સીમા મજાક કરે છે, "અહીં કોઈપેડી (ડાંગર) નથી, માત્ર પેડ્સ છે. તમે આંદામાનના ટાપુઓને ખોદી કાઢશો તો તમને માત્ર પેડ્સ જ મળશે!" અને બાકીનીચારેય મહિલાઓ મોટેથી હસી પડે છે.
વાંડૂર ગામના લગભગ દરેક ઘરમાં જમીનનો એક ખૂણો એવો છે કે જ્યાં એ (લાલ) જગ્યાને ચિહ્નિત કરવા માટે ચોકડી "X" કરવાનીજરૂર નથી. ઘરની દરેક સ્ત્રી નકશા વિના પણ તે જગ્યા શોધી શકે છે; તે જગ્યા જ્યાં તેઓ વપરાયેલા સેનિટરી નેપકિન્સ્ દાટી દે છે. જોકે, મંડલ પરિવારની છોકરીઓ શરમાળછે અને જ્યાં તેઓ પોતાનો મેન્સ્ટ્રુઅલ વેસ્ટ દાટી દે છે તે જગ્યા મને બતાવતા તેઓ અચકાય છે.
સીમા આગળ જણાવે છે, “અમે એક મહિના સુધી પેડ્સ એકઠા કરીએ છીએ અને પછી માટીમાં ખાડો ખોદીને તેને દાટી દઈએ છીએ.” તેઓ કહે છે, “દરેક જણ પોતાનો મેન્સ્ટ્રુઅલ વેસ્ટ પોતાના ઘરની આસપાસ દાટી દે છે. અમારી પાસે ઘરની નજીક એક જગ્યા છે, પણ અત્યારે ત્યાં બધે કાદવ-કીચડ છે તેથી અમે તે વેસ્ટ ઘરના એક ખૂણામાં ભેગો કરીએ છીએ અને પછીથી તેને દાટી દઈએ છીએ. ક્યારેક અમે તેને એના એ જ ખાડામાં દાટી દઈએ છીએ, તો ક્યારેક અમે નવા ખાડા ખોદીએ છીએ.”
દક્ષિણ આંદામાનજિલ્લાના પશ્ચિમભાગમાં આવેલાઆ ગામમાંએક પાકાઘરની બહારબેઠેલી આપાંચ મહિલાઓમાસિક સ્ત્રાવઅને મેન્સ્ટ્રુઅલવેસ્ટના નિકાલનીપદ્ધતિઓ વિશેનીવાતચીતમાં વ્યસ્તછે. મંડલપરિવારના વડા 72 વર્ષના મા ઉર્મિલાઅમારી વાતચીતમાંવિક્ષેપ પાડતાકહે છે, "કોઈ તેનીચર્ચા શામાટે કરે? અમે ક્યારેયઆ બાબતોવિશે વાતકરી નથી." તેમનો પરિવાર આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં પેઢીઓથી આવી રહેલા વિવિધ સમુદાયોના બંગાળી વસાહતીઓમાંનો એક છે.
તેઓકહે છે, "અમને અમારાપીરિયડ્સ વિશેસાચું પૂછોતો કોઈએજણાવ્યું જનહોતું. તેઓબંગાળીમાં તેનેમાસિક કહેતાહતા. જ્યારેઅમને (માસિક)આવ્યું ત્યારેઅમે જાણીલીધું. મેંમારી મોટીબહેન પાસેથીજાણ્યું હતું. માસિકમાં હોઈએ તે સમયદરમિયાન અમેશાળાએ જતાનહોતા કેમંદિરમાં દર્શનકરવા માટેઘરની બહારજતા નહોતા, અને ઘરમાંઅમે રસોડામાંજતા નહોતા. તે નિયમોહતા. મેંક્યારેય તેમાંનાકોઈ નિયમતોડ્યા નહોતા, એટલે જોતમે તોડોતો શુંથાય તેનીમને ખબરનથી."
મંડલ પરિવારનાઘરની બહારએકઠી થયેલીમહિલાઓ ત્રણઅલગ અલગપેઢીઓની છે. તેમાં 70 વર્ષનાઉર્મિલા, 41 વર્ષનાતેમના પુત્રવધૂસીમા મંડલ, સીમાની દીકરીઓ, 17 વર્ષની બાનીઅને 21 વર્ષનીશિકા, તેમજતેમના સગા 33 વર્ષના શિવાનીમંડલ છે. એક એવોસમાજ જેહજી આજેપણ માસિકધર્મનું પાલનકરવાની જૂનીપ્રથાને વળગીરહે છેતેવા સમાજમાંઆ મહિલાઓમાંનીદરેકની પાસેએ પરંપરાઓમાંથીરસ્તો કાઢવાનીઅથવા તેનીસાથે અનુકૂલનસાધવાની પોતપોતાનીરીતો છે.
