ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ମୀନତିର ଚଲାବୁଲା

ମୀନତିମାର୍ଡି ମନୋରମ ପରିବେଶରେ ରୁହେ। ତା’ ଘର ପଛ ପଟେ ଅଜୋୟ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଘର ଓ ହ୍ୱିସିଲ୍‌ ମାରି ଯାଇଥିବା ଟ୍ରେନ୍‌ ଲାଇନ୍‌ ମଝିରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମ ପୋଖରୀ ରହିଛି।

କିନ୍ତୁମେରୁଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଗୋଡ଼ ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ପୀଡ଼ିତ ଏହି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ବାଳିକା ଏହାକୁ ଦୂରରୁ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରୁନଥିଲା। କାରଣ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ବୀରଭୂମ ଜିଲ୍ଲାର ମହୁଲ ଗାଁରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ଘର ଚାରିପଟେ ସେ ଚାଲିବାକୁ କିମ୍ବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରୁନଥିଲେ।

‘‘ତା’ର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଅତିଜଟିଳ ଭାବେ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଇଥିଲା,’’ ତା’ ଜେଜେ ମା’ ଜବା ମାର୍ଡି କୁହନ୍ତି। ‘‘ସେ ଏତେ ମାତ୍ରାରେ କଷ୍ଟ ପାଉଥିଲା ଯେ ସେ ବଞ୍ଚିବ ବୋଲି ଆମେ ଭାବିନଥିଲୁ।’’

ରାଜ୍ୟରେମୋଟ୍‌ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାନ୍ଥାଲ (ସାନ୍ତାଳ)ଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ଅଧା ହେବ ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥା’ନ୍ତି। ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର (ପିଏଚସି) ଭଳି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଗୁରୁତର କର୍ମଚାରୀ ଅଭାବ ରହିଛି (ଗ୍ରାମୀଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ୨୦୨୧-୨୨)।

ମୀନତି ଠାରେ ଗମ୍ଭୀର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମସ୍ୟା ଦେଖା ଦେବା ପରେ ତାର ପରିବାର ତାକୁ ନିକଟରେ ଥିବା ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ଜଣେ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ ଚିକିତ୍ସକ କି ନୁହଁ ସେମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ। ବୀରଭୂମ ଜିଲ୍ଲା ସିଉଡି-ଆଇ ବ୍ଲକର ଏହି ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଜାଣିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା। ଜାବା କୁହନ୍ତି ଯେ ଯୋଗ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ କେଉଁଠି ମିଳିବେ ସେ ବିଷୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଦୌ ଧାରଣା ନଥିଲା।

ଯକ୍ଷ୍ମା ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ରହିଆସିଛି। ଏହା ଇଜିପ୍ଟର ମମି ଏବଂ ପେରୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା(ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୯୦୦୦)। ଭାରତୀୟ ଚିକିତ୍ସା ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହାକୁ ‘‘ଯକ୍ଷମା’’ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦୦୦ରୁ ୬୦୦ ଶତାବ୍ଦୀ ସମୟରୁ ରହି ଆସିଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିୟମଟ୍ୟୁବରକ୍ୟୁଲୋସିସକାରଣରୁ ହେଉଥିବା ମେରୁଦଣ୍ଡୀୟ ଯକ୍ଷ୍ମା ପ୍ରାୟତଃ ଦେଖା ଯାଉଥିବା ଅଣ-ଫୁସଫୁସ ଯକ୍ଷ୍ମାର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ରୂପ। ପିଲାମାନେ ଏଥିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଗମ୍ଭୀର ପରିଣାମ ଦେଖାଦେଇଥାଏ। ସେମାନଙ୍କର ନମନୀୟ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଅଧିକ ବିକୃତି ପ୍ରବଣ ହୋଇପଡ଼େ ବୋଲି ୨୦୧୪ରେ ପ୍ରକାଶିତ ପତ୍ର ‘ଟ୍ୟୁବରକ୍ୟୁଲାର ସ୍ପଣ୍ଡିଲାଇଟିସ ଇନ୍‌ ଚିଲ୍ଡ୍ରେନ୍‌’ ଦସ୍ତାବିଜରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଅସ୍ଥି କ୍ଷୟ ସହିତ ଶାରୀରିକ ବିକାଶରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

ମୀନତିଜନ୍ମ ହେବାର କିଛି ଦିନ ପରେ ତା’ର ଶରୀରରେ ଯକ୍ଷ୍ମାଦେଖା ଦେଇଥିଲା। ମୀନତିର ପିତା ଗୋପାଳ ମାର୍ଡି ଏହି ରୋଗର ଆରମ୍ଭ ବିଷୟରେ ମନେ ପକାଇ କୁହନ୍ତି, ‘‘ଏହା ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସମସ୍ୟାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତା’ର ମେରୁଦଣ୍ଡ ବଙ୍କାଥିବା ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲୁ। ସେ ଗୋଡ଼ର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ହରାଇଥିଲା। ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲି। କ’ଣ କରିବାକୁ ହେବଜାଣିପାରୁନଥିଲି।’’ ଜନ୍ମ ପରେ ମା’ ମରିଯାଇଥିବାରୁ ସେ ତା’ର ଏକମାତ୍ର ଅଭିଭାବକଥିଲେ।

ଲିଙ୍ଗକାରଣରୁ ତା’କୁ ଅବହେଳାର ଶିକାର ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା। କେହି ଛୋଟ ଝିଅଟିକୁ ସୁଯୋଗ ଦେଲେ ନାହିଁ। ‘‘ଅନେକ ଲୋକ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଏକ ବୋଝ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଆମକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି,’’ ଜାୱା କୁହନ୍ତି। ‘‘ସେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବାରୁ ତା’ପକ୍ଷେ ଅଧିକ ଦିନ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନାହିଁ ବୋଲି ଅନେକ ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ,’’ ସେ ଆହୁରି କହିଥା’ନ୍ତି।

ଭୂମିହୀନଚାଷୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଗୋପାଳ ମାର୍ଡିଙ୍କ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବା ସମ୍ଭବପର ନଥିଲା। ସେକେବଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜମିରେ ଋତୁକାଳୀନ ଫସଲ ଅମଳ କରି ରୋଜଗାର କରିଥାନ୍ତି। ଫସଲର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ଜମି ମାଲିକଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ହୁଏ। ‘‘ଏବେ ମୁଁ ଆଳୁ ଚାଷ କରିଛି। ତିନି ମାସ ପରେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇବି (ଅମଳ କରିବି) ଏବଂ ପାଖାପାଖି ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିବି, କିନ୍ତୁ ସେହି ଅର୍ଥରେ ମୋତେ ବିହନ ଓ କୀଟନାଶକ ପାଇଁଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ହେବ। ତା’ଛଡ଼ା ଫସଲ ହାନି ମଧ୍ୟ ରହିଛି,’’ ସେ ପରୀକୁ କହିଥା’ନ୍ତି।

ଗୋଟିଏବର୍ଷରେ ସେ ପ୍ରାୟ ୫୦,୦୦୦-୬୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିପାରିବେ। ‘‘ସେତିକି ସ୍ୱଳ୍ପ ଆୟରେ, ମୁଁ ତା’କୁ କିପରି ସୁସ୍ଥ ରଖିପାରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇପାରିଥା’ନ୍ତି?’’ ସେ ପଚାରନ୍ତି।

ମୀନତିରସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ସୁଧାର ନଆସିବାରୁ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଡାକ୍ତରମାନେ କୌଣସି ସହାୟତା କରିନପାରିବା କାରଣରୁ, ‘‘ଆମେ ତା’କୁ କୋଲକାତାର ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲୁ,’’ ଜାୱା ମାର୍ଡି କୁହନ୍ତି।

ଯେତେବେଳେଡାକ୍ତରମାନେ ମୀନତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତା’ର ଓଜନ ମାତ୍ର୧୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ଥିଲା। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପିଲାର ହାରାହାରୀ ଓଜନର ପ୍ରାୟ ଅଧା।

‘‘ଆମେତା’ର ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖିଚକିତ ହୋଇଗଲୁ। ସେ ଗୁରୁତର ଭାବେ ଅପପୁଷ୍ଟିର ଶିକାର ହୋଇଥିଲା,’’ ଡାକ୍ତର ସୌମ୍ୟଜିତ ବସୁ ମନେ ପକାଇ କୁହନ୍ତି। ‘‘ତା’ର ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାକୁହେଲେ ଏକାଧିକ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରିବାକୁ ହେବ ବୋଲି ଆମେ ଜାଣିଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ତା’ର ଆକାର ଠିକ୍‌ ନଥିଲା।’’ ବସୁ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଶଲ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଏବଂ କୋଲକାତାରେ ଥିବା ସ୍ପାଇନ୍‌ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଫାଉଣ୍ଡେସନ (ଏସଆରଏଫ)ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଟ୍ରଷ୍ଟି।

ପ୍ରାରମ୍ଭରେଡାକ୍ତର ଦଳ ତା’ର ବଙ୍କା ମେରୁଦଣ୍ଡକୁସିଧା କରିବା ପାଇଁ ତା’କୁ ଗୋଟିଏ ବ୍ରେସରେ ରଖିଲେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ତା’ର ପୋଷଣରେ ସୁଧାରଆଣିବା ପାଇଁ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ। ଏହି ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଅଣ-ସରକାରୀ ସଂଗଠନ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବଞ୍ଚିତ ପୃଷ୍ଠଭୂମିର ଲୋକଙ୍କୁ ମହଙ୍ଗା ମେରୁଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାଏ। ଅନ୍ୟଥା ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଳିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ମୂଲ୍ୟବାନ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ହୁଏ। ଏସଆରଏଫ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଗରିବ ପିଲାଙ୍କର ପ୍ରାୟ ୬୦ରୁ ଅଧିକ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରିଥାଏ। ୧୬ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ସଂଗଠନର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।

ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ୨୮ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୫ରେ ମୀନତିଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଆଠ ଘଣ୍ଟା ଧରି ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ ଛୋଟ ଝିଅକୁ ପୁନର୍ବାସ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାସରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର ହେଲା ଏବଂ ଏଥର, ‘‘ମୀନତି ଚାଲି ଚାଲି ଘରକୁ ଫେରିଲା,’’ ଡାକ୍ତର ବାସୁ କୁହନ୍ତି।

କିନ୍ତୁପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁକୁ ବ୍ରେସ୍‌ ଦରକାର ଥିଲା। ଅପରିପକ୍ୱ କଙ୍କାଳ ଥିବା ରୋଗୀଙ୍କଠାରେ ଅସ୍ୱାଭବିକତାର ପ୍ରଗତିକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଓଲଟାଇବା ପାଇଁ ଏହାର ଉପଯୋଗ କରାଯାଇଥାଏ। ବ୍ରେସିଂ ଦୁର୍ବଳ ମାଂସପେଶୀକୁ ସମର୍ଥନ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ବକ୍ରତା ଉପରେ ଚାପକୁ ଠିକ୍‌ କରିପାରେ।

ଗୋଟିଏ ବ୍ରେସ୍ ଦାମ୍‌ ପ୍ରାୟ ୧.୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା। ‘‘ଆମେ ଝିଅପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଜାଣିଥିଲୁ, ତେଣୁ ଆମେ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖର୍ଚ୍ଚ - ପ୍ରାୟ ଆଠ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁନର୍ବାସ ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିଥିଲୁ,’’ ସ୍ପାଇନ୍‌ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଫାଉଣ୍ଡେସନର ନିଶ୍ଚେତକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ତଥା ସ୍ପାଇନ୍‌ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଫାଉଣ୍ଡେସନ (ଏସଆରଏଫ)ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଟ୍ରଷ୍ଟିଡାକ୍ତର ଶ୍ରୀନିବାସ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ କୁହନ୍ତି।

ମୀନତିକୁଡାକ୍ତରଖାନାରୁ ଡିସଚାର୍ଜ କରି ଗୋଟିଏ କାର୍‌ Aରେ ସେମାନଙ୍କ ଗାଁକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା। ତା’ର ପରିବାର ମାଟିରେନିର୍ମିତ ଏକ ଚିରାଚରିତ ସାନ୍ତାଳି ଘରେ ରହିଥାଏ ଯାହାର କାନ୍ଥରେ ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ସବୁ ଅଙ୍କା ହୋଇଛି। ଭିତରେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ଡାକିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଲାଗି ଗୋଟିଏ ପୂଜାସ୍ଥାନ, ଗୋଟିଏ ଶୟନ କକ୍ଷ, ଗୁହାଳ, ରୋଷେଇ ଘର ଏବଂ ଅଗଣା ଅଛି। ଘରେ ସେ ଔଷଧ ଖାଇବା, ଫିଜିଓଥେରାପି କରିବା ଏବଂ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଜାରି ରଖିଲା।

ପରୀ ଯେତେବେଳେ ମୀନତିଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲା, ଏହି ୧୩ ବର୍ଷର ଝିଅ ତା’ର ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟପତ୍ନୀ ପଲ୍ମୋନିମାର୍ଡିଙ୍କ ସମେତ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ମଝିରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କଆଡ଼କୁ ସ୍ନେହରେ ଚାହିଁ, ମୀନତି ହସିଥିଲା ଏବଂ କହିଥିଲା, ‘‘ମୋ ମା’ ମୋର ବହୁତ ଯତ୍ନ ନେଇଥିଲେ।’’

ପଲ୍ମୋନି ମାର୍ଡି ଏହି ସମ୍ବାଦଦାତାକୁ କହିଥିଲେ, ‘‘ମୋ ଝିଅ ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଆମେ ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ ଲଢ଼ିବାର ସାହସ ପାଇଥିଲୁ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଭଲ ଅଛି। ସେ ମୋତେ ରୋଷେଇରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି ଏବଂ ସାଇକେଲ୍‌ ନେଇ ସ୍କୁଲ୍‌ ଯାଉଛି।’’

ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ଝିଅ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ସେ ଆହୁରି କୁହନ୍ତି, ‘‘ଗୁରୁଜନ ଏବଂ ଡାକ୍ତରମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମ ସହ ରହିବ ବୋଲି ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି।’’

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍