മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ആദിവാസി കർഷകർ പ്രതീക്ഷയോടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു

അനിശ്ചിതത്വത്തോടെയും ദേഷ്യത്തോടെയുമാണ് നാംദേവ് ഭാംഗരെ ജന്വരി 25-ന് പ്രതിഷേധത്തിനിറങ്ങിപ്പുറപ്പെട്ടത്. മൂന്ന് ദിവസത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹം പ്രതീക്ഷയോടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. നാസിക്കിൽനിന്നും അഹല്യാനഗറിൽനിന്നുമുള്ള (മുമ്പ് അഹമ്മദ്നഗർ) പതിനായിരക്കണക്കിന് കർഷകരോടൊപ്പം.

അഹില്യാനഗർ ജില്ലയിലെ ഖഡ്കി ബദ്രുക് ഗ്രാമത്തിലെ മഹാദേവ് കോലി ഗോത്രസമുദായക്കാരനായ ഭംഗരെയുടെ കുടുംബം തലമുറകളായി അകോലെ താലൂക്കിലെ ആറേക്കർ വനഭൂമിയിൽ കൃഷി ചെയ്യുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആദിവാസികളെപ്പോലെ, അവർക്കും, കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂമിയിൽ ഒരിക്കലും അവകാശമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

“എൻ്റെ മുത്തച്ഛൻ്റെ കാലം മുതൽ ഞങ്ങ്ൾ നെല്ലും അരിച്ചോളവും വിളവെടുക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരിക്കലും സുരക്ഷിതത്വം അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല. ഏതുസമയവും ഭൂമിയിൽനിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടാം എന്ന അവസ്ഥയിലായിരുന്നു.”

വനപ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിചെയ്യുന്നവരുടെ അരക്ഷിതാവസ്ഥ പരിഹരിക്കാൻ 2006-ൽ, ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള വനാവകാശ നിയമം (ഫോറസ്റ്റ് റൈറ്റ് ആക്ട് – എഫ്.ആർ.എ) പാസ്സാക്കി. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പോരാട്ടത്തിനുശേഷമാണ് അത് നിയമമമായത്. തലമുറകളായി വനഭൂമികളിൽ കഴിയുന്ന പട്ടികഗോത്രക്കാർക്കും മറ്റ് വനവാസികൾക്കും വനഭൂമിയിലും വിഭവങ്ങളിന്മേലുമുള്ള അവകാശവും നൽകുന്ന നിയമമായിരുന്നു അത്. ഗ്രാമസഭകൾ അത്തരം അവകാശങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുകയും, സബ് ഡിവിഷൺ തലത്തിലും ജില്ലാതലത്തിലുമുള്ള കമ്മിറ്റികൾ അവ പരിശോധിക്കുകയും, വനാവകാശങ്ങൾ തീർപ്പാവുന്നതുവരെ, അവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവരെ പുറത്താക്കലിൽനിന്ന് സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

എന്നാൽ നിയമം ഒരിക്കലും പ്രായോഗികമായി നടപ്പിൽ വരുത്തിയില്ല.

എഫ്.ആർ.എ. പാസ്സായതോടെ, ഭാംഗരെ തൻ്റെ ആറേക്കർ സ്ഥലത്തിൽ ഉടമസ്ഥതാവകാശം ഉന്നയിച്ചു. “എൻ്റെ ഫയലിന് ഗ്രാമസഭ അംഗീകാരം നൽകി, അതിനുശേഷം അത് തെഹ്സിലിലേക്ക് അയച്ചു. വിചാരണ നടന്നു. പ്രക്രിയകൾ നീണ്ടുനീണ്ടുപോയി. നാലുവർഷമോ മറ്റോ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എൻ്റെ അവകാശം തള്ളിക്കളയുകയും ചെയ്തു,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

അതിനാൽ, അരക്ഷിതത്വം തുടർന്നു. ഈയടുത്ത്, വനംവകുപ്പുദ്യോഗസ്ഥർ ഭാംഗരെയുടെ ഗ്രാമത്തിനടുത്തുള്ള മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിലെത്തുകയും തലമുറകളായി കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് ഒരു കുടുംബത്തെ ഇറക്കിവിടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

“എനിക്കും ഇത് ഏതുനിമിഷവും സംഭവിക്കാം,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ആദിവാസി കർഷകർ ഓൾ ഇന്ത്യാ കിസാൻ സഭയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകത്തിനുള്ളിൽ നിരവധി തവണ പ്രതിഷേധ റാലികൾ നടത്തിയിരുന്നു, തങ്ങൾക്ക് അവകാശപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കാൻ. 2018 മാർച്ചിൽ മുംബൈയിലേക്ക് നടന്ന ദീർഘയാത്രയാണ് അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്. നാസിക്കിൽനിന്ന് ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനമായ മുംബൈയിലെ ആസാദ് മൈതാനത്തിലേക്കുള്ള ആ 180 കിലോമീറ്റർ യാത്രയിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് കർഷകരാന് പങ്കെടുത്തത്.

അന്നും സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി ദേവേന്ദ്ര ഫഡ്നാവിസായിരുന്നു. കർഷകപ്രതിനിധികളോടൊപ്പം ഒരു മേശയ്ക്ക് ചുറ്റുമിരുന്ന്, വനാവകാശ നിയമം നടപ്പാക്കുമെന്നും, കൂടുതൽ തൊഴിലവസരങ്ങളും വിളകൾക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട വിലയും ലഭ്യമാക്കുമെന്നും അന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.

എട്ടുവർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം വീണ്ടും അതേ കർഷകർ ജനുവരി 25-ന് വീണ്ടും പ്രകടനം ആരംഭിച്ചു. സമാനമായ ആവശ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് മുംബൈയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യാൻ തയ്യാറെടുത്തു

“വാഗ്ദാനങ്ങൾ കേട്ട് ഞങ്ങൾക്ക് മടുത്തു,” എ.ഐ.കെ.എസിൻ്റെ കർഷക നേതാവായ അശോക് ധാവ്‌ലെ പറയുന്നു. “ഇത്തവണ ഞങ്ങൾക്ക് ഉറപ്പ് ലഭിക്കണം.”

ഇതിന് തൊട്ട് മുമ്പുള്ള ആഴ്ചയിൽ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റിൻ്റെ) അനുബന്ധസംഘടനയായ എ.ഐ.കെ.എ മറ്റൊരു ജാഥ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു. 50,000 കർഷകരാണ് അന്ന് പാൽഘർ ജില്ലയിലെ കളക്ടറേറ്റിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്തിയത്. അവരുടെ ചില ആവശ്യങ്ങൾ മാത്രമേ ജില്ലാ ഭരണകൂടത്തിന് അംഗീകരിക്കാൻ സാധിച്ചുള്ളു. ആദിവാസി കർഷകരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനുള്ള അധികാരം കളക്ടർക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. മുംബൈയിലേക്കുള്ള രണ്ടാമത്തെ പ്രതിഷേധ മാർച്ചിന് പ്രേരിപ്പിച്ചത് അതായിരുന്നു.

കർഷകരുടെ പ്രതിഷേധ മാർച്ചിൻ്റെ രണ്ടാം ദിവസം നിയമജ്ഞനായ ഗിരീഷ് മഹാജൻ കർഷകനേതാക്കളെ ബന്ധപ്പെട്ട്, യാത്ര ചുരുക്കാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അടുത്ത ദിവസം, ചില കർഷകപ്രതിനിധികൾ മുഖ്യമന്ത്രിയടക്കം മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ക്യാബിനറ്റ് അംഗങ്ങളെ കണ്ട് വിശദമായ ചർച്ച നടത്തി. ജനുവരി 28-ന് സമരം പിൻവലിച്ചു. നാസിക്കിനും മുംബൈക്കുമിടയിലെ പകുതി ദൂരമായ 80 കിലോമീറ്റർ പിന്നിട്ട് കർഷകർ ഖർദിയിലെത്തിയിരുന്നു അപ്പോൾ.

വനാവകാശനിയമപ്രകാരം തള്ളിക്കളഞ്ഞ അവകാശങ്ങൾ വീണ്ടും തുറക്കാമെന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആവശ്യമാണ് സംസ്ഥാന സർക്കാരിൽനിന്ന് നേടിയെടുത്തതെന്ന് എ.ഐ.കെ.എസിൻ്റെ ഒരു പ്രസ്താവനയിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വനഭൂമിയിൽ വിള പരിശോധന നടത്തുമെന്നും, സർക്കാരിൻ്റെ എല്ലാ പദ്ധതികളും വനഭൂമി കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്നവർക്കും ബാധകമാക്കുമെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു. നിലവിൽ അവർക്ക് അത്തരം പദ്ധതികൾക്ക് അർഹതയുണ്ടായിരുന്നില്ല.

“അംഗീകരിച്ച ആവശ്യങ്ങൾ സമ്പൂർണ്ണമായി നടപ്പാക്കുമെന്ന വ്യക്തിപരമായ ഉറപ്പ് മുഖ്യമന്ത്രിയിൽനിന്ന് ലഭിച്ചു” എന്ന് ധാവ്‌ലെ പറയുന്നു. “നടപ്പാക്കലിൽ യാതൊരുവിധ വീഴ്ചകളും സംഭവിക്കില്ലെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ, മന്ത്രിസഭാതലത്തിൽ നിരന്തരമായ തുടർപ്രക്രിയകൾ ഉറപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്” എന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

ഈ ആവശ്യത്തിനായി, സബ്ഡിവിഷണൽ ഓഫീസറുടെ (എസ്.ഡി.ഒ) നേതൃത്വത്തിൽ ഓഫീസർമാരുടെ ഒരു കമ്മിറ്റിയെ എല്ലാ ജില്ലകളിലും നിയമിക്കുമെന്ന് എ.ഐ.കെ.എസ് അറിയിച്ചു. “അടുത്ത മൂന്ന് മാസത്തിനുള്ളിൽ ഈ പ്രക്രിയ പൂർണ്ണമായി നടപ്പിലാക്കും” എന്നും അവർ അറിയിച്ചു.

കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന സ്ഥലത്തിൻ്റെ ഉടമകളാകാമെന്ന സ്വപ്നം നഷ്ടപ്പെട്ട ആദിവാസി കർഷകർക്ക് വീണ്ടും അതിൻ്റെ ഉടമകളാകാമെന്ന ഒരു സ്വപ്നമാണ് ഇതുമൂലം ഉളവായിരിക്കുന്നത് – ഔദ്യോഗികമായിട്ടെങ്കിലും.

അടുത്ത ഏതാനും ദിവസങ്ങളിൽ, സ്ഥലത്തിന്മേലുള്ള അവകാശം ഫയൽ ചെയ്യാൻ ആദിവാസി കർഷകരെ കർഷക നേതാക്കൾ സഹായിക്കും. ഭാംഗരെയും കാത്തിരിക്കുന്നത് അതുതന്നെയാണ്. കൗമാരപ്രായക്കാരായ ഒരു മകനും മകളുമുണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്. തനിക്ക് കിട്ടാതിരുന്ന സുരക്ഷിതത്വബോധം അവർക്കെങ്കിലും ലഭിച്ചേക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിലാണ് അദ്ദേഹം.

“കാത്തിരിക്കാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കാലങ്ങളായി,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്