ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀମାନେ ମନରେ ଆଶା ନେଇ ଘରକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି

ନାମଦେବ ଭାଙ୍ଗଡ଼େ ମନରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ତିକ୍ତତା ସହିତ ଜାନୁଆରୀ ୨୫ ତାରିଖ ଦିନ ଏହି ବିକ୍ଷୋଭ ପଦଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତିନି ଦିନ ପରେ, ମନରେ ଆଶା ନେଇ ସେ ଘରକୁ ଫେରିଛନ୍ତି - ତାଙ୍କ ସହିତ ମୁଖ୍ୟତଃ ନାସିକ ଏବଂ ଅହିଲ୍ୟାନଗରର (ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅହମଦନଗର) ବାସିନ୍ଦା ହୋଇଥିବା ହଜାର ହଜାର ଅନ୍ୟ ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀ ମଧ୍ୟ ଫେରିଛନ୍ତି ।

ଭାଙ୍ଗଡ଼େ ହେଉଛନ୍ତି ଅହିଲ୍ୟାନଗର ଜିଲ୍ଲାର ଖାଡ଼କି ବୁଦ୍ରୁକ ଗ୍ରାମର ମହାଦେବ କୋଲି ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର, ତାଙ୍କ ପରିବାର ପୁରୁଷ ପୁରୁଷ ଧରି ଆକୋଲେ ତାଲୁକାରେ ଛଅ ଏକର ଜମିରେ ଚାଷ କରି ଆସୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ହଜାର ହଜାର ଆଦିବାସୀଙ୍କ ପରି ସେ ଚାଷ କରୁଥିବା ଜମିର ମାଲିକାନା ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାହିଁ ।

‘‘ମୋର ଜେଜେବାପାଙ୍କ ସମୟରୁ, ଆମ୍ଭେମାନେ ଏହି ଜମିରେ ଧାନ ଓ ମାଣ୍ଡିଆ ଚାଷ କରି ଆସୁଛୁ,’’ ସେ କହନ୍ତି । ‘‘କିନ୍ତୁ ଆମେ କେବେ ବି ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ମଣୁନାହୁଁ । ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଆମକୁ ଏହା ଖାଲି କରିବାକୁ କୁହାଯାଇପାରେ’’ ।

ଏହି ତୀବ୍ର ଅସୁରକ୍ଷା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ (ଏଫଆରଏ) ଆଗତ କରିଥିଲେ ।ବର୍ଷ ବର୍ଷର ସଂଘର୍ଷ ପରେ, ଏହି ଆଇନ ଏକ ନିୟମ ପାଲଟିଲା । ଏହା ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଓ ସମ୍ବଳର ଅଧିକାର ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ବନବାସୀଙ୍କୁ ନ୍ୟସ୍ତ କରିଥାଏ ଯେଉଁମାନେ କି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପୁରୁଷ ପୁରୁଷ ଧରି ବାସ କରି ଆସୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମ ସଭାଗୁଡ଼ିକ ଦାବି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାନ୍ତି, ସବଡିଭିଜନାଲ୍ ଏବଂ ଜିଲ୍ଲାସ୍ତରୀୟ କମିଟିଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଥାଏ, ବାସିନ୍ଦାମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିବାରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ।

ଅବଶ୍ୟ, ଏହି ଆଇନ ଲାଗୁ କରିବା ପ୍ରକୃତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ହୋଇ ରହିଛି ।

ଭାଙ୍ଗଡ଼େ ଏଫଆରଏ ଆଗତ ହେବା ପରେ, ସେ ଚାଷ କରୁଥିବା ଛଅ ଏକର ଚାଷ ଜମି ଉପରେ ଅଧିକାର ଦାବି କରିଥିଲେ । ‘‘ମୋ ଫାଇଲ୍ ଗ୍ରାମସଭା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ପରେ ଏହାକୁ ତହସିଲକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା’’ ସେ କହନ୍ତି । ‘‘ଶୁଣାଣି ହେଲା ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଲା । ଘଟଣାକ୍ରମେ ପ୍ରାୟ ୪ ବର୍ଷ ବା ପାଖାପାଖି ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କର ଦାବି ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା ।’’

ଏବଂ ଏହିପରି ଅସୁରକ୍ଷିତ ମନୋଭାବ ଜାରି ରହିଥିଲା । ନିକଟରେ ଜଙ୍ଗଲ, ଅଧିକାରୀମାନେ ଭାଙ୍ଗଡ଼େଙ୍କ ଗାଁ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଜାଣିଥିବା ଏକ ପରିବାରକୁ ସେମାନେ ପୁରୁଷ ପୁରୁଷ ଧରି ଚାଷ କରୁଥିବା ଜମିରୁ ତାଙ୍କୁ ଲାତ ମାରି ବାହାର କରି ଦେଇଥିଲେ । ‘‘ଏହା ମୋ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଘଟିପାରେ,’’ ସେ କହନ୍ତି ।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀମାନେ ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ କିସାନ ସଭା (ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ କୃଷକ ସଭା) ନେତୃତ୍ୱରେ ଗତ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟାର୍ଯ୍ୟ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ବହୁବାର ବିକ୍ଷୋଭ ପଦଯାତ୍ରା ଆୟୋଜନ କରିଛନ୍ତି । ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୮ରେ ମୁମ୍ବାଇକୁ ଦୀର୍ଘ ପଦଯାତ୍ରା ସଦୃଶ ଯେତେବେଳେ କି ହଜାର ହଜାର କୃଷକ ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ରାଜଧାନୀ ଆଜାଦ ମଇଦାନକୁ ନାସିକଠାରୁ ୧୮୦ କିଲୋମିଟର ଚାଲି ଚାଲି ଆସିଥିଲେ ।

ସେତେବେଳର ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଫଡନାଭିସ୍, ସେ କୃଷକଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ବସି ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ସୂଚାରୁ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା, ଅଧିକ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଫସଲ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରଦାନକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ ।

ଆଠ ବର୍ଷ ପରେ, ହଜାର ହଜାର ଚାଷୀ ସମାନ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏ ବର୍ଷ ଜାନୁଆରୀ ୨୫ ତାରିଖରେ ଆଉ ଏକ ପଦଯାତ୍ରା ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଦାବି ସହିତ ମୁମ୍ବାଇରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ ।

‘‘ଆମେ ଆଉ ଫମ୍ପା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁନା’’, ଏଆଇକେଏସ୍ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଚାଷୀମାନଙ୍କର ନେତା ଅଶୋକ ଧାୱଲେ କହନ୍ତି । ‘‘ଏଥର ଆମେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଚାହୁଁ ।’’

ଏହି ବିକ୍ଷୋଭ ପଦଯାତ୍ରା ଏଆଇକେଏସ୍ ଅନୁବନ୍ଧିତ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (ମାର୍କ୍ସିଷ୍ଟ) - ୫୦,୦୦୦ଚାଷୀଙ୍କୁ ପାଲଘର ଜିଲ୍ଲାର ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାର ସପ୍ତାହେ ନ ପୂରୁଣୁ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଛି । ପ୍ରଶାସନ କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନୀୟ ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ବିଚାର କରିପାରିବେ, ଏହି ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କର ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀମାନଙ୍କର ବୃହତ୍ତର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କୌଣସି କ୍ଷମତା ନଥିଲା ।ତେଣୁ ମୁମ୍ବାଇରୁ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦଯାତ୍ରା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥିଲା ।

ଅବଶ୍ୟ, ଚାଷୀମାନେ ଏହି ପଦଯାତ୍ରାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାଜନେତା ଗିରୀଶ ମହାଜନ ଚାଷୀ ନେତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । ପରଦିନ, ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କର ଏକ ଦଳ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର କ୍ୟାବିନେଟରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଫଡନାଭିସଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ । ଜାନୁଆରୀ ୨୮ରେ ଏହି ପଦଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ନିଆଯାଇଥିଲା । ଚାଷୀମାନେ ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ୮୦ କିଲୋମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିସାରିଥିଲେ ଏବଂ ଖର୍ଡିରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ଏହା ହେଉଛି ନାସିକ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇର ମଝାମଝି ସ୍ଥାନ ।

ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଚାଷୀ ନେତାମାନେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ସହମତ କରିପାରିଛନ୍ତି ଯେ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଅଧୀନରେ ପୁନର୍ବାର ବିଚାର କରିବା, ଏଆଇକେଏସ୍ ଏକ ବକ୍ତବ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛି । ଏହା ସହିତ ଏହା ମଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ଯେ ଜଙ୍ଗଲ ଜମିଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଫସଲ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଆୟୋଜନ କରାଯିବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସରକାରୀ ଯୋଜନା ବନବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉନାହାନ୍ତି ।

‘‘ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ଦାବି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛନ୍ତି’’, ଧୱଲେ କହନ୍ତି । ‘‘ସେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ସ୍ତରରେ କ୍ରମାଗତ ତଦାରଖ କରି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବେ ଯେ ଯେପରି ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାରେ କୌଣସି ଅବହେଳା ହୁଏନାହିଁ ।’’

ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାରର ପ୍ରତିଟି ଘଟଣା ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର କମିଟି ପ୍ରତି ଜିଲ୍ଲାରେ ସବଡିଭିଜନାଲ ଅଫିସରଙ୍କର (ଏସଡିଓ) ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବେ, ଏଆଇକେଏସ୍ ତରଫରୁ କୁହାଯାଇଛି । ‘‘ଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଗାମୀ ତିନି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।’’

ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ଯେଉଁ ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀମାନଙ୍କର ଦାବି ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ହୋଇଥିଲା ସେମାନେ ପୁଣି ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବରେ ମାଲିକ ହେବା ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିପାରିବେ ।

ଆଗାମୀ କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଚାଷୀ ନେତାମାନେ ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୂମି ଅଧିକାର ପାଇଁ ଫାଇଲ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ । ଭାଙ୍ଗଡ଼େ, ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶାରେ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଓ ଗୋଟିଏ ଝିଅ । ଉଭୟେ କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ । ସେ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଅତିକମ୍‌ରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଅସୁରକ୍ଷିତ ମଣିବେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟରେ ଥିବ ଯାହା ହେବ, ଏପରି ଭାବନା ନେଇ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ ।

‘‘ଏହା ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଦାବି ଥିଲା’’, ସେ କହନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍