവരെ ആശ്രയിക്കാതെ സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിലാണ് മുറിയിലെ സാധനങ്ങളും ശുചിമുറിയും സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവർക്ക് കൈകളിൽ ഊന്നി സ്വയം എഴുന്നേൽക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ സോഫയും കട്ടിലും അടുപ്പിച്ചിട്ടിട്ടുണ്ട്. സിത്താരയ്ക്ക് വാക്കർ ഉണ്ടെങ്കിലും പാരി രണ്ടുതവണ അവരെ സന്ദർശിച്ചപ്പോഴും അത് ഉപയോഗിക്കുന്നത് കണ്ടില്ല.

വസീം നേരത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്ന് സഹോദരന്മാർക്കൊപ്പം ലോഹവീപ്പകൾ പുതുക്കി, മറിച്ചു വിൽക്കുന്ന ബിസിനസിൽ പങ്കാളിയായിരുന്നു. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുമുൻപ്, അദ്ദേഹം സ്വന്തമായി ഒരു മൊബൈൽ കട ആരംഭിച്ചു. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ 8 മണിക്ക് തുറക്കുന്ന കട വൈകീട്ട് 4 മണിയോടെ അടയ്ക്കും; ഇടയ്ക്ക് ഉച്ചയ്ക്ക് ഒരുമണിക്കൂർ ഭക്ഷണത്തിന് ഇടവേളയുമുണ്ട്. കടയിൽനിന്ന് ദിവസേന 300-500 രൂപ വരുമാനമുണ്ടെങ്കിലും, അത് നിത്യച്ചിലവിന് കഷ്ടിയാണെന്ന് വസീം പറയുന്നു. കടയുടെ വാടക, വൈദ്യുതിയുടെയും വെള്ളത്തിന്റെയും ബില്ല് എന്നിങ്ങനെ മാസം തോറുമുള്ള ചെലവുകൾക്കുതന്നെ 5,000 രൂപ ആവശ്യമുണ്ട്.

സംസ്ഥാന സർക്കാരിൽനിന്ന് എല്ലാ മാസവും വികലാംഗ പെൻഷനായി ലഭിക്കുന്ന 3,000 രൂപയാണ് വസീമിന് ആകെ ലഭിക്കുന്ന സ്ഥിരവരുമാനം. കഴിഞ്ഞ കുറേ മാസങ്ങളായി, സിത്താരയ്ക്കും പെൻഷൻ ലഭ്യമാക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ് അദ്ദേഹം. പക്ഷെ അതിന് സാങ്കേതികമായ ഒരു തടസ്സമുണ്ട്. സിത്താരയെ അവരുടെ വീടിരിക്കുന്ന ഉത്തർ പ്രദേശിലാണ് അംഗപരിമിതരുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. "ഇവിടെ പെൻഷൻ ലഭിക്കണമെങ്കിൽ, ആദ്യം അവിടത്തെ പട്ടികയിൽനിന്ന് പേര് നീക്കം ചെയ്യണം. അതിനായി, ആരെങ്കിലും അവിടെ അടുത്തുള്ള സർക്കാർ ആശുപത്രിയിൽ നേരിട്ട് പോയി കടലാസുകൾ ശരിയാക്കേണ്ടതുണ്ട്," വസീം പറയുന്നു.

ഈ ആവശ്യവുമായി ഇരുവരും സിത്താരയുടെ കുടുംബത്തെ സമീപിച്ചെങ്കിലും," ആർക്കും അത് ചെയ്തുതരാനുള്ള സമയമില്ല," സിത്താര പറയുന്നു. "ഞാൻ എത്ര കാലമായി ആവശ്യപ്പെടുന്നു...അതിനുശേഷം എനിക്ക് കുട്ടികൾ രണ്ടായി!" സിത്താര ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

വസീമിന് തന്റെ രണ്ടു മക്കളെയും പഠിപ്പിക്കണമെന്ന് വലിയ നിർബന്ധമുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന് സ്വയം നേരാംവണ്ണം വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല – പലതവണ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം ഒടുവിൽ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓപ്പൺ സ്‌കൂളിംഗിൽനിന്നാണ് (എൻ.ഐ.ഓ.എസ്) അദ്ദേഹം പത്താംതരം പൂർത്തിയാക്കിയത്. 2021-ൽ അന്തരിച്ച പിതാവിന്റെ ചിത്രം എടുത്തുകാണിച്ച് അതിയായ സ്നേഹത്തോടെ വസീം പറഞ്ഞു, "എന്നോടുള്ള സ്നേഹം കൊണ്ടാകണം, പഠിത്തം നിർത്തിയതിന് പപ്പ ഒരിക്കൽപ്പോലും എന്നെ വഴക്ക് പറഞ്ഞിട്ടില്ല."

2011-ലെ കണക്കെടുപ്പനുസരിച്ച്, അംഗപരിമിതരായ കുട്ടികളിൽ ഏകദേശം പത്തിൽ മൂന്നുപേർ ഒരിക്കൽപ്പോലും സ്‌കൂളിൽ പോയിട്ടില്ല; 12 ശതമാനം കുട്ടികൾ പഠനം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 21A പ്രകാരം, വിദ്യാഭ്യാസം ഒരു മൗലിക അവകാശമാണ്. 2016-ലെ ഭിന്നശേഷി നിയമത്തിലും അംഗപരിമിതരായ കുട്ടികൾക്ക് മറ്റുള്ള കുട്ടികൾക്ക് തുല്യമായി വിദ്യാഭ്യാസവും കായിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും വിനോദ പ്രവൃത്തികൾക്കുമുള്ള അവസരവും നൽകണമെന്നും സ്‌കൂളിന്റെ കെട്ടിടവും പരിസരവും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങളും അംഗപരിമിതരായ കുട്ടികൾക്കുകൂടി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന രീതിയിലായിരിക്കണമെന്നും നിഷ്കർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.

വസീമിന്റെ സ്‌കൂളിൽ കെട്ടിടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നയിടത്ത് റാമ്പുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ക്ലാസ്സ്മുറികളിലേയ്ക്ക് കയറാൻ റാമ്പുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; കോണികൾ കയറുക മാത്രമായിരുന്നു മാർഗ്ഗം. സംസ്ഥാന സർക്കാരിന് കീഴിലുള്ള ഈ സ്ഥാപനത്തിൽ ചക്രക്കസേരകൾപോലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ശുചിമുറി ഉപയോഗിക്കാൻ വസീം തനിച്ചാണ് പോയിരുന്നത്; അംഗപരിമിതരായ കുട്ടികൾക്ക് വേണ്ട സഹായം നൽകാൻ ചുമതലപ്പെട്ട ജീവനക്കാരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

"അത് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ട് തന്നെയായിരുന്നു," തനിക്ക് സ്‌കൂളിൽ പോകാൻ ഇഷ്ടമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും വസീം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

ജീവിതത്തിൽ പിന്നീടങ്ങോട്ടും കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെയാണ് വസീം എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചിട്ടുള്ളത്.

ബാങ്കിലോ ആശുപത്രിയിലോ മറ്റിടങ്ങളിലോ ഒരാൾപോലും വസീമിന് ഒരു വീൽചെയർ ലഭ്യമാക്കിയിട്ടില്ല.

ഇക്കഴിഞ്ഞ വേനൽക്കാലത്ത് (2025), വസീം കൂടുതലും വീട്ടിൽത്തന്നെ തങ്ങാനും മുറിയ്ക്ക് പുറത്തേക്കിറങ്ങുന്നത് ഒഴിവാക്കാനും തുടങ്ങി. വസീമിന്റെ മുറിയുടെ നേരെ എതിർവശത്തുള്ള മുറിയിൽ താമസിക്കുന്ന സഹോദരൻ മൊഹമ്മദ് തൗഷീഖിന് വസീമിന് പതിയെ "വിഷാദം" ബാധിക്കുന്നത് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞു.

"എനിക്ക് ആരെയും കാണാനോ പുറത്തേയ്ക്ക് ഇറങ്ങാനോ തോന്നിയില്ല. എന്താണ് എന്റെ മനസ്സിൽ സംഭവിച്ചതെന്ന് അറിയില്ല. സുഹൃത്തുക്കളോട് സംസാരിക്കാൻപോലും എനിക്ക് താത്പര്യം തോന്നിയിരുന്നില്ല. അസുഖം വന്നതിനുശേഷമാണ് ഇതെല്ലാം തുടങ്ങിയത്," വസീം ഓർത്തെടുക്കുന്നു. 2025 മാർച്ചിൽ, വയറ്റിൽ അണുബാധ ഉണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് വസീം കുറച്ച് ദിവസം കിടപ്പിലായിരുന്നു. ഏകദേശം അതേ സമയത്തുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യന്ത്രവത്കൃത മുച്ചക്രവാഹനവും പണിമുടക്കിയതോടെ, കടയിലേക്കുപോലും പോകാൻ കഴിയാതെ വസീം കുടുങ്ങിപ്പോയി.

മരുന്നൊന്നും ഫലിക്കാതെവന്നപ്പോൾ, വസീം ഒരു ഹക്കീമിൽനിന്ന് രക്ഷ ഊതിച്ചു വാങ്ങി കഴുത്തിൽ ധരിക്കാൻ തുടങ്ങി. അതിനുശേഷമാണ് അദ്ദേഹത്തിന് വീടിന് പുറത്തിറങ്ങാൻ അൽപമെങ്കിലും ധൈര്യം ലഭിച്ചത്; എന്നിട്ടും വാഹനമില്ലാത്തതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് കടയിൽ പോകാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല.

ഒടുവിൽ ഒക്ടോബറിൽ നഗീനയിൽനിന്നുള്ള ഒരു മെക്കാനിക്കിനെ വരുത്തി വസീം തന്റെ മുച്ചക്രവാഹനം ശരിയാക്കിയെടുത്തു. വാഹനത്തിന്റെ ബാറ്ററി മാറ്റാൻ 5,000 രൂപ ചിലവായതിന് പുറമെ വയറിംഗ് ശരിയാക്കാൻ പിന്നെയും രണ്ടായിരം രൂപ വേണ്ടിവന്നു.

നാലുവർഷം മുൻപ് നൂഹ് ജില്ലാ കളക്ടറുടെ ഓഫീസിൽ നടന്ന ഒരു ക്യാമ്പിൽവെച്ചാണ് വസീമിന് യന്ത്രവത്കൃത മുച്ചക്രവാഹനം ലഭിച്ചത്. എങ്ങനെയാണ് തനിക്ക് ഈ വാഹനം അനുവദിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് വസീമിന് ഇപ്പോഴും അറിയില്ല. സാധാരണയായി, അസ്സിസ്റ്റൻസ് ടു ഡിസേബിൾഡ് പേഴ്‌സൺസ് ഫോർ പർച്ചേസ്/ ഫിറ്റിങ് ഓഫ് എയ്ഡ്സ് ആൻഡ് അപ്ലയൻസസ് പദ്ധതി (എ.ഡി.ഐ.പി) പ്രകാരമാണ് സഹായോപകരണങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്നത്. അംഗപരിമിതർക്ക് സഹായോപകരണങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിനും വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുമായി സർക്കാരിതര സംഘടനകളും ഡിസ്ട്രിക്ട് ഡിസബിലിറ്റി റീഹാബിലിറ്റേഷൻ സെന്ററുകളും അടക്കമുള്ള പദ്ധതി നടത്തിപ്പ് ഏജൻസികൾക്ക് സഹായധനം നൽകിയാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്.

2014 വരെ, ഈ പദ്ധതിയ്ക്ക് കീഴിൽ അംഗപരിമിതരായ ഏകദേശം 29 ലക്ഷം ആളുകൾക്ക് സഹായോപകരണങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. (എ.ഡി.ഐ.പി 2025). അതിൽ 65,000 യന്ത്രവത്കൃത മുച്ചക്രവാഹനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.

കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ പദ്ധതിയായ ദിവ്യാംഗ്ജൻ സ്വാവലംബൻ യോജനയ്ക്ക് കീഴിൽ 50 ലക്ഷം രൂപവരെ വായ്പ ലഭിക്കാൻ വസീമിന് അർഹതയുണ്ട്. ഭിന്നശേഷി ശാക്തീകരണ വകുപ്പിന് കീഴിലെ നാഷണൽ ഹാൻഡികാപ്പ്ഡ് ഫിനാൻസ് ആൻഡ് ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (എൻ.എച്ച്.എഫ്.ഡി.സി) നടപ്പിലാക്കുന്ന ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ അംഗപരിമിതർക്ക് വാഹനങ്ങൾ വാങ്ങാനോ ചെറിയ ബിസിനസ് സംരംഭങ്ങൾ തുടങ്ങാനോ വേണ്ടിയാണ് വായ്പ അനുവദിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഇതിനായി എങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കണമെന്ന് വസീമിന് ധാരണയില്ല; മാത്രമല്ല ഇതിനുവേണ്ട നടപടിക്രമങ്ങൾക്കായി സഞ്ചരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് മറ്റൊരാളുടെ സഹായവും ആവശ്യമാണ്.

"അടുത്തുള്ള മറ്റു കടകളിലേയ്ക്കും വിതരണം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ, എന്റെ മൊബൈൽ ബിസിനസ് ഹോൾസെയിൽ ആക്കാനാണ് എന്റെ പദ്ധതി," വസീം പറയുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ വായ്പാത്തുക ഉപയോഗിച്ച് പുരുഷന്മാരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ വിൽക്കുന്ന ഒരു കട തുടങ്ങാനും വസീം ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്.

"എന്റെ കുടുംബത്തെ കാണാൻ വീട്ടിലേയ്ക്ക് വരുന്നോ?" മുച്ചക്ര വാഹനത്തിൽ കയറി മുന്നോട്ട് നീങ്ങവേ വസീം എന്നോട് ചോദിച്ചു.

പരിഭാഷ: പ്രതിഭ ആര്‍. കെ.