ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਿੱਬਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਲਚਲ ਸ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਸਵੇਰ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਆਂਢੀ ਤਕਪਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਰੌਲ਼ੇ-ਰੱਪੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅੱਜ ਯਾਕਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਲਿਆਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਪਾਲਕ 'ਲੁਕਜ਼ੀ' ਨੇ ਤਾਸ਼ੀਗਾਂਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਰਾਗਾਹ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਝੁੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਯਾਕ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ!" ਸਪੀਤੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਗਧੇ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਪਾਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਯਾਕ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਯਾਕ ਖੇਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਖ਼ਤ ਠੰਡ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਕ ਦੇ ਗੋਬਰ ਦੀ ਕੰਡੀ ਅਤੇ ਯਾਕ ਉੱਨ ਨਾਲ਼ ਲੋਕ ਗਰਮੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਯਾਕ ਦੀ ਪੂਛ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਲ਼ ਸਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ! ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁੱਡਿਮ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਯਾਕ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਯਾਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿਚਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਦਤ ਸੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖਾਣ ਦੀ; ਸਪੀਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਯਾਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਊਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਯਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਅਤੇ ਚਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰੀ ਘਾਹ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਇਸ ਬੁੱਢੇ ਯਾਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਇਹ ਚਿੜਚਿੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕੱਲ੍ਹ ਉਹਨੇ ਲੂਕਸੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਯਾਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ, ਮੇਰੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਯਾਕ ਬੱਝਿਆ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਪੀਂਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਗਈ, ਜੋ ਉਹ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਕੱਢਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਦੋਸਤ ਤਕਪਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ,"ਅੱਜ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਮੀਟ ਮੋਮੋਜ਼ ਪਾਰਟੀ!" ਮੋਮੋਜ਼ ਸਪੀਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਮੀਟ ਮੋਮੋਜ਼ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਟਮਾਟਰ ਦੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਟਨੀ ਵੀ ਸੀ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੋਮੋਜ਼ ਨਾਲ਼ ਰੱਜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਿਓਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। "ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਯਾਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਤਕਪਾ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ,"ਸਾਡੇ ਮੋਮੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਉਹੀ ਤਾਂ ਸੀ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਗੁੜ-ਗੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਓਂ ਜਾਪਿਆ ਜਿਓਂ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਯਾਕ ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਪੀਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਯਾਕ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਪਸ਼ੂ ਹੈ। ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਯਾਕ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਟਨਾਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਲਤੂ ਯਾਕ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮੱਖਣ ਤੋਂ ਲੂਣੀ ਚਾਹ (ਮੱਖਣੀ ਚਾਹ) ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਤੋਵੱਤ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਗਰਮਾਹਟ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਪਨੀਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਿਹਤਵਰਧਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਸਵਾਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ 13 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਰਜਮਾ: ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ