মুম্বাইৰ গৃহহীন লোক: ‘আমাৰ মাস্কবোৰ উটি গৈছিল’

সেই নিশা মীনা শুব পৰা নাছিল। বৰষুণৰ পানী তেওঁলোকৰ ঘৰত সোমাই গৈছিল। পাতল তিৰ্পালখন ধাৰাসাৰ বৰষুণ পানী ৰখাব নোৱাৰিলে আৰু ডোঙা ভাঙি পানী সোমাই আহিল। উপায়হীন হৈ বন্ধ দোকান এখনৰ সন্মুখৰ ঠাইখিনিত মীনা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালটোৱে আশ্ৰয় ল’বলৈ দৌৰি গ’ল।

আবেলিৰ ভাগত এদিন মূল পথৰ কাষৰ বগা ৰঙৰ প্ৰিণ্টেড শ্বীট এখনত বহি থকা মীনাই কয়, “আমি গোটেই ৰাতিটো (জুলাই মাহৰ আৰম্ভণিৰ কথা) বৰষুণ নকমালৈকে তাত বহি থাকিলো।”

সেই বৰষুণজাকৰ পিছত মীনা ঘূৰি আহি পুনৰাই তিৰ্পালখন তৰিলে, কিন্তু তেতিয়ালৈ তেওঁলোকৰ বাচন-বৰ্তন, চাউল-দাইল, স্কুলৰ কিতাপ-বহী সকলো পানীত তিতি-ভাহি গৈছিল।

লকডাউনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত স্বেচ্ছাসেৱকসকলে দিয়া সেউজীয়া কাপোৰৰ মাস্কৰ প্ৰসংগত মীনাই কয়, “আমাৰ মাস্কবোৰো ওপঙি গৈছিল। আৰু মাস্ক যদি পিন্ধিও থাকো, কিনো পাৰ্থক্য আহিব?” তেওঁ কয়, “আমি ইতিমধ্যে মৰিছো, গতিকে কৰ’নাৰ ফলত আমাৰ কিবা হ’ব, কোনে এইবোৰ চিন্তা কৰে?”

মীনা (কেৱল প্ৰথম নামটো ব্যৱহাৰ কৰে) আৰু তেওঁৰ স্বামী আৰু চাৰিটা সন্তানে তেওঁলোকৰ কিঞ্চিৎ সামগ্ৰীখিনি পানীত ভাহি যোৱা দেখাত অভ্যস্ত। বাৰিষা অহাৰে পৰা ততোধিকবাৰ এনে হৈছে আৰু প্ৰতি বছৰে পুনৰাবৃত্তি ঘটি থাকে। উত্তৰ মুম্বাইৰ কান্দিভালি পূব উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ এটা ফুটপাথত প্ৰচণ্ড বৰষুণে তেওঁলোকৰ জুপুৰীটো প্ৰায়ে ভাঙি পেলায়।

কিন্তু যোৱা বছৰলৈকে, ধাৰাসাৰ বৰষুণৰ সময়ত পৰিয়ালটোৱে ওচৰৰ নিৰ্মাণস্থলীলৈ দৌৰি গৈ আশ্ৰয় ল’ব পাৰিছিল। কিন্তু কৰ’নাৰ কাৰণে এতিয়া সকলো বন্ধ। প্ৰায় ৩০ বছৰীয়া মীনাই কয়, “আমি এই বৰষুণৰ লগত অভ্যস্ত, কিন্তু এইবাৰ কৰ’নাই আমাক অসুবিধা দিছে। অন্যথা আমি সেই বিল্ডিঙৰ তলত ৰৈ থাকিলোঁহেঁতেন। চকীদাৰবোৰে আমাক চিনি পাইছিল। আনকি দোকানীয়েও আমাক আবেলি নিজৰ দোকানৰ ঠিক বাহিৰত বহিবলৈ দিয়ে। কিন্তু এতিয়া তেওঁলোকে আমাক কাষেৰে যাবলৈকো নিদিয়ে।”

গতিকে সিহঁতে বেছিভাগেই ‘ঘৰ’ত বৰষুণৰ মাজেৰে বহি থাকে। ঘৰ মানে দুডাল গছ আৰু এখন বেৰৰ মাজৰ ঠাইখনত পাতল তিৰ্পাল এখনেৰে ঢাকি থোৱা চালি এখন। মাজত বাঁহৰ খুটা এটাৰে তিৰ্পালখন দাঙি ধৰাকৈ ৰখা হৈছে। কেইটামান প্লাষ্টিকৰ বস্তা আৰু কাপোৰৰ টোপোলা আৰু কাপোৰ, পুতলা আৰু আন আন সামগ্ৰী থকা ক’লা কেনভাছ স্কুলবেগ এটা গছত ওলমাই থোৱা আছে। ওচৰতে ৰছী এডালত তিতি থকা কাপোৰ আৰু মেৰুণ ৰঙৰ তিতি থকা তুলি এখনত মাটিত শুকাবলৈ থোৱা আছে।

মীনাৰ স্বামী সিদ্ধাৰ্থ নাৰৱাদে মহাৰাষ্ট্ৰৰ জালনা জিলাৰ সৰৱাদি গাঁৱৰ। ৪৮ বছৰীয়া সিদ্ধাৰ্থই কয়, “দেউতাই নিজৰ অকণমান যি মাটি আছিল, সেইখিনি বিক্ৰী কৰি কামৰ বাবে মুম্বাইলৈ আহোতে মই সৰু আছিলো। পিছলৈ মই মীনাৰ লগত থাকিবলৈ ল’লো।”

আগতে তেওঁ নিৰ্মাণস্থলীত চিমেণ্ট প্লাষ্টাৰিঙৰ কাম কৰি দিনে ২০০ টকা উপাৰ্জন কৰিছিল। তেওঁ কয়, “লকডাউন আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে সেই কাম বন্ধ হৈ গ’ল।” ঠিকাদাৰে তাৰ পিছৰ পৰা তেওঁক ফোন কৰা নাই, ফোন কৰিলেও ফোন উঠোৱা নাই৷

মীনাই ওচৰৰ এটা অট্টালিকাত ঘৰুৱা শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰি আছিল। কিন্তু তেওঁৰ মালিকে চলিত বৰ্ষৰ জানুৱাৰী মাহত ঘৰ সলনি কৰাত তেওঁ কামটো হেৰুৱালে। তেতিয়াৰ পৰা তেওঁ কাম বিচাৰি ফুৰিছে। “ইয়াৰ মানুহে জানে যে মই ৰাস্তাত থাকো। এতিয়া তেওঁলোকে মোক [ক’ভিডৰ বাবে] সোমাবলৈ দিবলৈকো ভয় কৰিছে, কাম দিয়াটো দূৰৰ কথা।”

মাৰ্চ মাহৰ শেষৰ সপ্তাহত যেতিয়া লকডাউন আৰম্ভ হৈছিল, তেতিয়াই ওচৰৰ অট্টালিকাৰ পৰা মানুহে পৰিয়ালটোক কিছু খাদ্য দিবলৈ নিয়মিতভাৱে আহিছিল। সেয়াই আছিল তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ মূল উৎস। ৰাজ্য চৰকাৰৰ পৰা তেওঁলোকে ৰেচন বা চেফটি কিট পোৱা নাছিল বুলি মীনাই কয়। মে’ মাহৰ শেষৰ ফালৰ পৰা জুনৰ আৰম্ভণিলৈ এই খাদ্যৰ পেকেটবোৰ ঘনাই নহা হ’ল। অৱশ্যে পৰিয়ালটোৱে এতিয়াও হয় চাউল, ঘেঁহু আৰু তেল, নহয় ৰন্ধা খাদ্য পাই থাকে।

“এন্দুৰবোৰেও আমাৰ লগতে খায়,” মীনাই কয়। “ৰাতিপুৱা দেখো যে চাউল-দাইল সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে। মুঠৰ ওপৰত যি পায়, সিহঁতে সেয়া ফালি খাই পেলায়। এইটোও এটা ডাঙৰ সমস্যা। সেয়ে মই খাদ্যবস্তু এটা টেমাত ভৰাই থও বা কাপোৰেৰে মেৰিয়াই থও। কিন্তু গাখীৰ থ’ব নোৱাৰোঁ, আলু-পিয়াজো নোৱাৰি...একোকে ৰাখিব নোৱাৰি।”

আগষ্ট মাহৰ আৰম্ভণিৰে পৰা মীনা আৰু সিদ্ধাৰ্থই কান্দিৱলিৰ ৰাজপথৰ পৰা পেলনীয়া কাঁচৰ বটল, বিয়েৰ বা ৱাইনৰ লগতে প্লাষ্টিকৰ বটলো সংগ্ৰহ কৰিবলৈ লৈছে। ঘৰত এজন থাকি ল’ৰা-ছোৱালীকেইটা চোৱা-চিতা কৰে, আনজনে ৰাতি ওলাই গৈ বটল সংগ্ৰহ কৰে। এই পেলনীয়া সামগ্ৰীবোৰ তেওঁলোকে ওচৰৰ স্ক্ৰেপ ডিলাৰক বটল ১২ টকা কিলো, কাগজ আৰু আন সামগ্ৰী ৮ টকা কিলো দৰত বিক্ৰী কৰে। সপ্তাহত দুই-তিনিবাৰকৈ তেওঁলোকে ১৫০ টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়।

আগতে পৰিয়ালটোৱে গছ-গছনিবোৰক পানী দিবলৈ অহা বিএমচিৰ টেংকাৰ এখনৰ পৰা খোৱাপানী সংগ্ৰহ কৰিছিল। লকডাউন আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত কিছু সপ্তাহ ধৰি সেই টেংকাৰ অহা বন্ধ হ’ল। আৰু বাৰিষাৰ দিনত সেই টেংকাৰ নাহে। কেতিয়াবা ওচৰৰ মন্দিৰৰ পৰা, বা কিছু দূৰৈৰ স্কুলৰ নলৰ পৰা পানী সংগ্ৰহ কৰি ২০ লিটাৰৰ জাৰ আৰু প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰত তেওঁলোকে জমা কৰি ৰাখে।

মীনা আৰু সংগীতাইও তেনেই সামান্য গোপনীয়াতা থকা ফুটপাথৰ বেৰৰ সিপাৰৰ জোপোহাৰ আঁৰত ৰাতিৰ ভাগত গা ধোৱে। পাঁচ টকা দি ওচৰৰ ৰাজহুৱা শৌচাগাৰ ব্যৱহাৰ কৰে। দিনটোত দুয়োজনৰ ২০ টকামান খৰছ হয়। সিদ্ধাৰ্থ আৰু তেওঁলোকৰ দুই পুত্ৰ অশান্ত (৫) আৰু অক্ষয় (চাৰে তিনি বছৰ)য়ে ওচৰৰে মুকলি ঠাইতে গা ধোৱে।

কিন্তু মীনাৰ মনলৈ আন চিন্তাও আহে। “মই গাটো দুৰ্বল হোৱা যেন অনুভৱ কৰিছিলো আৰু ভালদৰে খোজ কাঢ়িবও পৰা নাছিলো। মই ভাবিছিলো যে এইটো ঋতুৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবেই হৈছে, কিন্তু ডাক্তৰে (কাণ্ডিৱলিত) ক’লে যে মই গৰ্ভৱতী।” বিশেষকৈ এনে সময়ত তেওঁ আৰু সন্তান জন্ম দিব নিবিচাৰে যদিও গৰ্ভপাত নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ বাবে তেওঁৰ খৰচ হৈছিল ৫০০ টকা। সেয়া তেওঁ আগৰ মালিকৰ পৰিয়ালৰ পৰা লৈছিল।

মীনাৰ ল’ৰা-ছোৱালীয়ে পূব কান্দিৱলিৰ সমতা নগৰৰ মাৰাঠী মাধ্যমৰ পৌৰসভাৰ বিদ্যালয়ত পঢ়ে। আটাইতকৈ ডাঙৰ সংগীতা তৃতীয় শ্ৰেণীত, অশান্ত দ্বিতীয় শ্ৰেণীত, অক্ষয় অংগনবাদীত পঢ়ে আৰু শমাৰ স্কুলীয়া শিক্ষা আৰম্ভ হোৱা নাই। মীনাই কয়, “অন্ততঃ দুপৰীয়াৰ আহাৰ পোৱাটোৱে সিহঁতক সকাহ দিছিল।”

২০ মাৰ্চত স্কুলখন বন্ধ হৈ পৰিল। তেতিয়াৰে পৰা ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে খেলা-ধূলা কৰি, সিদ্ধাৰ্থৰ ফোনটোত যেতিয়া চাৰ্জ (কাষৰ দোকানখনত কৰা) আৰু বেলেঞ্চ থাকে, তেতিয়া কাৰ্টুন চাই সময় কটাই আছে।

‘স্কুল’ শব্দটো শুনি অশান্তই আমি কথা পাতি থকা ঠাইলৈ আহি বিমান এখনৰ দাবী কৰে। তেওঁ কয়, “এৰোপ্লেনত উঠি মই স্কুল যাম। লকডাউনৰ মাহত সংগীতেওঁ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পৰা কিতাপখিনিত থকা আগতে পঢ়া পাঠবোৰ পুনৰাই পঢ়ি আছিল। বাচন-বৰ্তন ধোৱা, সৰু ভাই-ভনীৰ যত্ন লোৱা, পানী অনা, শাক-পাচলি কুটি দিয়া – আদি ঘৰুৱা কাম-বনতো তেওঁ সহায় কৰি দি সময় কটায়।

সংগীতাই ডাক্তৰ হ’ব বিচাৰে। “আমি অসুস্থ হ’লেও চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ যাব নোৱাৰো, কিন্তু মই ডাক্তৰ হোৱাৰ পিছত এইবোৰ চিন্তা নাথাকিব, আমাৰ কোনো সমস্যাই নহ’ব,” তেওঁ কয়। পশ্চিম কান্দিৱলি পৌৰসভাৰ চিকিৎসালয়লৈ যাবলৈ টকা খৰচ হয়। ঔষধ কিনিবলৈও আকৌ পইচা লাগে। সংগীতাই দেখিছে কেনেকৈ চিকিৎসা সাহায্য পোৱাত পলম হোৱাৰ বাবে মাকে দুটা যমজ সন্তান হেৰুৱাইছিল।

মীনাই নিজেই কান্দিৱলি পূৱৰ ডামু নগৰৰ এখন পৌৰসভাৰ বিদ্যালয়ত তৃতীয় শ্ৰেণীলৈকে পঢ়িছিল। তেতিয়া তেওঁ নিজৰ মাতৃ শান্তাবাঈৰ সৈতে বস্তিৰ কলনীত থাকিছিল। মীনাৰ জন্মৰ সময়ত দেউতাকে তেওঁলোকক নিথৰুৱা কৰি এৰি গুছি গ’ল। তেওঁ ছোৱালী সন্তান বিচৰা নাছিল, মীনাই কয়। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আছিল কৰ্ণাটকৰ বিদৰ জিলাৰ। মীনাই নাজানে দেউতাকে কি কাম কৰিছিল, কিন্তু মাক আছিল দিনহাজিৰা কৰা শ্ৰমিক, মূলতঃ স্থানীয় ঠিকাদাৰৰ অধীনত নলা চাফাইৰ কাম কৰিছিল।

মীনাই অতীত কথা সুঁৱৰি কয়, “আগতে মোৰ মায়ে অদ্ভুত আচৰণ কৰিছিল, মোৰ যত্নও অৱশ্যে নোলোৱাকৈ নাথাকিছিল। তেওঁৰ চিন্তা বহুত আছিল, দেউতাই এৰি যোৱা বাবে তেওঁক শাওপাত দি থাকিছিল। মোৰ বয়স ১০ বছৰমান হয় মানে পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰ হৈ গৈছিল।” মাকে নিজৰ লগত কথা পাতিবলৈ ধৰিছিল, চিঞৰিছিল। এনেকৈ কামলৈ যোৱাও তেওঁ বন্ধ কৰি দিছিল। “মানুহে কৈছিল, ‘এই চোৱা পাগলীজনী’, আৰু তেওঁক মানসিক আশ্ৰয় শিবিৰলৈ পঠিয়াবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল।” এনেকৈয়ে মাকক চোৱাচিতা কৰিবলৈ মীনাই স্কুল এৰিবলগীয়া হৈছিল।

১১ বছৰ বয়সত তেওঁ কেঁচুৱা চোৱাচিতা কৰা কাম এটাৰ বাবে কাণ্ডিৱলিৰ এটা পৰিয়ালৰ লগত থকাৰ সুবিধা পাইছিল। দৰমহা আছিল মাহে ৬০০ টকা। “মাক এৰি যাবলগীয়া হৈছিল, নহ’লে আমি দুটা চলিম কেনেকৈ? মই প্ৰতি সপ্তাহত মাৰ ওচৰলৈ গৈ থাকিছিলো।”

মীনাৰ বয়স ১২ বছৰ হয় মানে মাক নিৰুদ্দেশ হৈছিল। “মই এসপ্তাহ ধৰি মাৰ ওচৰলৈ ধাৰাসাৰ বৰষুণৰ বাবে যাব পৰা নাছিলো। মই যোৱাৰ সময়ত তেওঁ নাছিল। মই ওচৰৰ মানুহক সুধিছিলো, কিছুমানে কৈছিল যে সিহঁতে তেওঁক লৈ গৈছিল, কিন্তু কোনেও ক’ব নোৱাৰিলে যে তেওঁক কোনে লৈ গ’ল।” মীনা পুলিচৰ ওচৰলৈ যোৱা নাছিল, তেওঁৰ ভয় হৈছিল: “মোক অনাথ আশ্ৰমলৈ পঠিয়াই দিলে কি হ’ব?”

তেওঁ লগতে কয়: “আশাকৰোঁ তেওঁ জীয়াই আছে আৰু এতিয়া শান্তিত আছে...”

মীনাই ৮-৯ বছৰ ধৰি পৰিয়ালৰ লগত থাকি কেঁচুৱা চোৱাচিতাৰ কামটো কৰি থাকিল। কিন্তু বন্ধৰ দিনত পৰিয়ালটোৱে চহৰ এৰিলে তেওঁ ৰাস্তাত থাকিবলগীয়া হৈছিল। আৰু চাকৰি এৰি যোৱাৰ পিছত ৰাস্তাটোৱেই তেওঁৰ স্থায়ী ঘৰ হৈ পৰিল।

ডামু নগৰত তেওঁ আৰু তেওঁৰ মাকে নিতৌ হাৰাশাস্তিৰ সন্মুখীন হৈছিল। “পুৰুষবোৰৰ লোলুপ দৃষ্টি দেখি মোৰ ভয় লাগিছিল। তেওঁলোকে, বিশেষকৈ মদ্যপান কৰাবোৰে মোৰ কাষ চাপিবলৈ, মোৰ লগত কথা পাতিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আমাক সহায় কৰিব বিচাৰে বুলি কৈছিল, কিন্তু মই তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰায় বুজিছিলো।”

এতিয়াও মীনাই কয় যে তেওঁ সকলো সময়তে সষ্টম হৈ থাকে। কেতিয়াবা সিদ্ধাৰ্থৰ বন্ধু আহি তেওঁৰ ‘ঘৰ’ত একেলগে ড্ৰিংকচ্ কৰে। “মই তেওঁলোকক মদ্যপান কৰাত বাধা দিব নোৱাৰো, কিন্তু মই সজাগ হ’ব লাগিব। মই সঁচাকৈয়ে কেতিয়াও (ৰাতি) ভালকৈ শুই পোৱা নাই। কেৱল মোৰ কথা ভাবি নহয়, মোৰ ছোৱালী দুজনী - সংগীতা আৰু শামাৰ কথা ভাবি...”

মুম্বাইত এনে গৃহহীন লোকৰ সংখ্যা কমেও ৫৭,৪৮০ জন, ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ এই তথ্য। সময়ৰ লগে লগে চৰকাৰে ভাৰতৰ গৃহহীনসকলৰ বাবে আঁচনি প্ৰস্তুত কৰিছে। ২০১৩ৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰীয়া দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল মন্ত্ৰালয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় নগৰীয়া জীৱিকা অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল, য’ত নগৰীয়া আশ্ৰয়গৃহৰ বাবে আঁচনিৰ লগতে বিদ্যুৎ আৰু পানীৰ দৰে অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।

এনে আঁচনি আৰম্ভ হোৱাৰ পৰাই গৃহহীনৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে দুখন আবেদনৰ উত্তৰ দি ২০১৬ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ (অৱসৰপ্ৰাপ্ত) কৈলাশ গম্ভীৰৰ নেতৃত্বত তিনিজনীয়া এখন সমিতি গঠন কৰা হয়। ২০১৭ চনৰ প্ৰতিবেদনত আঙুলিয়াই দিয়া হৈছিল যে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে এন.এল.ইউ.এম.-ৰ অধীনত আবণ্টিত ধন কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল। মহাৰাষ্ট্ৰই লাভ কৰা ১০০ কোটি টকা ব্যয় নোহোৱাকৈ থাকি গৈছিল।

পৰিকল্পনা আৰু নগৰীয়া দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলকৰণ কোষৰ সহকাৰী পৌৰ আয়ুক্ত ডাঃ সংগীতা হাঞ্চালে ২৮ জুলাইত এই প্ৰতিবেদকৰ সৈতে কথা পাতোতে কৈছিল, “মুম্বাইত গৃহহীনৰ বাবে প্ৰায় ২২টা আশ্ৰয় গৃহ আছে আৰু ৯টা আশ্ৰয় গৃহ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা চলি আছে। কিছুমানৰ নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে। আমাৰ লক্ষ্য অহা বছৰৰ ভিতৰত ৪০-৪৫টা আশ্ৰয় গৃহ সাজু কৰি উলিওৱা।” (ড° হাঞ্চালে বস্তি অঞ্চলৰ আৰু গৃহহীন লোকৰ বাবে ২০০৫ চনত আৰম্ভ হোৱা এখন আঁচনি বৰ্তমান মহাত্মা গান্ধী পথ ক্ৰান্তি যোজনাৰ কথাও কয়। তেওঁ কয় যে পৰিয়ালে সাধাৰণতে আঁচনিৰ অধীনত প্ৰদান কৰা ফ্লেট বিক্ৰী কৰি পুনৰ ৰাজপথত থাকিবলৈ আহিছিল।)

অৱশ্যে হোমলেছ কালেকটিভৰ আহ্বায়ক বৃজেশ আৰ্য্যই কয়, “বৰ্তমান মুম্বাইত মাত্ৰ ৯টা আশ্ৰয় গৃহ আছে, যিটো সংখ্যা গৃহহীন জনসংখ্যাৰ তুলনাত অতি কম, আৰু এই সংখ্যা বছৰ বছৰ ধৰি একেই আছে।” বৃজেশ গৃহহীনৰ অধিকাৰৰ বাবে কাম কৰা বেচৰকাৰী সংস্থা পেহচানৰ প্ৰতিষ্ঠাপকো হয়।

নটা ঘৰৰ ভিতৰত কোনো এটাইও মীনাৰ দৰে পৰিয়ালকো লোৱা নাই।

২০১৯ চনৰ আৰম্ভণিতে মুম্বাইৰ গৃহহীন লোকৰ ওপৰত এন.ইউ.এল.এম.ৰ এক সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে তেওঁলোকৰ সংখ্যা ১১,৯১৫ জনলৈ হ্ৰাসহে পাইছে। “আশ্ৰয় গৃহৰ সংখ্যা বৃদ্ধি নহ’ল, কিন্তু তাৰ পৰিৱৰ্তে গৃহহীন লোকৰ সংখ্যা কমিছে? মানে তেওঁলোক গ’ল ক’লৈ?” আৰ্য্যই প্ৰশ্ন কৰে।

২০০৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰৰ এখন চাৰ্কুলাৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ আদেশৰ উদ্ধৃতি দি গৃহহীন লোকসকলৰ আইডি বা ঠিকনাৰ প্ৰমাণ নাথাকিলেও ৰেচন কাৰ্ড লাভ কৰাত সহায় কৰিব বুলি কৈছিল।

এই ৰাজ্যিক সুবিধাসমূহৰ কোনো এটাৰ বিষয়ে মীনা অৱগত নহয় যেন লাগে৷ তেওঁৰ আধাৰ কাৰ্ড, ৰেচন কাৰ্ড বা বেংক একাউণ্ট একো নাই। “তেওঁলোকে আমাৰ পৰা আইডি আৰু ঠিকনাৰ প্ৰমাণ বিচাৰে। এবাৰ এজন মানুহে মোক পৰিচয় পত্ৰ বনাবলৈ তেওঁক ধন দিবলৈ কৈছিল,” তেওঁ কয়। স্বামীৰ আধাৰ কাৰ্ড (গাঁৱৰ ঠিকনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি) আছে যদিও বেংক একাউণ্ট নাই।

মীনাৰ সৰল অনুৰোধ: “বৰষুণ সহ্য কৰিব পৰাকৈ মোৰ ঘৰখন আৰু অলপ মজবুত কৰি ল’বলৈ আমাক মাত্ৰ দুই-তৰপীয়া তিৰ্পাল এখন আনি দিয়ক।”

বৰঞ্চ এই মাহটোত, তেওঁ কয় যে বিএমচিৰ কৰ্মচাৰীসকলে পৰিয়ালটোক ফুটপাথৰ পৰা আঁতৰি যাবলৈ কৈছে। আগতে এনেকুৱা হওঁতে তেওঁলোকে টালি-টোপোলা বান্ধি আন ক’ৰবাত আশ্ৰয় লৈ থাকিছিলগৈ।

অনুবাদক: ওৱাহেদৰ ৰহমান