గొప్ప ఆశతో ముగిసిన మహారాష్ట్ర ఆదివాసీ రైతుల పాదయాత్ర

నామ్‌దేవ్ భాంగ్రే జనవరి 25న అనిశ్చితితోనూ, వ్యాకులతతోనూ నిరసన ప్రదర్శనను ప్రారంభించారు. మూడు రోజుల తర్వాత అతను - ప్రధానంగా నాశిక్, అహిల్యానగర్ (గతంలో అహ్మద్‌నగర్) నుండి వచ్చిన పదివేల మంది ఆదివాసీ రైతులతో పాటు - గొప్ప ఆశతో ఇంటికి తిరిగి వచ్చారు.

అహిల్యానగర్ జిల్లా, ఖడ్కీ బుద్రుక్ గ్రామంలో నివసించే, మహాదేవ్ కోళీ ఆదివాసీ సముదాయానికి చెందిన భాంగ్రే కుటుంబం, అకోలే తాలూకాలో ఆరు ఎకరాల అటవీ భూమిని తరతరాలుగా సాగు చేస్తోంది. కానీ, మహారాష్ట్రలోని వేలాదిమంది ఇతర ఆదివాసులకు మాదిరిగానే, వారు సాగు చేస్తోన్న ఆ భూమిపై వారికెన్నడూ యాజమాన్య హక్కులు లేవు.

“మా తాతల కాలం నుండి మేం వరి, రాగులు పండిస్తున్నాం,” చెప్పారతను. “కానీ మాకు ఎన్నడూ భద్రత లేదు. మమ్మల్ని ఎప్పుడైనా ఇక్కడి నుండి ఖాళీ చేయించవచ్చనే నిరంతర భయంతో ఉంటాం.”

ఆ తీవ్రమైన అభద్రతను తగ్గించడానికి 2006లో భారత ప్రభుత్వం ఒక మైలురాయి అటవీ హక్కుల చట్టం (FRA)ను ఆమోదించింది. ఏళ్ళ తరబడి జరిగిన పోరాటం తర్వాత ఇది చట్టంగా మారింది. ఇది షెడ్యూల్డ్ తెగలకు, ఆయా ప్రాంతాలలో తరతరాలుగా నివసిస్తోన్న ఇతర సంప్రదాయ అటవీ నివాసులకు అటవీ భూమిపై, వనరులపై హక్కులను సంక్రమింపజేస్తుంది. గ్రామసభలు హక్కుల కోసం అడగటం ప్రారంభిస్తాయి, సబ్-డివిజనల్, జిల్లా కమిటీల ద్వారా వాటిని ధృవీకరించి, వారి హక్కులు పరిష్కారమయ్యే వరకు నివాసితులను తొలగింపునకు గురికాకుండా కాపాడుతాయి.

అయితే, క్షేత్రస్థాయిలో ఈ చట్టం అమలు తీరుపై అనుమానాలు కొనసాగుతున్నాయి.

ఎఫ్ఆర్‌ఎ చట్టం ఆమోదం పొందిన వెంటనే భాంగ్రే తాను సాగు చేస్తోన్న ఆరు ఎకరాల భూమి కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్నారు. “నా దరఖాస్తును గ్రామసభ అర్హమైనదిగా గుర్తించిన తర్వాత, దానిని తహసీల్ కార్యాలయానికి పంపారు,” అని ఆయన చెప్పారు. “విచారణలు జరిగాయి, ప్రక్రియ కొనసాగుతూవచ్చింది. చివరికి, సుమారు నాలుగేళ్ళ తర్వాత నా దరఖాస్తును తిరస్కరించారు.”

అందుకే ఆ అభద్రతాభావం కొనసాగింది. ఇటీవలే అటవీ అధికారులు భాంగ్రే నివసించే గ్రామానికి సమీపంలోని మరొక గ్రామానికి వచ్చి, అతనికి తెలిసిన ఒక కుటుంబాన్ని, తరతరాలుగా వారు సాగు చేసుకుంటోన్న భూమి నుండి వెళ్ళగొట్టారు. "ఇది ఎప్పుడైనా నాకు కూడా జరగవచ్చు," అంటారతను.

అఖిల భారత కిసాన్ సభ నాయకత్వంలో మహారాష్ట్రలోని ఆదివాసీ రైతులు, తమకు చట్టబద్ధంగా దక్కాల్సిన హక్కులను సాధించుకోవడానికి గత దశాబ్ద కాలంలో డజన్ల కొద్దీ నిరసన ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు. 2018, మార్చిలో ముంబైకి చేపట్టిన సుదీర్ఘ పాదయాత్ర వీటన్నింటిలోకెల్లా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ సమయంలో వేలాదిమంది రైతులు నాశిక్ నుండి భారతదేశ ఆర్థిక రాజధానిలోని ఆజాద్ మైదాన్ వరకు 180 కిలోమీటర్ల దూరం నడిచారు.

అప్పుడు కూడా దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు. ఆయన రైతు ప్రతినిధులతో చర్చలు జరిపి, అటవీ హక్కుల చట్టాన్ని మెరుగ్గా అమలు చేస్తామని, మరిన్ని ఉపాధి అవకాశాలు కల్పిస్తామని, వారి పంటలకు మంచి ధరలు ఇప్పిస్తామని హామీ ఇచ్చారు.

ఎనిమిదేళ్ళ తర్వాత, అదే వేలాది మంది రైతుల సమూహం ఈ జనవరి 25న అదే తరహాలో మరో ర్యాలీని ప్రారంభించి, అవే డిమాండ్లతో కాలినడకన ముంబైలోకి ప్రవేశించాలని నిర్ణయించుకుంది.

“వాగ్దానాలు విని విని విసిగిపోయాం,” ఎఐకెఎస్ రైతు నాయకుడు అశోక్ ఢవళే అన్నారు. “ఈసారి మాకు ఏదైనా స్పష్టమైన హామీ కావాలి.”

ఈ నిరసన ప్రదర్శన, అంతకు ముందు వారం జరిగిన మరో ప్రదర్శనకు కొనసాగింపుగా జరిగింది. ఆ ప్రదర్శనలో భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్) అనుబంధ సంస్థ అయిన ఎఐకెఎస్, 50,000 మంది రైతులతో పాల్‌ఘర్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయానికి ర్యాలీ నిర్వహించింది. పరిపాలనా యంత్రాంగం వారి స్థానిక డిమాండ్లలో కొన్నింటిని మాత్రమే పరిష్కరించగలుగుతుంది, కానీ ఆదివాసీ రైతుల పెద్ద సమస్యల గురించి ఏదైనా చేయడానికి కలెక్టర్‌కు అధికారం లేదు. ఇదే ముంబై వరకు రెండోసారి పాదయాత్ర చేయటానికి దారితీసింది.

అయితే, రైతు పాదయాత్ర రెండవ రోజున, శాసనసభ్యుడు గిరీశ్ మహాజన్ రైతు నాయకులను సంప్రదించి, యాత్రను కుదించమని వారిని అభ్యర్థించారు. మరుసటి రోజు, ప్రతినిధుల బృందం ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్‌తో సహా మహారాష్ట్ర మంత్రివర్గాన్ని కలిసి, వివరంగా చర్చించింది. జనవరి 28న పాదయాత్రను విరమించారు. అప్పటికే రైతులు కాలినడకన సుమారు 80 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించి నాశిక్, ముంబై మధ్య దాదాపు సగం దూరంలో ఉన్న ఖర్డీకి చేరుకున్నారు.

రైతు నాయకులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో అంగీకరింపజేసుకున్న అత్యంత ముఖ్యమైన విషయాలలో ఒకటి, అటవీ హక్కుల చట్టం కింద తిరస్కరించబడిన దరఖాస్తులను తిరిగి పరిశీలించడం అని ఎఐకెఎస్ ఒక ప్రకటనలో తెలిపింది. అంతేకాకుండా, అటవీ భూములలో పంటల తనిఖీని నిర్వహిస్తారనీ, ప్రస్తుతం అర్హులు కాని అటవీ భూమి హక్కుదారులందరికీ ప్రభుత్వ పథకాలను వర్తింపజేస్తామనీ ప్రకటించారు.

"అంగీకరించిన డిమాండ్ల అమలు విషయంలో ముఖ్యమంత్రి పూర్తి హామీని, వ్యక్తిగత భరోసాను ఇచ్చారు," అని ఢవళే అన్నారు. "అమలులో ఎలాంటి లోపాలు తలెత్తకుండా ఉండేందుకు మంత్రివర్గ స్థాయిలో నిరంతర పర్యవేక్షణ కూడా ఉంటుందని ఆయన హామీ ఇచ్చారు."

ఇందుకోసం, ప్రతి అటవీ హక్కుల కేసును పరిశీలించేందుకు ప్రతి జిల్లాలో సబ్-డివిజనల్ అధికారి (ఎస్‌డిఒ) అధ్యక్షతన అధికారుల కమిటీలను నియమిస్తారని ఎఐకెఎస్ తెలిపింది. "ఈ మొత్తం ప్రక్రియను రాబోయే మూడు నెలల్లో పూర్తి చేస్తారు."

దీని అర్థం, తమ దరఖాస్తులు తిరస్కరించబడిన ఆదివాసీ రైతులు భూ యజమానులు కావాలనే తమ కలను మరోసారి - ఇక అధికారికంగా - కనవచ్చు.

రానున్న కొద్ది రోజుల్లో, రైతు నాయకులు ఆదివాసీ రైతులకు భూమి హక్కుల కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడంలో సహాయం చేయనున్నారు. భాంగ్రే కూడా దీని కోసం ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నారు. ఆయనకు కౌమారదశలో ఉన్న ఒక కొడుకు, ఒక కూతురు ఉన్నారు. కనీసం వారైనా తన విధిలో ఇంతవరకు రాసిపెట్టిలేని కొంత భద్రతతో జీవించగలుగుతారని ఆయన ఆశిస్తున్నారు.

"మేమీ రోజు కోసం చాలా కాలంగా ఎదురుచూస్తున్నాం," అన్నారతను.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి