ଖୋନୋମାରେ ଖୋଫି ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ନିମନ୍ତେ

“ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗାମି ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋଟିଏ ଖୋଫି କେମିତି ବୁଣାହୁଏ ଜାଣିବା ଦରକାର”, କହନ୍ତି ନାଗାଲାଣ୍ଡର ଖୋନୋମା ଗାଁର ୩୯ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ପେଲେସେଲି କୁଓଟସୁ । ଜୁସା (ବାଉଁଶ) ଓ ଥୁନି (ବେତ)ରେ ତିଆରି ହେଉଥିବା ଖୋଫିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଜାଳେଣି କାଠ, ଚାଉଳ, ଅମଳ ହେଉଥିବା ଫସଲ ଓ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ରଖିବା ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ଅଙ୍ଗାମି ଡାଲାଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । “ଆମ ପରମ୍ପରାରେ ଏହାର ଭୂମିକା ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା ଏପରି କିଛି ଯାହାକୁ ଆମେ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ”, ସେ ଯୋଗ କରନ୍ତି ।

ଏକଦା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଜୀବନ ଓ ଜୀବିକାର ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଖୋଫି ବୁଣିବା, ଆଜି ଖୋନୋମାର ମାତ୍ର ୧୫ଟି କମ୍‌ ଘରେ ବଞ୍ଚି ରହିଛି, ଅଧିକାଂଶତଃ ବୟସ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ପେଲେସେଲି କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ।

ପଚାଶ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ କେପେ ଥୋଟୋ ବାଉଁଶ ବତାକୁ ଚିରି ପାତିଆ କଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସଗତ ହାତ ଏକଦମ ମାପଚୁପରେ ବୁଲେ, ସେ ବାଉଁଶ ଆଡ଼ି, କାଠ ଓ ବେତରେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ବାନ୍ଧି ଘୋଡ଼ା ହୋଇଥିବା ସ୍ୱଳ୍ପ ଆଲୋକିତ ତେରହୁ ଭିତରେ ବସିଥାନ୍ତି । ତେରହୁ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଟାଣ ଖରାକୁ କାଟି ଛାଇ ପ୍ରଦାନ କରେ ।

“ମୁଁ ବାଉଁଶ ଡାଲା ବୁଣୁଥିବା ପରିବାରରୁ ଆସିଛି । ମୋ ଦାଦାପୁଅ ଭାଇମାନେ ଓ ମୁଁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଖୋଫି ଡାଲା ବୁଣିବା କାରୁକାମ ଜାଣିଛୁ”, କହନ୍ତି କେପେ, କହିଲା ବେଳକୁ ସେ ବାଉଁଶ ପାତିଆ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥାନ୍ତି ।

ଅଙ୍ଗାମି ନାଗାଲାଣ୍ଡର ୧୭ଟି ଚିହ୍ନିତ ଜନଜାତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଖୋନୋମା ହେଉଛି ୧୮୦୦ରେ [ଅଠରଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ] ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିବା ନାଗା ପ୍ରତିରୋଧର ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳ । ଅଙ୍ଗାମି ଗାଁଟି ରାଜ୍ୟ ରାଜଧାନୀ କୋହିମାଠାରୁ ପଶ୍ଚିମରେ ୨୦ କି. ମି. ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସଂରକ୍ଷଣ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ପାଖ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବା ଓ କାଠ କାଟିବାକୁ ବାରଣ କରିଯିବା ସହ ଏଠାରେ ଜୈବିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଚାଷ ହୁଏ ।

୨୦ ବର୍ଗ କି. ମି. ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପି ଥିବା ଏହି ଗାଁଟି ପଥର ବନ୍ଧା ରାସ୍ତା, ସୋପାନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଧାନ ଚାଷ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଘର ଆଗରେ ବଢ଼ିଆ ଭାବେ ଥାକମାରି ଥୁଆ ହୋଇଥିବା ଜାଳେଣି କାଠ ଗଦା ପାଇଁ ପରିଚିତ ।

ମାତ୍ର ୪୦୦ରୁ କିଛି ଅଧିକ ଘର ରହିଥିବା ଏହି ଗାଁଟିର ଜନସଂଖ୍ୟା ୧,୯୪୩ (୨୦୧୧ ଜନଗଣନା), ଯେଉଁମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପଥୁରିଆ ଜମିର ସୋପାନରେ ଧାନ ଚାଷ, ପୋଡ଼ୁ ଚାଷ ଓ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନଧାରଣ କରନ୍ତି । ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵର ଜଙ୍ଗଲକୁ, ବିଶେଷ କରି ଖୋନୋମା ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଟ୍ରାଗୋପାନ ଅଭୟାରଣ୍ୟକୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ପକ୍ଷରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ ।

ଅଙ୍ଗାମି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ପ୍ରାୟ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଖୋଫି ଡାଲା ବନାଉଥିବା ଦେଖି ଦେଖି କେପେ ବଡ଼ ହୋଇଥିଲେ – ପ୍ରତିଟି ପାତିଆ କେନା ଗୋଲାକାର ଫନ୍ଦରେ ଜୋରରେ ବନ୍ଧାହେଇ ବୁଣା ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ଥରେ ବନ୍ଧା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଇଗଲା ପରେ କାରିଗର ଜଣକ ଅଟକି ପାରିବ ନାହିଁ, ନଚେତ ଏହା ଢିଲା ହେଇଯିବ ।

ଯଦିଓ ବା ସେ ଏହି କାରୁକଳା ବହୁତ ଆଗରୁ ଶଖିଥିଲେ, ତେବେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ କରି ନଥିଲେ । । ତା’ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେ ବେତ ଓ ବାଉଁଶ ସଂଗ୍ରହ କରି ବିକ୍ରି କରିବାରେ ତାଙ୍କ ମା’ଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ଧାନ ଜମିରେ କାମ କରିବା ଓ କୋହିମାର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ବଜାରରେ ତା’ଙ୍କ ବାପା ମା’ଙ୍କର ଥିବା ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ତେଜରାତି ଦୋକାନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ପରି ନାନାଦି କାମ କରୁଥିଲେ ।

ମାତ୍ର ଦୁଇ ଦଶକ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ୩୦ ବର୍ଷ ହେଲା ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଖୋଫି ବୁଣିବା ତାଙ୍କର ସ୍ଥାୟୀ ବୃତ୍ତିରେ ପରିଣତ ହେଲା । ସେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ କି ଖୋନୋମାରେ ବୁଣାଳୀମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମି କମି ଯାଉଛି ସେତେବେଳେ ସେ ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ପୂର୍ବ-ପୁରୁଷଙ୍କ କାମକୁ ଜାରି ରଖିବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ମୋ ପୂର୍ବ-ପୁରୁଷମାନେ ହାତକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ଓ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶିଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଖୋନୋମାରେ ଏହି କାରୁକଳା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଯନ୍ତ୍ରପାତି ନଥିଲା ।

ଖୋନୋମାରେ ଭାରତୀୟ ବଡ଼ ବାଉଁଶ (ବାମ୍ବୁସା ତୁଲଦା)ର ଦୃଢ଼ତା ଓ ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ ନିମନ୍ତେ ଏହାକୁ ବୁଣିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରାଯାଏ । ଏହାକୁ ଛେଦେଇକି ପତଳା ପାତିଆ କରାଯାଇ ପାରିବ ଓ ଜୋରରେ ଭିଡ଼ି ବାନ୍ଧିଲେ ତାହା ଅତ୍ୟଧିକ ଓଜନ ବୋହିବା ବେଳେ ଫାଟି ଯିବନାହିଁ

“ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଆମ ଜିନିଷ କିଣନ୍ତି ସେମାନେ କେବଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସାରିଥିବା ଡାଲାକୁ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ତିଆରି କରିବାକୁ କେତେ ଲମ୍ବା ସମୟ ଲାଗେ ତାହା ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ”, ଧାତବ ଛାଞ୍ଚରେ ତିଆରି ଖୋଫି ର ଗୋଲାକାର ମୁହଁ ଓ ବର୍ଗାକାର ମୂଳ ଆଧାରର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ବାଉଁଶ ପାତିଆ ଟାଣ କରି ବାନ୍ଧିଲା ବେଳକୁ କହନ୍ତି ଅଭିଜ୍ଞ କାରିଗର କେପେ ।

“ତେରୁଜୋରୁ ପାଣି ଆଣି ମୁଁ ଆରମ୍ଭ କରେ”, ଗାଁର ଗୋଷ୍ଠୀ ଜଳ ଯୋଗାଣ ନଳକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହନ୍ତି କେପେ । “ବାଉଁଶକୁ ତିନିରୁ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମକୁ ଭିଜେଇକି ରଖିବାକୁ ପଡ଼େ । ଏହି ଭାଗ ସର୍ବାଧିକ ସମୟ ନିଏ ଓ ତୁମକୁ ବାଉଁଶ ଯଥେଷ୍ଟ ନରମ ବଙ୍କେଇ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଯାଇ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପତଳା ପାତିଆରେ ପରିଣତ କରିପାରିବି” ।

ଛୋଟ ଡାଲାଗୁଡ଼ିକ ବୁଣିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହରୁ ୧୦ ଦିନ ଲାଗୁଥିବା ବେଳେ ବଡ଼ ଡାଲାଗୁଡ଼ିକୁ କରିବା ପାଇଁ ହୁଏତ ୪୦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗି ଯାଇପାରେ । ଥରେ ତିଆରି ହେଇଗଲା ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଛନ୍ଦାଛନ୍ଦି କରି ବଳା ହେଇଥିବା ଖେଲି (ମୁଣ୍ଡପଟି) ଲଗାଯାଏ ଏବଂ ଉପର ଭାଗକୁ ସମତଳ ଓ ଫାଙ୍କ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ପାଉଁଶ ଓ ବେତ ଚୋପାରେ ଲିପାଯାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିକୁ ପ୍ରାୟ ୫,୦୦୦ରୁ ୧୫,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରିହୁଏ ।

ଖୋଫି ବୁଣିବାର ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିତରେ ସେଥିରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଶ୍ରମ ଓ ଦକ୍ଷତାର ପ୍ରତିଫଳନ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏନାହିଁ । ଜଣେ ବୁଣାଳି ମାସକୁ ଦୁଇଟିରୁ ଚାରିଟି ଡାଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବ । ଗୋଟିଏ ଡାଲାରୁ ପରିବହନ ଓ ସରଞ୍ଜାମ ଖର୍ଚ୍ଚ ବାଦ ଦେଇଦେଲେ ମୋଟାମୋଟି ପ୍ରାୟ ୧,୦୦୦ରୁ ୧,୫୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟ ହେବ । ତେଣୁ, ଜଣେ ବୁଣାଳି ଖୋଫି ବୁଣି ମାସକୁ କେବଳ ୪,୦୦୦ରୁ ୬,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଜଗାର କରିପାରିବ ।

“ଏହା କେବେ ବି ଶେଷ ନହେବା ଭଳି କାମ ଓ ଏଥିରୁ ସବୁବେଳେ ରୋଜଗାର ହୁଏନାହିଁ । ତେଣୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଏହି କାମ କରିବା ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି”, କହନ୍ତି ପେଲେସାଲି, ଯିଏ ଅବଶ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି କି “ତୁମ ନିଜ ହାତରେ କିଛି କାମ କରିବାରେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ” ।

ପେଲେସାଲି କୋହିମା ବଜାରରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ପକ୍ଷରୁ ଥିବା ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ତେଜରାତି ଦୋକାନରେ କାମ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ବୁଣାଳି ଚାଷ କାମ କରିବା ବା ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛନ୍ତି, ଓ ଅବସର ସମୟରେ ବୁଣୁଛନ୍ତି ।

“ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ସହରକୁ ଯାଉଥିଲୁ, ଦୋକାନ ବସାଉଥିଲୁ ଓ ଡାଲା ବିକୁଥିଲୁ । ଏବେ ସବୁ ପୂର୍ବରୁ ବରାଦ ହେଉଛି । ଏପରିକି ଅଙ୍ଗାମିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏତେ ବେଶୀ କିଣୁ ନାହାନ୍ତି”, ଯୋଗ କରି କହନ୍ତି ପେଲେସାଲି ।

ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଅଙ୍ଗାମି ମହିଳାମାନେ ଯଦିଓ ବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥାଆନ୍ତି, ତେବେ କମ୍‌ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି ।

“ଏକାଧିକ ଅଙ୍ଗାମି ମହିଳା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଥିବାର ମୁଁ ଦେଖିଛି । ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଥିବା ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥିର କରିଥାନ୍ତି”, କହନ୍ତି ୨୯ ବର୍ଷୀୟ ସେନସେନ ପେଶିୟେ, ଯେ କି ଶଖିଲା ଜଙ୍ଗଲୀ ଫୁଲ ଓ ଗହମ କାଣ୍ଡ ବିକିବା ପାଇଁ ଛୋଟ ଦୋକାନଟିଏ ଚଲାଉଛନ୍ତି । “ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ପ୍ରତି କୋଣ ଅନୁକୋଣ ଖୋଜିବାରେ ବିତାନ୍ତି । ଏକାଧିକ ଦିନ ଧରି ଏହି ଧାରା ଚାଲୁ ରହିପାରେ” ।

ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଡାଲାଗୁଡ଼ିକର ରୂପ ପରିକଳ୍ପନା ଓ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାନ୍ତି । ଛନ୍ଦିଛାନ୍ଦି ତିଆରି କରାଯାଉଥିବା ଖେଲିର ମୁଣ୍ଡପଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋନୋମାର ବୁଲାବଙ୍କା ରାସ୍ତାରେ ଭାରି ଓଜନକୁ ବୋହି ସହଜରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ।

“ଅଙ୍ଗାମି ମହିଳାମାନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ବାଉଁଶକୁ ତିଆରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ବୁଣିବା କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଖୋଫିଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରିବା ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷପ୍ରାଧାନ୍ୟ କାରୁକଳା ଭାବେ ପରିଚିତ”, କହନ୍ତି କିକ୍ରୁନେଇନୁଓ ଜେଡବି ଲିଏଯିଏତସୁ, ଯେ କି ଅଙ୍ଗାମିମାନଙ୍କ ମାତୃଭାଷା ତେନିଦିୟେର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ଉରା ଏକାଡ଼େମୀ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିବା ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏହି ଧାରାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ଅନେକ ଏବେ ଚାଷବାସ, ଘରୋଇ କାମ କିମ୍ବା ଛୋଟମୋଟ ସାମଗ୍ରୀ, ଯଥା; ସୋୟାବିନ ପୋଚରୁ ଘର ତିଆରି ଆକ୍ସୋନେ ଚଟଣି, ଲଙ୍କା, ରସୁଣ ଓ ବାଉଁଶ ଗଜା ଇତ୍ୟାଦି ବିକୁଛନ୍ତି ।

“ଆମେ [ମହିଳାମାନେ] ହିଁ ଜମିରେ ଡାଲା ବ୍ୟବହାର କରୁ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଜାରକୁ ନେଇ ଯାଉ । କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ମହିଳା ଖୋଫି ବ୍ୟବହାର କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେଣି । ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବୋହିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ ସହଜ ହେଉଛି”, କହନ୍ତି କୁକ୍ରୁନେଇନୁଓ ।

ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ସହିତ ସ୍ଥାନୀୟ ବାଉଁଶ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଥିବାରୁ ଉତ୍ପାଦନ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ନାଗାଲାଣ୍ଡରେ ବାଉଁଶ ଜଙ୍ଗଲ ପରିମାଣ କ୍ଵଚିତ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି – ଇଣ୍ଡିଆ ଷ୍ଟେଟ ଅଫ ଫରେଷ୍ଟ ରିପୋର୍ଟ (ଆଇଏସଏଫଆର) ୨୦୨୩ ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୨୧ ଓ ୨୦୨୩ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ୦.୦୮୪ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି ।

କେତେକ ବୁଣାଳି ଏବେ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ମଣିପୁରରୁ ବାଉଁଶ ଆଣୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବୁଲାବଙ୍କା ରାସ୍ତାରେ ବାଉଁଶଗୁଡ଼ିକ ବିଛାଡ଼ି ହେଇ ପଡ଼ି ନଯିବା ପାଇଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇ ଆଣିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିବାରୁ ଅଧିକ ଭଡ଼ା ନେଉଥିବାରୁ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଅଧିକ ପଡ଼ୁଛି ।

ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଦାମ୍‌ରେ ୧୦୦ କି. ଗ୍ରା. ଓଜନର ବିଡ଼ା ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ତାଜା ବାଉଁଶ ଗୋଟିଏ ଟ୍ରକର କିଛି ଅଂଶରେ ରହିଯାଇପାରେ, ଯେଉଁଥିରେ କି ଟନ୍‌ ଟନ୍‌ ମିଶ୍ରିତ ସାମଗ୍ରୀ ବୁହାଯାଏ । ବୁଣାଳିମାନେ ଖର୍ଚ୍ଚ ଭାଗ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକାଂଶତଃ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦକମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ଭାବେ ଆଣନ୍ତି ।

“ଯଦି ଆଖପାଖରେ ବାଉଁଶ ଅଛି, ତାହା ଆଣିବା ସହଜ ଓ ସୁବିଧାଜନକ । ଯଦି ନୁହେଁ, ମତେ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଓ ତାହା ଏକ ବୋଝ”, କହନ୍ତି ପେଲେସେଲି ।

ଏହି କାମ ଯୋଗୁଁ ବୁଣାଳିମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛି ।

“ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ନଇଁକି ରହୁଥିବାରୁ ମୋର ପିଠିରେ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଲା”, କହନ୍ତି ଚାଟୋ କୁଓତସୁ, ଚାଳିଶି ବର୍ଷ ବୟସର ଉପାନ୍ତରେ ଥିବା ଜଣେ ବୁଣାଳି । “ମୋ କାନ୍ଧ ସବୁବେଳେ ବିନ୍ଧୁଛି ଓ ମୋ ଆଖି ଦୁର୍ବଳ ହେଇଯାଉଛି । ଏବେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ କାମ କରିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଛି । ଲୋକେ ଆମ ପରିଶ୍ରମକୁ କେବେ ବି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏପରିକି ସେମାନେ ଆମ କାମକୁ କିଣନ୍ତିନି । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏବେ ଆଉ କୌଣସି ଖୁସି ମିଳୁନାହିଁ” ।

ଖୋଫି ବୁଣାଳିମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତି ବର୍ଷ କମିବାରେ ଲାଗିଛି । କେପେଙ୍କ ପରି ବୟସ୍କ ବୁଣାଳି ମନେ ପକାନ୍ତି କେମିତି ଜୀବନର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସେ ଖୋଫି ବନେଇବା ଶିଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଜିକାଲି ସେମିତି ଘଟୁନାହିଁ । ଯୁବ ବୟସର ଅଙ୍ଗାମିମାନେ ଏହି କାରୁକଳାକୁ ଆଦୌ ଶିଖୁ ନାହାନ୍ତି, ବରଂ ସହରରେ ବେତନପ୍ରାପ୍ତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଚାକିରି କରିବାକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି । ତାହା ଫଳରେ ଏହି କାରୁକଳା କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବିନା ଧୀରେ ଧୀରେ ହଜିଯାଉଛି ।

ନାଗାଲାଣ୍ଡ କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗରୁ କିଛିଟା ସହଯୋଗ ମିଳେ, ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନଟି ଖୋଫି ବିକାଶ ପାଇଁ କାର୍ମଶାଳା, ହର୍ନବିଲ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରେ ଓ ନାଗାଲାଣ୍ଡ ହାଣ୍ଡିକ୍ରାଫ୍ଟ ଡେଭେଲପମେଣ୍ଟ କର୍ପୋରେସନ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ପରିମାଣର ଅନୁଦାନ ଯୋଗାଇଦିଏ ।

କିନ୍ତୁ ବୁଣାଳିମାନେ ସ୍ୱଳ୍ପ-କାଳୀନ ଯୋଗଦାନ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କର ବିଳମ୍ବିତ ଦେୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କହନ୍ତି । ଭିବୁ ଇରାଲୁ, ଜଣେ ଅଙ୍ଗାମି ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମାର୍ଗଦର୍ଶକଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଡାଲାଗୁଡ଼ିକର ବଜାରକରଣରେ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟାଘାତ ହେଉଛି । “ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଉତ୍ପାଦ କିପରି ପହଞ୍ଚିବ ତହିଁରେ ବ୍ୟବଧାନ ରହିଛି”, ସେ କହନ୍ତି, ତା’ ସହିତ ଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ଖୋଫି ତିଆରି କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ ସମାନ ଧରଣର ସଂଘର୍ଷର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି ।

ଏଭଳି ଆହ୍ଵାନଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଖୋଫି ବୁଣିବା ଚାଲୁ ରଖିବା ଦାୟିତ୍ଵ କେବଳ ଅଙ୍ଗାମି ଗୋଷ୍ଠୀ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ରହିଛି । “ଏହା ଏକ ମନ୍ଥର କାମ, କିନ୍ତୁ ଏହା ହେଉଛି ଆମ ପରମ୍ପରା”, କହନ୍ତି ପେଲେସାଲି । “ଏହି କାରୁକଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଆମ ଆତ୍ମା ଓ ପରିଚୟକୁ ସାଥିରେ ନେଉଛୁ” ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍