ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಹಿಂದೊಂದು ಪ್ಯಾಡ್‌ ಹೂಳುವ ಹೊಂಡವಿದೆ

“ಈ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಭತ್ತ ಸಿಗೋದಿಲ್ಲ, ಪ್ಯಾಡ್‌ ಸಿಗುತ್ತೆ. ನೀವೇನಾದ್ರೂ ಅಂಡಮಾನ್‌ನ ನೆಲ ಅಗೆದರೆ ಸಿಗುವುದು ಪ್ಯಾಡ್‌ ಮಾತ್ರ.” ಸೀಮಾ ನಗೆ ಚಟಾಕಿ ಹಾರಿಸಿದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ನಾಲ್ಕು ಮಹಿಳೆಯರೂ ನಗತೊಡಗಿದರು.

ವಂಡೂರ್‌ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಿರುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಈ ಸ್ಥಳ ಪರಿಚಿತ. ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಾವು ತಿಂಗಳ ಮುಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಪ್ಯಾಡುಗಳನ್ನು ಹೂಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಮೊಂಡಲ್‌ ಹುಡುಗಿಯರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸಲು ನಾಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಜರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

“ಒಂದು ತಿಂಗಳ ತನಕ ಪ್ಯಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಡುತ್ತೇವೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿನ ಮೂಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಬಗೆದು ಹೂಳುತ್ತೇವೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಈಗ ಅದೆಲ್ಲ ಕೆಸರಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮನೆಯ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಂತರ ಹೂಳುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೇ ಒಂದೇ ಹೊಂಡವನ್ನು ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಹೊಂಡವನ್ನು ತೋಡುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಸೀಮಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಅಂಡಮಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಈ ಗ್ರಾಮದ ಒಂದು ಪಕ್ಕಾ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಐದು ಮಹಿಳೆಯರು ಋತುಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. "ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರು ಮತಾಡ್ತಾರೆ? ನಾವು ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದವರೇ ಅಲ್ಲ" ಎಂದು ಮೊಂಡಲ್ ಕುಟುಂಬದ 72 ವರ್ಷದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆ ಉರ್ಮಿಳಾ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಮಾತುಕತೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು. ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಲವು ಬಂಗಾಳಿ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಕುಟುಂಬವೂ ಒಂದು.

"ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನನಗೆ ಮುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದವರೇ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಅವರು ಅದನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಸಿಕ್ [ಮಾಸಿಕ] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ನಡೆದಾಗ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ನನಗೆ ನನ್ನ ಅಕ್ಕನಿಂದ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ನಿಯಮಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಾನು ಯಾವುದೇ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮೀರಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಹ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮೊಂಡಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಎಂಟು ದಶಕಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಉರ್ಮಿಳಾ, ಅವರ ಸೊಸೆ ಸೀಮಾ ಮೊಂಡಲ್, 41, ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮಾ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಬಾನಿ, 17 ಮತ್ತು ಶಿಖಾ, 21, ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರಾದ ಶಿವಾನಿ ಮೊಂಡಲ್, 33 ಇದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಒಂದೊಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಹೇರಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ನಮಗೆ ಶಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಮುಟ್ಟಿನ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿತು" ಎಂದು ಬಾನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ನಮಗೆ ಕಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸೋಂಕುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ." ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್‌ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಶ್ರೀ ವಿಜಯ ಪುರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿದೆ) ಪ್ಯಾರಾಮೆಡಿಕಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿರುವ ಇವರು, ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವಾಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ 75 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ 5 (NFHS 2019-21) ಋತುಸ್ರಾವದ ಆರೋಗ್ಯದ ಸುತ್ತ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಢುಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಸುಮಾರು 64 ಪ್ರತಿಶತ ಕಿಶೋರಿಯರು ಈಗ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಇದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್ ಸುಮಾರು 22 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ 49 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರು ಇಂದಿಗೂ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

"ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ಸುತಿ ಕಪಡಾ [ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು] ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೆವು" ಎಂದು ಬಾನಿಯ ತಾಯಿ ಸೀಮಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಈಗ ಪ್ಯಾಡ್‌ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ 6 ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳ ಪ್ಯಾಕ್‌ಗೆ 35-40 ರೂ. ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇನೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ಸಾಬೂನಿನಿಂದ ಒಗೆದು ಒಣಗಿಸುತ್ತೇನೆ."

"ಬಳಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಎಸೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಹಾವು ಬರಬಹುದೆನ್ನುವ ಭಯವಿತ್ತು. ರಕ್ತದ ವಾಸನೆಗೆ ಅವು ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಉರ್ಮಿಳಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ನಾನು ಬಟ್ಟೆಯ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸಂಗೀತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಋತುಸ್ರಾವದ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವವರಲ್ಲಿ ಇವರು ಒಬ್ಬರು. "ಆದರೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಒಣಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಒಳ ಉಡುಪುಗಳನ್ನೇ ತೆರೆದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹೀಗಿರುವಾಗ ಬಟ್ಟೆಯ ಪ್ಯಾಡುಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆಯೇ?”

ಗ್ರಾಮದ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾದ ಸುಖಲತಾ ಪಾಹನ್, ಮುಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಮುಜುಗರವೇ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಇರುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. "ಇಲ್ಲಿ ವಾಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಾವು ಬಳಸುವ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವು ಸರಿಯಾಗಿ ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ. ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಭೇಟಿಯಾದ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಳುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಯಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ."

ದ್ವೀಪದ ಯುವ ಜನಾಂಗ ಋತುಸ್ರಾವದಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಡಿಸ್ಪೋಸಬಲ್ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ದಕ್ಷಿಣ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಎಂಬ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ 75% ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸರಾಸರಿ 3,750 ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

"ಡಾಲಿಗಂಜ್‌ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ವಾಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ" ಎಂದು 2011ರಿಂದ ವಾಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್‌ವೈಫ್ (ಎಎನ್‌ಎಮ್) ಆಗಿರುವ ಸಂಗೀತಾ ಬೌಲ್ (ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ) ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀರಿನ ಬಳಿ ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದು ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧಿ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸುಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಎಎನ್‌ಎಮ್ ಆಗಿ, ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ತೊಳೆದ ನಂತರ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಳಲು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಅಷ್ಟೊಂದು ವಿಶೇಷವೇನಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ ಭೂಮಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ 36 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ಅಂದರೆ 336 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮುಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 377 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿನ ಶೌಚಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಡಕ್ಷಿಣ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಹಿರಿಯ ಯೋಜನಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಮಧುರಿ ಮೊಂಡಲ್, ಸ್ವತಃ ದ್ವೀಪವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮುಟ್ಟಿನಂತಹ ನಿಷೇಧಿತ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು "ವಾಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಸವು ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಅದು ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ."

2016ರ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಮಗಳ (ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಮ್) ಪ್ರಕಾರ, ಬಳಸಿದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳು, ಡೈಪರ್‌, ಕಾಂಡೋಮ್‌, ಟ್ಯಾಂಪೂನ್, ಇನ್‌ಕಾಂಟಿನೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಇದೇ ರೀತಿಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಣ ತ್ಯಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿಯ ಸರಿಯಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದೆ, "ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯಾಗದ ಬಾವಿಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಶೌಚಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲಶ್‌ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹೂಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವರದಿಯೊಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ, ಹೂಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌, ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಗದ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಳಸುವ, ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವಿಘಟನೆಯಾಗದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಲೈನರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್‌ಕಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಸುಡುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. "ನಮ್ಮದು ಕಪಡಾ ಕಾ ಜಮಾನಾ, ಬಟ್ಟೆಯ ತಲೆಮಾರು" ಎಂದು ಊರ್ಮಿಳಾ ಅವರ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 57 ವರ್ಷದ ರಾಯಿ ಬಾಲಾ ಮೊಂಡಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಪ್ಯಾಡ್‌ ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ದದ್ದು ಆಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಡಿನಿಂದ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೀಗ, ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಹಾಕುವುದು ಎನ್ನುವ ತಲೆನೋವೂ ಇದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಕಸದಲ್ಲಿ ಎಸೆದಿರುತ್ತೇವೆ. ಅವು ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ, ಅವು ಊರ ತುಂಬಾ ಅದನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಓಡಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಮತ್ತೆ ಆ ಕಸವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಎತ್ತಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“ನಾವು ಹೆಂಗಸರ ಬಳಿ ಕಸವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಂತೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಡುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯದಂತೆ ತಿಳಿಹೇಳುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ದೂರುವುದರಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ನಮಗೂ ಮುಜುಗರವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ವಾಂಡೂರಿನ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ರೀಟಾ ಬಸು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ (ಸಿಪಿಸಿಬಿ) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು, ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಂಟು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುತ್ತಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಥವಾ, ಉತ್ಪಾದಕರು ಒದಗಿಸಿರುವ ಲೀಕ್-ಪ್ರೂಫ್ ಪೌಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಣ ತ್ಯಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಆದರೆ ವಾಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮನೆ-ಮನೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು 2016ರಲ್ಲಿ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ (ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಮ್) ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ-ವೈದ್ಯಕೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಮಗಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 2019ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ – ಗ್ರಾಮೀಣ ನಿಧಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ 63 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಮ್‌ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ, ಪಂಚಾಯತ್ ಮನೆ-ಮನೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಂಗಡಿಸುವ ನಿಯಮವೂ ಸೇರಿದೆ.

"ಜನರು ವಿಂಗಡಣೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಈಗಲೂ ನಮಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ವಾಂಡೂರ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ನ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಅಶೀಶ್ ಬರೋಯ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಅವರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಒದ್ದೆ ಕಸವನ್ನು ಒಣ ಕಸದೊಂದಿಗೆ ಎಸೆದರೂ, ಎಲ್ಲವೂ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮದು ಮನೆ-ಮನೆ ಸಂಗ್ರಹ, ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರದ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕ ತಂಡ." ವಾಂಡೂರ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿ 10 ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು 350 ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು 76 ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಒಣ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಪಂಚಾಯತ್ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 50 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾರಂಭಿಸಿದೆ" ಎಂದು 57 ವರ್ಷದ ರಾಯಿ ಮೊಂಡಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರು ಶುಲ್ಕ ಪಡೆಯುವುದಾದರೆ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೂ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅವರು ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಅದು ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆಗಾಗ, ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೊಣ, ಕೀಟಗಳು, ಕೀಡಾ [ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹುಳಗಳು] ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ನಾವು ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಡೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಡುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಯಂತ್ರ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಸದೊಂದಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ" ಎಂದು ಅಶೀಶ್ ಬರೋಯ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ದಿನಕ್ಕೆ 120ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. 2023ರಲ್ಲಿ, ವಾಂಡೂರ್‌ನ ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಮ್‌ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಸಿಪಿಸಿಬಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ವಿಲೇವಾರಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಸುಡುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತು.

ಈ ಯಂತ್ರ ಪ್ರತಿದಿನ 80 ರಿಂದ 100 ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು (ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ 8ರಿಂದ 10) ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಇದು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಗೆ ಕೇವಲ 3ರಿಂದ 4 ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಟಾಲ್‌ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸುಡುವ ಯಂತ್ರವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದಿರುವುದರಿಂದ, ಪಂಚಾಯತ್ ಮನೆಗಳಿಂದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಡೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.

"ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸವಾಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯಂತ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ದುರಸ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 10 ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಇದೆ. ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದಲೂ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಪ್ರಧಾನ್ ಅಧೀರ್ ದಾಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಂಡಮಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಬಹುತೇಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಈಗ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಸುಡುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಿತ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೂಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು