ಮುಸಹರ್‌ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ

“ಪೂರ್ತಿ ಮನಸ್ಸು ಕೊಟ್ಟು ಓದಿ. ಆಗ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.”

ಬಹುಶಃ ಆಗ ನಾನು 9ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ಜೀತೆಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ ಸರ್‌ ಮೇಲಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಇಡೀ ಕ್ಲಾಸಿನೆದುರು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಅಂದು ಬಹಳ ಭಾವುಕನಾಗಿದ್ದೆ. ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಮಾತೇ ಹೊರಡಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಮುಸಹರ್‌ ಹುಡುಗನಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆಯಿರಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು. ಅಂದು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗಲೂ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ರಿಂಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ನನಗೆ ಅಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎನ್ನಿಸಿತು. ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದುವ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರರಿಗೂ ಓದಲು ಧೈರ್ಯ ಕೊಡಬಹುದು ಎನ್ನಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ನಾನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮ ಹಾಕಿ ಓದಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ನನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾದಾಗ ಶರ್ಮಾ ಸರ್‌ ಹೇಳಿದ್ದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಾತು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಹುರಿದುಂಬಿಸಬಲ್ಲದು ನೋಡಿ! ಶರ್ಮಾ ಸರ್‌ಗೆ ಕೇವಲ ಗಣಿತ ಕಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತರಗತಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸಹ ಗೊತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು.

ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರೊಬ್ಬರು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವುದನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರು ನಿಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತುವುದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ನಾನು ಆಶಿಷ್‌ ನಂದ್.‌ 25 ವರ್ಷದ ನಾನು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಿರ್ಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಝವಾ ಎನ್ನುವ ಊರಿನವನು. ನಾವು ಮಸಹರ್‌ ಜನ. ನನ್ನ ಸಮುದಾಯದ ಕುರಿತು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಜನರು ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಮುಸಹರ್‌ ಎನ್ನುವ ಪದ ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಬಡತನ, ಮೈಮುರಿದು ಮಾಡುವ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ವಂಚಿತ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಸತ್ಯವೂ ಇದೆಯೆನ್ನುವುದನ್ನು ನಾಊ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದಲೂ ನಾವು ಸಮಾಜದ ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯವಾಗಿಯೇ ನಾವು ಬದುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಭೂಮಿಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಲಿ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ದಲಿತರು, ಶಿಕ್ಷಣವೆನ್ನುವುದು ಎಂದೂ ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಹಕ್ಕಾಗಿ ಒದಗಿಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬಳಿ ಇದ್ದಂತೆ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಈಗಲೂ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮೊದಲು ಯೋಚಿಸುವುದು ಈ ದಿನವಾದರೂ ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟಕ್ಕೆ ಆಗುವಷ್ಟಾದರೂ ದುಡಿಮೆ ಸಿಗುತ್ತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವುದನ್ನು. ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ಆ ದಿನದ ಕೂಳಿಗಾಗಿ ಪರದಾಡುವ ಜನರು ಓದಿನ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುವುದು ದೂರದ ಮಾತು. ನಾನು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ನಮ್ಮ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಹಾಗೆ ಹೋದ ಮಕ್ಕಳೂ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟರು. ಕೆಲವರು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಶಾಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ದಿನಗೂಲಿ ಹುಡುಕಿ ಹೊರಟರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮದುವೆಯಾಯಿತು.

ಆದರೂ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಅದರ ಬಡತನದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಬಾರದು, ಬದಲಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲೂ ಕನಸುಗಳಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವಕಾಶಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ.

ಇಂದು ನನ್ನ ಸಮುದಾಯದ ಮಗುವೊಂದರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನನಗೆ ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ನನ್ನಪ್ಪ ಪಪ್ಪು ಬನವಾಸಿ ಒಬ್ಬರೇ ನಮ್ಮ ಎಂಟು ಜನರ ಕುಟುಂಬದ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಪ್ಪ ಕೋಳಿ ಕೂಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆಲ್ಲ ಹೊರಟು ಸಂಜೆ ದಾಟಿದ ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬರುವಾಗ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದಿನದ ದಣಿವು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅಪ್ಪ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆರಾಮ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಒಂದು ದಿನವೂ ನೋಡಿದವನಲ್ಲ. ಅವರು ನಮಗೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ದಿನವೂ ಜೀವ ತೇಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮ ಅಭಾ ದೇವಿ ಕೂಡಾ ಕೃಷಿ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅಪ್ಪನೊಂದಿಗೆ ಮನೆ ನಡೆಸಲು ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿದವರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ನಾವು ಐದು ಜನ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ಒಂದು ದಿನವೂ ತಪ್ಪಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಸಹಪಯಣಿಗನಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮಗೆ ತೀರಾ ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡಾ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಓದು ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಓದನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೂಡ ನನ್ನ ಹುಮ್ಮಸ್ಸನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಾಲೆ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ನನ್ನ ಊರಿನಾಚೆಗಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕನಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಕಾಲೇಜು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವುದರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಆ ಕನಸಿನ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟೆ. ಅದು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಕಾಶಿ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ. ಈ ಕಾಲೇಜು ನಮ್ಮ ಊರಿನಿಂದ 30 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಊರಿನಿಂದ ಇಷ್ಟು ದೂರ ಓದಲು ಬಂದವರಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಮೊದಲಿಗ. ಆದರೆ ಬದುಕು ಸುಲಭವಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಾಸು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದೇ ತೀರದ ಸಾಹಸವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಮ್ಮನ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಹದಗೆಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಯಾರೂ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ನನಗೆ 2020ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಿದರು. ನಾನು ಆಗಿನ್ನೂ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮ ಹಣಕಾಸಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂತೂ ತೀರಾ ಹಳಿ ತಪ್ಪಿತ್ತು.

ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ಪದವಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಯಾಗಿತ್ತು. 2022ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ ಎ ಮುಗಿಸಿದ ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ ಪದವೀಧರ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ನನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಭರವಸೆ ಮೂಡಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂತಸಗೊಂಡಿದ್ದರು. ನಾನು ಶಿಕ್ಷಕನಾಗುವ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೆ.

ಆದರೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನನ್ನ ಕನಸಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಬಂದು ಕುಳಿತವು. ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ನಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಗುವಿನ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮನ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಅಪ್ಪನ ಸಂಪಾದನೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಕುಟುಂಬದ ಒಂದೊಂದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನನ್ನ ಹೆಗಲೇರುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಚಂಡಮಾರುತವೇ ಏಳುತ್ತಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲ ಓದು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಯೋಚನೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೊನೆಗೆ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಶುರು ಮಾಡಿದೆ. ದಿನಕ್ಕೆ 500 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಆಸೆಯಿಂದ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಾನು ಬಾಡಿಗೆ ಆಟೋರಿಕ್ಷಾ ಓಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಮೊದಲ ದಿನ ವಾಹನವನ್ನು ರಸ್ತೆಗೆ ಇಳಿಸಿದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಾಚಿಕೆಯೆನಿಸಿತು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಯಾವ ಕೆಲಸವೂ ಘನತೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದದ್ದು ಎಂದು ನಾನೆಂದಿಗೂ ಭಾವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಎದೆಯಾಳದಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ತಣ್ಣನೆಯ ನೋವು ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ನನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ನಾನು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅವರ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಲುಪುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ನನ್ನೊಳಗಿನ ಕನಸು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಆಗ ಅರಿವಾಯಿತು.

ನನ್ನ ಆಟೋ ಯಾವುದಾದರೂ ಶಾಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುವಾಗ, ಅಥವಾ ಸಮವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮಗುವೊಂದು ಮುಗುಳುನಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಎದೆಬಡಿತ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಶಿಕ್ಷಕರು ನನ್ನ ಆಟೋ ಹತ್ತಿದರೆ ಸಾಕು, ನಾನೇ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದೆ; ತಕ್ಷಣ ಜಿತೇಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ ಸರ್ ಅವರ ನೆನಪುಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯಂತೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನೇ ಸೋಜಿಗಪಡುತ್ತಿದ್ದೆ.

ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, 2024ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಮುಹೀಮ್ ಎಂಬ ಎನ್‌ಜಿಒ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಅತ್ತೆ (ತಂದೆಯ ತಂಗಿ), ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಅಡಿ ಫೆಲೋಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ನಮ್ಮದೇ ಸಮುದಾಯದ ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು, ಮುಸಹರ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರನ್ನೇ (ನನ್ನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ಮೂರರಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಿದ್ದು, ತೀರಾ ಕಳಪೆಯಾಗಿದೆ) ಅವರು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು.

ಟೀಚ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಶನ್ (ಟಿಎಫ್‌ಐಎಕ್ಸ್) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮುಹೀಮ್ ಲೀಡರ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗೆ ನಾನು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಅಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಈ ಅವಕಾಶವು ಬದುಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ, ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದ್ದ ಬಾಗಿಲೊಂದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು—ನಾನು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡೆ.

ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೊಸ ಕಲಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿತೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ, ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೋಧಿಸುವುದು, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆಯಲು ಆಟಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಪಾಠ ಮಾಡುವ ಕಲಿಕಾ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಕಲಿತಂತೆ ಕಲಿಸುವುದೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ಹೇಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಕನ ಕೆಲಸ ನೀವು ಕಲಿಯಬಲ್ಲಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ನೀವೇ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೀವೇ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲದ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸುವುದು, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುವುದು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ನನ್ನ ಹೊಣೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆ 30 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬಾನೇ ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮಿಂದ ಓದಲು ಮತ್ತು ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ನಂಬುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ನನಗೆ ನನ್ನದೇ ಬಾಲ್ಯ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಡತನಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾದದ್ದು ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ, ನಾನು ಕೇವಲ ಕಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಾವೇ ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.

ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಒಂದು ಆತ್ಮೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ನಂಬಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ನಮ್ಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಆರೇಳು ವರ್ಷದ ಸಮರ್ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕನಿದ್ದ. ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಮಾತನಾಡುವುದೇ ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಏನನ್ನಾದರೂ ಓದಲು ಅಥವಾ ಹೇಳಲು ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಸಾಕು, ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ನೆಲವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ನಾನು ಅವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನೆಂದೂ ಆಸೆ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ಅವನ ಬಳಿ ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ, “ನೀನು ಕ್ಲಾಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದಿದರೆ ಸಾಕು, ಅದು ನನಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗೆದ್ದಷ್ಟು ಸಂತೋಷ ತರುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅಂದು ಅವನು ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ನೆಲ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ತುಸು ತಡವರಿಸುತ್ತಲೇ ಎದ್ದು ನಿಂತ, ನಡುಗುವ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಓದತೊಡಗಿದ:

ಹರಾ ಹರಾ ತೋತಾ, ಹರಾ ಹರಾ ತೋತಾ
ಡಾಲ್‌ ಪಕಡ್‌ಕರ್‌ ಸೋತಾ, ಕಾಲಾ ಜಾಮೂನ್‌ ಖಾತಾ
ಖೂಬ್‌ ಮಜೆ ಸೇ ಉಡ್‌ ಜಾತಾ

[ಹಸಿರು ಗಿಳಿ, ಹಸಿರು ಗಿಳಿ
ರೆಂಬೆ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿದು ಮಲಗಿದೆ
ನೇರಳೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕುಕ್ಕಿ ಕುಕ್ಕಿ ತಿಂದು
ದೂರ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತು]

ಅವನು ಓದಿ ಮುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ, ಉಳಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜೋರಾಗಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟತೊಡಗಿದರು. ಸಮರ್ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ನಸುನಕ್ಕ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಆನಂದಭಾಷ್ಪದಿಂದ ತುಂಬಿಬಂದವು. ಭೋದನೆ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಕೊನೆಗೂ ಆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನನ್ನ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ ನನ್ನ ಬದುಕು ಯಾವ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯಲಿದೆಯೋ ನನಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಇಂದು ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಂತಾಗ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಊರಿನವನಂತೆ, ಕುಟುಂಬದವನಂತೆ, ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಶರ್ಮಾ ಸರ್ ಹೇಳಿದ್ದು ಅಕ್ಷರಶಃ ನಿಜವಿರಬಹುದು. ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗುವುದು ಎಂದರೆ ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಇರಬೇಕು.

ಈ ಸ್ಟೋರಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ವರದಿಗಾರರು ಅಪಾರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದ ವಾರಣಾಸಿಯ ‘ಮುಹೀಮ್-ಏಕ್ ಸಾರ್ಥಕ್ ಪ್ರಯಾಸ್ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಸೊಸೈಟಿ’ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಸ್ವಾತಿ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ‘ಟೀಚ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ತಂಡಕ್ಕೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.