ಖೊನೋಮಾ: ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಖೋಫಿ ಬುಟ್ಟಿ ಪರಂಪರೆ

"ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಂಗಾಮಿ ಗಂಡಸಿಗೂ ಖೋಪಿ ಹೆಣೆಯುವುದು ಹೇಗೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು" ಎನ್ನುವುದು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಖೋನೊಮಾ ಗ್ರಾಮದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಪೆಲೆಸಾಲಿ ಕುವೋತ್ಸು ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಝೂಸಾ (ಬಿದಿರು) ಮತ್ತು ಥುನ್ಯೇ (ಬೆತ್ತ) ಬಳಸಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗುವ ಖೋಫಿ ಎನ್ನುವುದು ಅಂಗಾಮಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬುಟ್ಟಿ. ಇವುಗಳನ್ನು ಉರುವಲು ತರಲು, ಅಕ್ಕಿ ಶೇಖರಿಸಲು, ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ನಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವಿದೆ. ಇದು ನಾವು ಸದಾ ಗೌರವಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ವಸ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ ಖೋಫಿ ಹೆಣಿಗೆ ಇಂದು ಖೊನೊಮಾದಲ್ಲಿ 15ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಈ ಕಸುಬನ್ನು ಇಂದು ಸಮುದಾಯದ ಹಿರಿಯರೇ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪೆಲಿಸಾಲಿಯವರು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ.

50 ಆಸುಪಾಸಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೆಪೆ ಥೋಟೋ ಬಿದಿರಿನ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಸವರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವರ ಕೈಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅವರ ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಮಂದ ಬೆಳಕಿದ್ದ ತೆರ್ಹು ಎನ್ನು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರಚನೆ ಬಿದಿರಿನ ಗಳು, ಮರ ಮತ್ತು ಬೆತ್ತವನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಟ್ಟಿದ ಮತ್ತು ಎಲೆಯನ್ನು ಛಾವಣಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಣೆಯ ರೀತಿಯದು. ಈ ತೆರ್ಹು ಅವರಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸೂರ್ಯನ ಕಡು ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.

"ನಾನು ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಉಳಿದವರಿಗೂ ಖೋಫಿ ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಕೆಪೆ ಹೇಳಿದರು. ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ಅವರು ಬಿದಿರಿನ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದರು.

ಅಂಗಾಮಿ ಸಮುದಾಯವು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ 17 ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಖೋನೋಮಾ 1800ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ನಾಗಾ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳ. ಈ ಅಂಗಾಮಿ ಸಮುದಾಯದವರ ಗ್ರಾಮವು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೊಹಿಮಾದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 20 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಮರ ಕಡಿಯುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವಂತಹ ಸಮುದಾಯ ನೇತೃತ್ವದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಹೆಸರುವಾಸಿ.

ಇಪ್ಪತ್ತು ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ಊಋಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಹಾಸಿನ ರಸ್ತೆಗಳು, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಸಾಲಿನ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಟ್ಟ ಸೌದೆಯ ರಾಶಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯ.

ಕೇವಲ 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗಾಮಿ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮವು (2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 1,943 ಜನಸಂಖ್ಯೆ), ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ, ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಬಂಡಿಯನ್ನು ದೂಡುತ್ತಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯವೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಖೋನೋಮಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಗೋಪಾನ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಕೆಪೆ ಅಂಗಾಮಿ ಗಂಡಸರು ಬಹಳ ಶೃದ್ಧೆಯಿಂದ ಖೋಫಿ ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದವರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಳೆಯನ್ನು ಬುಟ್ಟಿಯ ಅಂಚಿನ ಸುತ್ತ ಬಹಳ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹೆಣೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಈ ಹೆಣಿಗೆಯ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೆ, ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ವಿರಮಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಹೆಣಿಗೆ ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಕೆಪೆ ಈ ಕೌಶಲವನ್ನು ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಲಿತಿದ್ದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತಾಯಿಗೆ ಬೆತ್ತ ಮತ್ತು ಬಿದಿರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಹಿಮಾದ ಗಿಜಿಗುಟ್ಟುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪೋಷಕರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೆಪೆ ಖೋಫಿ ಹೆಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರಿಗೆ 30 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಖೋನೋಮಾದಲ್ಲಿ ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಈ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು. "ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲವೂ ಕೈಯಿಂದ ಹೆಣೆದಿದ್ದು. ನನ್ನ ಹಿರಿಯರು ಹೆಣಿಗೆಗೆ ಕೈಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನನಗೂ ಅದನ್ನೇ ಕಲಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಖೋನೋಮಾದಲ್ಲಿ ಈ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ."

ಗಟ್ಟಿತನ ಮತ್ತು ನಮ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಖೋನೋಮಾದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟಿಂಬರ್‌ ಬ್ಯಾಂಬೂ (Bambusa tulda) ತಳಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ಸೀಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹೆಣೆಯಬಹುದು; ಇದು ಎಷ್ಟು ಹೊರೆ ಹಾಕಿದರೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

"ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಬುಟ್ಟಿ ಖರೀದಿಸುವವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿರುವ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ನಾವು ಎಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವುದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅನುಭವಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಕೆಪೆ. ಅವರು ಖೋಫಿ ಬುಟ್ಟಿಯ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಂಚು ಮತ್ತು ಚೌಕಾಕಾರದ ತಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮರದ ಅಥವಾ ಲೋಹದ ಅಚ್ಚಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಬಿದಿರಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹೆಣೆಯುತ್ತಾ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಾವೋ (ಅಗಲ ಬಾಯಿಯ ಚಾಕು) ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಗಾಯವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದಪ್ಪ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡು ಸೇರಿವೆ.

ಊರಿನ ಸಮುದಾಯದ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ನಲ್ಲಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ "ಮೊದಲಿಗೆ ತೆರುಜೋದಿಂದ ನಾನು ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಕೆಪೆ ಹೇಳಿದರು. "ಬಿದಿರನ್ನು ಮೂರರಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಲು ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಹಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಿದಿರು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು ಬಾಗವಷ್ಟು ಹದವಾಗುವ ತನಕ ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಾದ ನಂತರವೇ ಅದನ್ನು ತೆಳು ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸೀಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ."

ಸಣ್ಣ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯಲು ಒಂದು ವಾರದಿಂದ 10 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ, ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು 40 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಬುಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ನಂತರ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಹೆಣೆದ ಖೇಲಿ (ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಪಟ್ಟಿ) ಯನ್ನು ಆಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಬೆತ್ತದ ನಯವಾದ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಿ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಸುಮಾರು 5,000 ರೂಪಾಯಿಯಿಂದ 15,000 ರೂ.ಗಳವರೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ.

ಖೋಫಿ ಹೆಣಿಗೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಒಂದು ಬುಟ್ಟಿಯ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯ ಸುಮಾರು 1,000ದಿಂದ 1,500 ರೂಪಾಯಿಗಳು ಮಾತ್ರ. ಹೀಗಾಗಿ ಓರ್ವ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ 4,000 ರಿಂದ 6,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

"ಇದೊಂದು ಎಷ್ಟು ಮಾಡಿದರೂ ಮುಗಿಯದ ಕೆಲಸ. ಜೊತೆಗೆ ಲಾಭವೂ ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಗಂಡಸರು ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪೆಲೆಸಾಲಿ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ "ನಮ್ಮ ಕೌಶಲ ಬಳಸಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ತಯಾರಿಸಿದಾಗ ಸಿಗುವ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೂ ಸರಿಸಾಟಿಯಲ್ಲ."

ಪೆಲೆಸಾಲಿ ಕೊಹಿಮಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಸಣ್ಣ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಹಿಂದೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಈಗ ಎಲ್ಲವೂ ಮುಂಗಡ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಅಂಗಾಮಿ ಜನರೇ ಮೊದಲಿನಷ್ಟು ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪೆಲೆಸಾಲಿ ಹೇಳಿದರು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಂಗಾಮಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದು ಹೊರಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

"ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಅಂಗಾಮಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಸರಿಯಾದ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಬಿಸಿಲು ಇರುವ ದಿನವನ್ನೇ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು." ಎಂದು ಒಣಗಿದ ಕಾಡುಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಧಿ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ 29 ವರ್ಷದ ಸೆನ್ಸೆನ್ ಪೆಸಿಯೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಅವರು ಕಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯನ್ನೂ ಜಾಲಾಡುತ್ತಾ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿತ್ತು."

ಬುಟ್ಟಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ಖೋನೋಮಾದ ಅಂಕುಡೊಂಕು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಾದ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ಹೊರುವುದನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಹೆಣಿಗೆಯುಳ್ಳ ಖೇಲಿ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

"ಅಂಗಾಮಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾಡಿನಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿದಿರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಹೆಣಿಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಖೋಫಿ ತಯಾರಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಕಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅಂಗಾಮಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾದ 'ತೆನ್ಯಿದಿ'ಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುವ ಉರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಾದ ಕಿಕ್ರುನಿನುವೊ ಝಡ್.ಬಿ. ಲೀಜಿತ್ಸು ಹೇಳಿದರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅನೇಕರು ಕೃಷಿ, ಮನೆಗೆಲಸ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಅಖೋನಿ ಚಟ್ನಿಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಟ್ನಿಯನ್ನು ಹುದುಗಿಸಿದ ಸೋಯಾಬೀನ್, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಚಿಗುರು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

"ನಾವು [ಮಹಿಳೆಯರು] ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವವರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವವರು. ಆದರೆ ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಖೋಫಿ ಬಳಕೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹೊರೆ ಹೊರುವ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭ" ಎಂದು ಕಿಕ್ಕ್ರುನಿನುವೊ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇದೆಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿದಿರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಕೂಡ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚದ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ವರದಿ (ಐಎಸ್‌ಎಫ್‌ಆರ್)‌ 2023ರ ಪ್ರಕಾರ 2021 ಮತ್ತು 2023ರ ನಡುವೆ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿದಿರಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 0.084ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವು ಹೆಣಿಗೆಗಾರರು ಈಗ ಪಕ್ಕದ ಮಣಿಪುರದಿಂದ ಬಿದಿರು ತರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಬಿದಿರುಒಡೆಯುವುದನ್ನುತಡೆಯಲುಅಂಕುಡೊಂಕಾದರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆಯಾದ ಕಾರಣ ಚಾಲಕರು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಡಿಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬಿದಿರು ದುಬಾರಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಸುಮಾರು 3,000 ರೂಪಾಯಿ ಬೆಲೆ ಬಾಳುವ, ಸರಿಸುಮಾರು 100 ಕಿಲೋ ತೂಕದ ಹಸಿ ಬಿದಿರಿನ ಕಟ್ಟುಗಳು, ಒಂದು ಟನ್ ಅಥವಾ ಎರಡು ಟನ್ ತೂಕದ ಮಿಶ್ರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಲಾರಿಯ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿದಿರು ಬಳಕೆದಾರರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಉತ್ಪಾದಕರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

“ಬಿದಿರು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತಗೆ ಅದು ಹೊರೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಪೆಲೆಸಾಲಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಕೆಲಸ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

“ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಬಾಗಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾರಣ ನನಗೆ ಬೆನ್ನು ನೋವು ಬಂದಿದೆ” ಬದುಕಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವನೇಕಾರಚಾಟೊಕುವೊಟ್ಸು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಭುಜ ನೋವು ಇರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಹ ಮಂದವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈಗ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜನರೂ ನಮ್ಮ ಶ್ರಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಅವರು ನಾವು ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿ ಖುಷಿ ಉಳಿದಿಲಲ್ಲ.”

ಖೋಪಿ ಹೆಣೆಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕೆಪೆ ಅವರಂತಹ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ತಾವು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣಿಗೆ ಕಲಿತಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಂದು ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಅಂಗಾಮಿ ಮಕ್ಕಳು ಈ ಕಸುಬನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರೀಗ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಳ ತರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಬಯಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಲ್ಲದೆನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗತೊಡಗಿದೆ.

ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೈಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮದ (ಎನ್ಎಚ್ಎಚ್‌ಡಿಸಿ) ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್‌ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಖೋಪಿ ಹೆಣಿಗೆಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡಿನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಆದರೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸಹಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಖರೀದಾರರು ತಡವಾಗಿ ಹಣ ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂಗಾಮಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಟೂರಿಸ್ಟ್‌ ಗೈಡ್‌ ಆಗಿರುವ ವಿಬು ಇರಾಲು, "ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಲುಪುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಂತರಗಳಿವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳು ಸಹ ಖೋಫಿ ಹೆಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರೂ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಖೋಫಿ ಕಲೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಂಗಾಮಿ ಸಮುದಾಯವೇ ತನ್ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ. "ಇದು ಬಹಳ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಕೆಲಸ, ಆದರೆ ಇದು ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಈ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ನಾವು ನಮ್ಮ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪೆಲೆಸಾಲಿ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು