বুকুত আশা লৈ উভতিল মহাৰাষ্ট্ৰৰ আদিবাসী কৃষক

নামদেৱ ভাঙড়েয়ে অনিশ্চয়তা আৰু তিক্ত অভিজ্ঞতা বুকুত লৈ ২৫ জানুৱাৰীত প্ৰতিবাদী সমদলত যোগ দিছিল। তিনিদিন পিছত তেওঁ ঘাইকৈ নাচিক আৰু আহিল্যনগৰ (পূৰ্বৰ আহমেদনগৰ)ৰ আন হাজাৰ হাজাৰ আদিবাসী কৃষকৰ সৈতে আশা বুকুত বান্ধি ঘৰলৈ ঘূৰি আহিল।

আহিল্যনগৰ জিলাৰ খাড়কি বুদৰুক গাঁৱৰ মহাদেৱ ক’লি সম্প্ৰদায়ৰ ভাঙড়ে পৰিয়ালটোৱে প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি আকোলে তালুকৰ ছয় একৰ বন্যভূমিত খেতি কৰি আহিছিল। কিন্তু মহাৰাষ্ট্ৰৰ আন হাজাৰ হাজাৰ আদিবাসী খেতিয়কৰ দৰে তেওঁলোকেও নিজৰ মাটিখিনিৰ অধিকাৰ নাপালে।

“মোৰ আজোককাৰ দিন ধৰি আমি ধান আৰু ৰাগিৰ খেতি কৰি আহিছো,” তেওঁ কয়। “কিন্তু কেতিয়াও সুৰক্ষিত অনুভৱ কৰা নাই। যিকোনো মুহূৰ্ততে আমাক ইয়াৰ পৰা উচ্ছেদ কৰা হ’ব পাৰে।”

২০০৬ত ভাৰত চৰকাৰে বনাঞ্চলত বাস কৰা আদিবাসী লোকৰ সেই আশংকা দূৰ কৰাৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন বলবৎ কৰে। বহুবছৰৰ সংগ্ৰামৰ পিছতো আইনখন কেৱল কাগজে-পত্ৰইহে চলি থাকিল। এই আইনখনে বনাঞ্চলৰ ভূমি আৰু সম্পদৰ অধিকাৰ অনুসূচিত জনজাতি আৰু প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি বনাঞ্চলত বাস কৰি অহা আন আন পৰম্পৰাগত বন নিবাসী লোকৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰে। গ্ৰামসভাই এই দাবীসমূহ উৰ্ধতন কৰ্তৃপক্ষলৈ পঠিয়ায় আৰু মহকুমা আৰু জিলা পৰ্য্যায়ৰ কমিটিয়ে সেয়া সত্যাপিত কৰি বনাঞ্চলবাসীৰ অধিকাৰ নিশ্চিত নোহোৱালৈকে তেওঁলোকক উচ্ছেদৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।

কিন্তু বাস্তৱত আইনখনৰ বলবৎকৰণ তেনেই শোচনীয়।

বন অধিকাৰ আইনখন বলবৎ হোৱাৰ পিছত ভাঙড়েয়ে তেওঁ খেতি কৰা ছয় একৰ খেতিমাটিৰ পট্টাৰ বাবে দাবী দাখিল কৰিছিল। “মোৰ আবেদন গ্ৰাম সভাই নায্য বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু টেহচিল কাৰ্য্যালয়লৈ সেয়া পঠিওৱা হৈছিল,” তেওঁ কয়। “তাৰ পিছত শুনানি হ’ল আৰু প্ৰক্ৰিয়াটো চলি থাকিল। কিন্তু তেওঁৰ দাবী চাৰিবছৰ পিছত সেই আবেদন নাকচ কৰা হয়।”

অনিশ্চয়তাৰ ডাঁৱৰ আঁতৰি নগ’ল। কিন্তু শেহতীয়াকৈ বন বিভাগৰ বিষয়াসকল ভাঙড়েৰ কাষৰ গাঁওখনত উপস্থিত হ’ল আৰু এটা পৰিয়ালক বাহিৰ কৰি দিলে। তেওঁ জনাত সেই পৰিয়ালটোৱে প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি সেই মাটিত খেতি কৰি আহিছিল। “মোৰ লগতো যিকোনো সময়তে এনে হ’ব পাৰে,” তেওঁ কয়।

অল ইণ্ডিয়া কিষাণ সভাৰ নেতৃত্বত মহাৰাষ্ট্ৰৰ আদিবাসী খেতিয়কসকলে যোৱাটো দশকত নিজৰ অধিকাৰৰ দাবীত দহ-বাৰবাৰ এনেকৈ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিবলগীয়া হৈছে। ২০১৮ৰ মাৰ্চৰ মুম্বাইলৈ অভিমুখী লংমাৰ্চ তাৰে মাজৰ অন্যতম আছিল, যেতিয়া তেওঁলোকৰ দৰে হাজাৰ হাজাৰ কৃষকে নাচিকৰ পৰা মুম্বাইৰ আজাদ ময়দানলৈ ১৮০ কিলোমিটাৰ বাট খোজকাঢ়ি গৈ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিছিল।

ৰাজ্যখনত তেতিয়াও মুখ্যমন্ত্ৰী আছিল দেবেন্দ্ৰ ফড়নভিচ, যিয়ে কৃষক প্ৰতিনিধিসকলৰ সৈতে আলোচনাত বহে আৰু বন অধিকাৰ আইন সফল ৰূপাযণ, নিয়োগৰ অধিক সুবিধা আৰু শস্যৰ ভাল দামৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।

আঠ বছৰ পিছত সেই একেই অঞ্চলৰ হাজাৰ হাজাৰ কৃষকে ২৫ জানুৱাৰীৰ দিনা আকৌ এবাৰ প্ৰতিবাদী সমদল উলিয়ায়। একেদৰেই খালি ভৰিৰে মুম্বাইলৈ গৈ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোক অগ্ৰসৰ হয়।

“প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ভৰত আমি ডুবিছো, কাৰ্য্যতঃ কিন্তু একো নাই,” কিষাণ সভাৰ কৃষক নেতা অশোক ধাৱলে কয়। “এইবাৰ আমাক কিবা এটা পাক্কা কথা লাগিবই বুলি মনটো বান্ধি আহিছিলো।”

এই প্ৰতিবাদৰ এটা সপ্তাহ পূৰ্বে আন এক প্ৰতিবাদ হৈছিল যেতিয়া কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অৱ ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী)ৰ সৈতে সংযুক্ত সৰ্বভাৰতীয় কিষাণ সভাৰ নেতৃত্বত পালঘৰ জিলাৰ সমাহৰ্তাৰ কাৰ্য্যালয়লৈ ৫০ হাজাৰ কৃষকে প্ৰতিবাদী সমদল উলিয়াইছিল। প্ৰশাসনে তেওঁলোকৰ স্থানীয় পৰ্য্যায়ত সমাধান কৰিবপৰা দাবীসমূহৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে যদিও আদিবাসী কৃষকৰ বৃহত্তৰ সমস্যাসমূহ মোকাবিলা কৰিবপৰাকৈ প্ৰশাসনিক ক্ষমতা সমাহৰ্তাগৰাকীৰ নাছিল। সেয়ে তেওঁলোকে আকৌ এবাৰ মুম্বাইলৈ যাবলৈ বাধ্য হৈ পৰে।

কিন্তু খেতিয়কসকলে যেতিয়া প্ৰতিবাদৰ দ্বিতীয়টো দিনত ভৰি দিলে, বিধায়ক গিৰীশ মহাজনে প্ৰতিবাদৰ নেতৃত্বধাৰীসকলৰ কাষ চাপে আৰু সিমানতে তেওঁলোকক প্ৰতিবাদ সামৰিবলৈ কয়। দ্বিতীয়দিনা প্ৰতিবাদী কাৰ্য্যসূচীৰ কেইগৰাকীমান প্ৰতিনিধিক মুখ্যমন্ত্ৰী দেৱেন্দ্ৰ ফড়নভিচকে ধৰি মহাৰাষ্ট্ৰৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে সাক্ষাৎ কৰে আৰু বিশদ আলোচনাত বহে। ২৮ জানুৱাৰীত আন্দোলন প্ৰত্যাহাৰ কৰা হয়। তেতিয়ালৈ কৃষকসকলে ইতিমধ্যে ৮০ কিলোমিটাৰ বাট বাই নাচিক আৰু মুম্বাইৰ মাজৰ খাৰ্দিত আহি উপস্থিতি হৈছিল।

কিষাণ সভাই এক বিবৃতিযোগে কয় যে কৃষক নেতাসকলে ৰাজ্য চৰকাৰক সন্মতি দিবলৈ বাধ্য কৰোৱা দাবীসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে বন অধিকাৰ আইনৰ নাকচ কৰা আৰ্জিসমূহ পুনৰাই বিবেচনাৰ বাবে মুকলি কৰা। তাৰোপৰি বনাঞ্চলৰ মাটিত কৰা খেতিৰ পুনৰীক্ষণ কৰা, বন নিবাসীসকললৈ সকলো চৰকাৰী আঁচনিৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা (যিটোৰ বাবে তেওঁলোকক এতিয়ালৈ বিবেচনা কৰা নহয়) আদি প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষাৰ বাবে চৰকাৰে সন্মতি প্ৰদান কৰাৰ কথাও কিষাণ সভাই বিবৃতিযোগে কয়।

“মুখ্যমন্ত্ৰীয়ে সম্পূৰ্ণ নিশ্চিতি দিয়ে আৰু আটাইবোৰ গৃহীত দাবী ৰূপায়ণৰ ব্যক্তিগত পৰ্য্যায়ত গেৰাণ্টিও দিয়ে,” ধাৱলে কয়। “ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্রত যাতে কোনো হীন-ডেঢ়ি নহয়, সেয়াও মন্ত্ৰী পৰ্য্যায়ত নিৰন্তৰ অনুসৰণ কৰি থকা হ’ব বুলিও তেওঁ কয়।”

এই উদ্দেশ্যে চৰকাৰে জিলাই প্ৰতি মহকুমা বিষয়াৰ নেতৃত্বত একোখনকৈ বিষয়াৰ কমিটি গঠন কৰি দিব যিয়ে প্ৰতিটো বন অধিকাৰ আৰ্জি পুনৰীক্ষণ কৰিব, কিষাণ সভাই কয়। “এই প্ৰক্ৰিয়া পৰৱৰ্তী তিনিমাহৰ ভিতৰতে সম্পন্ন কৰা হ’ব।”

তাৰমানে ভূমি অধিকাৰ সাব্যস্তকৰণৰ বাবে পূৰ্বতে নাকচ হোৱা কৃষকৰ আৰ্জিসমূহ পুনৰ্বিবেচনা কৰা হ’ব আৰু কৃষকে এতিয়া নিজৰ নামত এটুকুৰা মাটি পোৱাৰ আকৌ এবাৰ সপোন দেখিব পাৰে।

আগন্তুক কেইটামান দিনত কৃষক নেতাসকলে আদিবাসীসকলক ভূমিৰ অধিকাৰৰ আবেদন দাখিলৰ ক্ষেত্রত সহায় কৰি দিব। ভাঙড়েও আশা পালি ৰৈছে। তেওঁৰ এহাল সন্তান আছে। দুয়ো ডাঙৰ হৈ আহিব ধৰিছে। তেওঁ আশা কৰে যে এদিন সিহঁত দুটাই মৰ্য্যাদাপূৰ্ণ আৰু সুৰক্ষিত জীৱন এটা কটাব পাৰিব, তেওঁৰ দৰে অনিশ্চয়তাৰ জীৱন এটা জীয়াব নালাগিব।

“আশা পালি থকা বহুদিনেই হ’ল,” তেওঁ কয়।

অনুবাদ: পংকজ দাস