́ಯಾರಿಗೂ ಗಟಾರದಲ್ಲಿ ಸಾವು ಬರಬಾರದುʼ

ಪುತುಲ್ ದಲೋಯ್ ಅವರ ಪತಿ ಚಂದನ್ ಸತ್ತು ಆರು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಹೊಸದೆಹಲಿಯ ವಸಂತ್ ಕುಂಜ್‌ ಬಳಿಯ ಬೆಂಗಾಲಿ ಮೊಹಲ್ಲಾದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಲು, ನೀವು ಹಸು-ಎಮ್ಮೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಾಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಗಣಿಯ ವಾಸನೆ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊಹಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಬಂಗಾಳಿ ವಲಸಿಗರು.

ಪುತುಲ್ (26) ಮನೆಯ ಗೋಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ, ಕಾಳಿ ಅವತಾರದಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ಪೋಸ್ಟರ್ ಒಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಅವರ ಪತಿಯ ಹಳೆಯ ಫೋಟೋವೊಂದಿದೆ. ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೋಟೋವೊಂದನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮುಂದೆ ಊದುಬತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ.

ಚಂದನ್ ದಲೋಯ್ (30 ವರ್ಷ) ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಸಂತ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು 'ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೌಸ್‌ಕೀಪಿಂಗ್ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. 2016ರ ನವೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಮಾಲ್ ಆವರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೆಪ್ಟಿಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಒಂದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಚಂದನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಚಂದನ್ ಯಾವುದೇ ಸುರಕ್ಷತಾ ಉಪಕರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಟ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಇಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ವಿಷಾನಿಲದಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆಂದು ಒಳಗಡೆ ಧುಮುಕಿದ ಸಹದ್ಯೋಗಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಕೂಡ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದರು. ಬೀಟ್ ಕಾನ್ಸ್‌ಟೇಬಲ್ ಒಬ್ಬರು ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವರನ್ನು ಟ್ಯಾಂಕಿಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸಾಗಿಸಿದರು ಎಂದು ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದಾಗ ಚಂದನ್ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇಸ್ರೇಲ್ ಅವರ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಯಿತು.

ಪುತುಲ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ನಾನು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಾಲ್‌ ಕಡೆ ಓಡಿದೆ, ಆದರೆ ನನ್ನನ್ನು ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಚಂದನ್ ಅವರನ್ನು ಫೋರ್ಟಿಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಾಲಿ ಮೊಹಲ್ಲಾದ ನೂರಾರು ಜನರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ನನ್ನ ಪತಿ, ನಾನು ಅವರನ್ನು ನೋಡಬೇಕು ಎಂದು ನಾನು ಅಂಗಲಾಚಿದೆ. ನನ್ನ ಮಗನಿಗೂ ಕೂಡ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅಪರಾಧಿಗಳೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು."

ಪುತುಲ್‌ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಂಡೇ ಮಾತನಾಡಿದರು, "ಅವರ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇರಲಾಗದ ನೋವು ನನ್ನನ್ನು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಕಾಡಲಿದೆ. ಅಕ್ರಮವಾದ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ನನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಬಲವಂತ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು." ತನ್ನ ಗಂಡ ಚಂದನ್‌ ಬಳಿ ಪದೇ ಪದೇ ಸೆಪ್ಟಿಕ್‌ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಕ್ಲೀನ್‌ ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದ ದಿನ ಪುತುಲ್‌ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸೆಪ್ಟಿಕ್‌ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಕ್ಲೀನ್‌ ಮಾಡದೆ ಹೋದರೆ ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗುವುದೂ ಕಷ್ಟವಿತ್ತು. ಈ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಚಂದನ್‌ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಲಿಲ್ಲ.

"ನನ್ನ ಗಂಡನಿಂದ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿದವರನ್ನು ಹಿಡಿಯಲೇಬೇಕು. ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಒಳಗೆ ಜೀವಕ್ಕೆ ಎರವಾಗುವ ವಿಷದ ಗಾಳಿ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ಅದರೊಳಗೆ ಅವರನ್ನು ಏಕೆ ಇಳಿಸಿದರು? ಊರಿನ ಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ಗಟಾರಗಳನ್ನು ಕ್ಲೀನ್‌ ಮಾಡಿಸಲು ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಜಾತಿಯವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಏಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು? ಭಾರತದಲ್ಲಿ ʼಅಭಿವೃದ್ಧಿಯʼ ಕುರಿತು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಬ್ಬರದ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಂತರವೂ ಮಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಸೆಪ್ಟಿಕ್‌ ಟ್ಯಾಂಕನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಿಂದಲೇ ಏಕೆ ಕ್ಲೀನ್‌ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಅವರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲ ಹೊರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಈ ಚರಂಡಿಗಳ ಒಳಗೆ ಏಕೆ ಈಗಲೂ ಜನ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ನನ್ನ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಬೇಕು."

ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಪುತುಲ್‌ ತನ್ನ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಲ್ಲ. ಪುತುಲ್‌ ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಒತ್ತಡಕ್ಕೂ ಮಣಿದಿಲ್ಲ. ಐಟಿ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಆಗಿರುವ ಪುತುಲ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮನೆಯ ಮಾಲಿಕರು ಇವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ ಪೋಲಿಸ್‌ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ದಾಖಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಇವರ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಬ್ಬರ ಮಾಲೀಕರು ಕೂಡ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

ಪುತುಲ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿ ದೀಪಾಲಿ ದಲೋಯ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾರ್ಟಂ ವರದಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ - ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣ ವಿಷಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವಿಕೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಶಾಕ್‌ನಿಂದ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿ ವರದಿಯನ್ನು ತಿರುಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ. ಕೋಠಿಗಳ (ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಾಲೋನಿ) ಸಾಹೇಬರು ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರವೇ ಅವರು ವರದಿಯನ್ನು ತಿದ್ದಿದರು." ದೀಪಾಲಿ ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಮ್ಮನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆ. ದೆಹಲಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೀಗಿದ್ದರೆ, ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏನಾಗಿರಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೀವೇ ಊಹಿಸಿ."

ತಿಂಗಳುಗಳ ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಂತರ, ಚಂದನ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ಪುತುಲ್‌ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ 10 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರು. (1993ರಿಂದ ಒಳಚರಂಡಿ ಅಥವಾ ಸೆಪ್ಟಿಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಾಗ ಮೃತಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಮಾರ್ಚ್ 27, 2014ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು.) ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪುತುಲ್‌ ಅವರಿಗೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವುದಾಗಿಯೂ ಸಂಸ್ಥೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತು.

ದುರಂತವೆಂದರೆ, ಗಂಡನನ್ನು ಬಲಿ ಪಡೆದ ಹೌಸ್‌ ಕೀಪಿಂಗ್‌ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

"ಕೊನೆಗೂ ಜಾತಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಗಂಡ ಮತ್ತೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಈ ನೋವು ಎದುರಾಗಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನಾಸೆ. ಯಾರೂ ಕೂಡ ಗಟಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಯಬಾರದು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪುತುಲ್.‌

ಪುತುಲ್ ಮತ್ತು ಚಂದನ್ ಇಬ್ಬರೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ದಕ್ಷಿಣ 24 ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಂದರಬನದ ಕಂದಿಕ್‌ಪುರ ಗ್ರಾಮದವರು. ಅವರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಬಾಗಡಿ ಸಮುದಾಯದವರು. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರು ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಆ ಮಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಂದನ್ 9,800 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೋಣೆಯ ಬಾಡಿಗೆ 3,500 ರೂಪಾಯಿ ಇತ್ತು.

ಹತ್ತಿರದ ಬಂಗಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುತುಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸುಂದರಬನಕ್ಕೂ ಮರಳಿ ಹೋಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಏನೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅತ್ತೆ, ಮೈದುನ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬ ತಮ್ಮ 2-2.5 ಬಿಘಾ (ಸರಿಸುಮಾರು 0.6 ಎಕರೆ) ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೊನೆಗೆ ತಮಗೆ ಬಂದಿರುವ ಕ್ಲೀನಿಂಗ್ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು ಪುತುಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತು. "ಈಗ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಅವರ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ಮಗ ಅಮಿತ್, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್ ಹಿಡಿದು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ. ವನು ವಸಂತ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪರ್ ಕೆಜಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಪ್ಪ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಮಾಲ್‌ಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಪಿಜ್ಜಾ ಮತ್ತು ಬರ್ಗರ್ ಕೊಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳು ಅವನಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿವೆ. ಆದರೆ, ಆ ನವೆಂಬರ್‌ನ ಒಂದು ದಿನ, ತಲೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೊಕ್ಕಳಿನವರೆಗೂ ಹೊಲಿಗೆ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಶವವನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿದ್ದನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದ್ದ.

"ಅವರು ಅಪ್ಪನನ್ನು ಆ ಕೊಳಕು ಚರಂಡಿಯೊಳಗೆ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಅವರು ಅದರಲ್ಲೇ ಸಾಯುವಂತಾಯಿತು" ಎಂದು ಅಮಿತ್ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. "ಜನರನ್ನು ವಂಚಿಸಲು ಅವರು ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿಗೊಂದು ಸೇಫ್ಟಿ ಬೆಲ್ಟ್ ತಂದಿಟ್ಟರು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಬೆಲ್ಟ್ ಮೊದಲೇ ಅಲ್ಲಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅಪ್ಪ ಚರಂಡಿಗೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ಅದು ಗಲೀಜಾಗಬೇಕಿತ್ತಲ್ಲವೇ? ಆದರೆ ಆ ಬೆಲ್ಟ್ ಒಂಚೂರೂ ಕಲೆಯಿಲ್ಲದೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಕಹಿ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅಮಿತ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಶಾಲೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಾಗ, 'ನಿಮ್ಮ ತಂದೆ ಯಾಕೆ ಆ ಚರಂಡಿಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದರು? ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ಇಂತಹ ಕೊಳಕು ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಾಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು?' ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಅಮಿತ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. "ನನ್ನ ತಂದೆ ಇಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ನನಗೇ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಸುಮ್ಮನಿದ್ದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಆತ.

ನಂತರ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಮಿತ್, ಪ್ರತಿ ಫೋಟೋದ ಹಿಂದಿರುವ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡ. "ಅಪ್ಪ ಚರಂಡಿಗೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ತಮ್ಮ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಫೋನನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯ ಬಳಿಯೇ ಇಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಈ ಫೋನನ್ನು ನಾನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪನ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಆಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಫೋನಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತೇನೆ."

ಅಮಿತ್ ಥಟ್ಟನೆ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಫ್ರೇಮ್ ಮಾಡಿ ಹಾಕಿರುವ ಕೆಂಪು ಪಾದದ ಗುರುತನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. ಅದು ಚಂದನ್ (ತಂದೆ) ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಪಡೆದ ಅವರ ಪಾದದ ಗುರುತು. ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬಳಸುವ 'ಅಲ್ತಾ' (ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ) ದಿಂದ ಈ ಗುರುತನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪಾದದ ಗುರುತನ್ನು ಹೀಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಅವರ ಆತ್ಮ ಎಂದಿಗೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿದೆ. "ನೋಡಿ, ನನ್ನ ತಂದೆ ಇಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಅಮಿತ್ ಹೇಳಿದ.

ತಮ್ಮ ವಿಸ್ತೃತ ಕುಟುಂಬದ ಸುಮಾರು 50ರಿಂದ 60 ಸದಸ್ಯರು ಈಗ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪುತುಲ್. ಊರು ಊರುಗಳೇ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರಿತಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದೇನೋ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿರುವ ಜಾತಿ ಗುರುತಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. "ಹೌಸ್ ಕೀಪಿಂಗ್" ಎಂಬ ಸುಧಾರಿತ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೇನೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ.

ಪುತುಲ್ ಅವರ ತಂದೆ ಪ್ರದೀಪ್ ದೆಹಲಿಯ ಚಿತ್ತರಂಜನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಗುಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಂದನ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ ನಿರ್ಮಲ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕ ಸುಮಿತ್ರ ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಮುದಾಯದ ಗಂಡಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೌಸ್‌ಕೀಪಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಗಾರ್ಡನಿಂಗ್ ಕೆಲಸ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಚಂದನ್ ಅವರ ಸೋದರಮಾವ ದೀಪಕ್ ಅದೇ ಕಂಡಿಕ್‌ಪುರದಿಂದ 20 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದರು. ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಗುಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ಈಗ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಅಂಗಡಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. "ಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾವೆಂಜಿಂಗ್ ಕೆಲಸ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ದೀಪಕ್. "ಇದು ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಾಗ ಮಾತ್ರ ಸುದ್ದಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯಾರಾದರೂ ಸಾಯಲೇಬೇಕೇ?"

ಬಾಂಗ್ಲಾ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ 8ನೇ ತರಗತಿ ತನಕ ಓದಿರುವ ಪುತುಲ್, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು 'ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯ' ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮಗನನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ತಿಕ್ಕುವ ಕೆಲಸದ ಕಡೆ ಹೋಗದಂತೆ ನೋಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಹಂಬಲ ಅವರದು. "ಜಾತಿಯ ಸಂಕೋಲೆ ಮುರಿಯಲು ನನ್ನ ಕೊನೆ ಉಸಿರಿರುವ ತನಕ ಹೋರಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

ಅಮಿತ್ ಅಮ್ಮನ ಕೈ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "ನಾನು ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಚರಂಡಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ."

ನಂತರದ ಮಾತು:ಲೇಖಕರು ಶೋಕತಪ್ತ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಪುತುಲ್ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮಾಲ್‌ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ತಾನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಆಲೋಚನೆ ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.