‘গোটেই জীৱনটো কেৱল কষ্টকে কৰিছো’

মে’ মাহৰ শেষৰফালে নিখিৰাপ্পা গাদিয়াপ্পাই সূদুৰ হাভেৰি তালুকৰ পৰা ৰামনগৰ চহৰৰ লেটাৰ বজাৰত লেটাবোৰ বিক্ৰী কৰিবলৈ আহিছিল। সেই বজাৰখনত ভাল দামেই পাব বুলি তেওঁ আশা কৰিছিল। কিন্তু লকডাউনৰ বাবে দোকান বন্ধ হৈ থকাৰ ফলত একো এটা মুখত দিবলৈ নোপোৱাকৈ ৩৭০ কিলোমিটাৰ বাট ক’তো নোৰোৱাকৈ ১১ ঘণ্টাৰ এই যাত্ৰাৰ শেষত তেওঁৰ মনত কেৱল বাহ ল’লে আশংকাই - বেপাৰীয়ে যদি ভাল দাম নিদিয়ে?

হাভেৰি জিলাৰ নিজ গাঁও হান্দিগানুৰলৈ উভতি যায় মানে তেওঁ ইমান সময়ে যি আশংকা মনত লৈ আছিল, সেয়াই সঁচা হ’ল। নিখিৰাপ্পাই ২৫০ কিলোগ্ৰাম বাইভোল্টিন (দ্বিবাহী বা দ্বিচক্ৰী) লেটা কেৱল ৬৭,৫০০ টকা, মানে প্ৰতি কিলোত ২৭০ টকাকৈ বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হ’ল।

মাৰ্চৰ প্ৰথমভাগত বাইভোল্টিন বা দ্বিবাহী লেটাৰ দাম কিলোত ৫৫০ টকা পৰ্য্যন্ত পোৱা গৈছিল। আকৌ বৰ্ণশংকৰ বা ক্ৰছব্ৰীড লেটা বিক্ৰী হৈছিল প্ৰতিকিলোত ৪৮০ টকা পৰ্য্যন্ত। বিয়াৰ বতৰ আছিল বাবে চাহিদা বাঢ়িছিল। অন্য সময়ত বাইভোল্টিন ৰেচম লেটাৰ দাম কিলোত ৪৫০ৰ পৰা ৫০০ টকা আৰু বৰ্ণসংকৰ লেটাৰ দাম কিলোত ৩৮০-৪২০ টকা হয়। (দ্বিবাহী বা বাইভোল্টিন হৈছে উত্কৃষ্টমানৰ লেটা, সংকৰ প্ৰজাতিটো অলপ হালধীয়া আৰু অনমনীয় কম গুণগত মানৰ আৰু বাইভোল্টিন লেটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে উৎপাদন কৰা হয়)।

“লেটা উৎপাদনৰ বাবে মই মোৰ পাৰিবাৰিক খেতিমাটিত নুনিখেতি কৰিবলৈ লও (২০১৪ৰ পৰা)। এতিয়া আমি পানীৰ দামত বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হৈছে। ঋণবোৰ কেনেকৈ পৰিশোধ কৰিম, ভাবি নাপাও,” ৪২ বৰ্ষীয় গাদিয়াপ্পাই কয়।

২০১৪লৈকে গাদিয়াপ্পাই কৰ্ণাটকৰ হাভেৰি জিলাত কৃষিশ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিছিল। দিনে ১৫০ৰ পৰা ১৭০ টকা পাইছিল। তেওঁলোকৰ দহজনীয়া পৰিয়ালটোৰ তিনি একৰ খেতিমাটিত তেওঁলোকে নিজে খাবৰ বাবে আৰু বজাৰত বিক্ৰী কৰিবলৈ ঘাইকৈ জোৱাৰ আৰু চীনাবাদামৰ খেতি কৰিছিল। ২০১৬ত গাদিয়াপ্পাই জোৱাৰ আৰু চীনাবাদামৰ খেতিৰ বাবে আৰু পাঁচবিঘা মাটি লীজত ল’লে আৰু বাকীখিনি মাটিত নুনিখেতি আৰম্ভ কৰিলে। উপাৰ্জন অলপ বাঢ়িব বুলি আশা কৰিয়ে তেওঁ এই সিদ্ধান্ত লৈছিল।

গাদিয়াপ্পা আৰু আন পালকসকলে প্ৰায় ৩৫-৪৫ দিনৰ মূৰে মূৰে লেটা বিক্ৰী কৰে। বছৰত প্ৰায় ১০ বাৰ তেওঁলোকে লেটা বিক্ৰী কৰে। চাৱকি মানে পোৱালী পলুৱে লেটা বান্ধিবলৈ প্ৰায় ২৩ দিন লাগে। এইবাৰ গাদিয়াপ্পাই মে’ মাহৰ প্ৰথম ভাগত পলু পুহিবলৈ লৈছিল। প্ৰতিদিনে তেওঁ প্ৰায় দহ ঘণ্টা লেটাবোৰৰ পৰিচৰ্য্যা কৰিছিল যাতে কোনো কাৰণত আৰ্দ্ৰ বতৰৰ ফলত তাত সংক্ৰমণ নঘটে। এনেকৈয়ে চলি আছিল। তেতিয়াই আহিল মে’ মাহৰ শেষভাগত ৰামনগৰ বজাৰলৈ যোৱাৰ পাল। তাৰপৰাই ক্ষতিৰ হিচাপ আৰম্ভ হ’ল।

“৪৮ হাজাৰ টকা শ্ৰমিক, চাৱকি, সাৰ, চোৱাচিতা আৰু পৰিবহনত খৰচ কৰাৰ পিছত মোৰ হাতত লাভ বুলিবলৈ থাকিল মাত্ৰ ২০,০০০ টকা,” চিন্তিত হৈ পৰা গাদিয়াপ্পাই কয়। তেওঁৰ কপালৰ ৰেখা আৰু সেন্দুৰৰ উৱলি যোৱা ফোটটোৱে মনৰ অন্তৰ্নিহিত দুশ্চিন্তাকেই ব্যক্ত কৰে।

ক’ভিড-১৯ লকডাউনৰ ফলত ৰেচম উদ্যোগটো গুৰুতৰভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ফলত গাদিয়াপ্পাৰ দৰে বহু কৃষকেই গভীৰ সংকটত পৰিছে। এইসকল পালক ৰামনগৰত থকা চৰকাৰী লেটা বজাৰলৈ আহে। এছিয়াৰ এইখনেই লেটাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বজাৰ। এই বজাৰৰ সহপৰিচালক মুন্সি বাচাইয়াই কয় যে তাত দিনে গড়ে ৩৫ৰ পৰা ৪০ মেট্ৰিক টন লেটা বিক্ৰী হয়। ২০১৮-১৯ বৰ্ষত ভাৰতত ৩৫,২৬১ মেট্ৰিক টন লেটা উৎপাদন হৈছিল। তাৰে কৰ্ণাটকৰ পৰাই আহে ৩২ শতাংশ। (চীনৰ পিছতে ভাৰত বিশ্বৰ ভিতৰত দ্বিতীয় ৰেচম উৎপাদনকাৰী দেশ)।

১১ লাখ জনসংখ্যাৰ ৰামনগৰ চহৰৰ এই বিস্তৃত বজাৰত বহুত ডাঙৰ ডাঙৰ হলঘৰ আছে। তাত ডাঙৰ ডাঙৰ ধাতুৰ ট্ৰে’বোৰত কৃষকে অনা লেটাবোৰ ভৰ্তি হৈ থাকে। এই বজাৰ খোলা থাকে দিনটোৰ ২৪ ঘণ্টাই। পৰৱৰ্তী দিনৰ নিলামৰ বাবে কৃষকসকল আগদিনাই আহি বজাৰত উপস্থিত হয়।

ব্যৱসায়ৰ কালছোৱাত শ শ চিল্ক ৰীলাৰ, প্ৰায়ভাগেই কৰ্ণাটকৰ, লেটাবোৰ পৰীক্ষা কৰে আৰু ই-নিলাম প্ৰক্ৰিয়াৰে নিলামত অংশগ্ৰহণ কৰে। ৰীলাৰসকলেই হৈছে মূল ক্ৰেতা। তেওঁলোকে যঁতৰ আৰু স্বয়ংক্ৰিয় ৰীলিং মেচিন ব্যৱহাৰ কৰি কেঁচা ৰেচম সূতা উলিয়ায়। সেই ৰেচন সূতা তাৰপিছত শিপিনীলৈ বিক্ৰী কৰা হয়।

দিনটোৰ নিলামৰ শেষত পালকসকলে প্ৰতিটো কাউণ্টাৰৰ পৰা লেনদেনৰ ৰছিদবোৰ সংগ্ৰহ কৰে। কিন্তু মাৰ্চৰ পৰা ৰামনগৰ বজাৰত লেটাৰ দাম ক্ষীপ্ৰতাৰে হ্ৰাস পাইছে। ভাগ্য ভাল থাকিলে কেতিয়াবা পালকে অলপ মুনাফা লাভ কৰে। কিন্তু বেছিভাগ সময়তে তেওঁলোকে লোকচানেই ভৰিবলগীয়া হয়।

ডোদ্দাবল্লপুৰ তালুকৰ চন্দ্ৰশেষৰ চিদ্দালিংগাইয়াই তেওঁৰ হাতত পৰা বিলখন চাই হতচকিত হতস্তম্ভ হৈছে। তেওঁ ১৬৬ কিলোগ্ৰাম লেটা ৩২০ টকা প্ৰতিকিলো দৰত বিক্ৰী কৰিছে। “মই এইখিনি উৎপাদন কৰোতে ১ লাখ ৩০ হাজাৰ টকা খৰচ কৰিছো,” তেওঁ কয়। “মোৰ ভাইটোৱে উচ্চমানৰ কণী আনিছিল যাতে লেটাবোৰ ভাল হয়।” তাৰমানে তেওঁলোকৰ উৎপাদনৰ ব্যয়ো বেছি আছিল। তেওঁলোকে চাৰি একৰ খেতিমাটিত লেটা উৎপাদন কৰে। “কিনোতা নাছিল। সেয়ে আমি তেনেই কম দামত সেয়া বিক্ৰী কৰি দিবলগীয়া হ’ল। আমাৰ দৰে পালকৰ বৃহৎ লোকচান হৈছে,” চিদ্দালিংগাইয়াই কয়।

“যোৱানিশা আমি আহি পালো। ভালদৰে খোৱাও হোৱা নাই। লকডাউনৰ পিছত ৰেচম বজাৰৰ কাষৰ চাহৰ প্ৰায়ভাগ দোকান বন্ধ হৈ আছে,” অৱসাদগ্ৰস্ত হৈ পৰা ৫০ বৰ্ষীয় পালকগৰাকীয়ে কয়। তথাপি তেওঁ ৰামনগৰলৈ ৯০ কিলোমিটাৰ বাট ভ্ৰমণ কৰি লেটা বিক্ৰী কৰিবলৈ আহিছে। কিয়নো, “গাঁৱত আৰু স্থানীয় বজাৰত সিহঁতে (ৰেচম ৰীলাৰ) কিলোত মাত্ৰ ২০০ টকা দিয়ে। এনেকৈ আমাৰ দৰে পালক কিমানদিন চলিব পাৰিব?,” তেওঁ প্ৰশ্ন কৰে।

চিদ্দালিংগাইয়াই বজাৰৰ কাউণ্টাৰলৈ যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ বিক্ৰী হোৱা লেটাখিনি শ্ৰমিকে প্লাষ্টিকৰ ট্ৰে’ত লোড কৰি আছে। তেওঁ এমুঠি হাতত লৈ কয়, “চাওকচোন, মোৰ লেটাবোৰ কিমান ভাল। উত্কৃষ্ট মানৰ। ডিচেম্বৰত এই একেই লেটা মই ৬০০ টকাকৈ কিলো বিক্ৰী কৰিছিলো।” চিদ্দালিংগাইয়াৰ ছজনীয়া পৰিয়ালটো লেটা বিক্ৰীৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰে। “মোৰ পত্নী আৰু ভাইটোৱে পথাৰত মোৰ সৈতে কাম কৰে। আমাৰ লগত পাঁচগৰাকী শ্ৰমিকে কাম কৰে। আমাৰ শ্ৰম পণ্ড হ’ল,” তেওঁ কয়।

এনেকৈ লেটাৰ দাম পানীৰ লেখীয়া হোৱাৰ এটা কাৰণ হৈছে চাহিদা-যোগানৰ শৃংখল ব্যৱস্থাত ব্যাঘাত। বিয়াবোৰ পিছুওৱা হৈছে, ইভেণ্টবোৰ বাতিল হৈছে আৰু পোছাক-পাতিৰ দোকানবোৰ প্ৰায় বন্ধই হৈ আছে। সেয়ে ৰেচমী সূতাৰ চাহিদা হ্ৰাস পাইছে। তাৰ ফলত ৰামনগৰৰ বজাৰত ৰীলাৰসকলৰো কাম নোহোৱা হৈছে, বজাৰৰ বিষয়া-কৰ্মচাৰীয়ে কয়।

কিন্তু ৰীলাৰ আৰু শিপিনীসকলে ৰেচম মজুত কৰি ৰখাৰ সুবিধা পায় যদিও পালকে তেনেকৈ লেটাগুটি ৰাখিব নোৱাৰে। লেটাগুটিবোৰ তেওঁলোকে বেয়া হোৱাৰ আগতেই বিক্ৰী কৰিব লাগিব।

ৰেচমী সূতা প্ৰস্তুত কৰা কামটো ঘৰচীয়া মথৰ মিলনৰ পৰা আৰম্ভ হয়। পাটপলুৱে পৰা কণীবোৰ জগোৱাৰ বাবে পলু প্ৰতিপালন কক্ষত নিয়া হয়। তাৰপিছত কণী ফুটি ওলোৱা আঠদিনীয়া পলুবোৰ পালকক লেটা উৎপাদনৰ বাবে প্ৰেৰণ কৰা হয়। পালকে নিজে চাৱকি কেন্দ্ৰলৈ যায় নাইবা এজেণ্টৰ পৰা পলু কিনে। তেওঁলোকে ২৩ দিনীয়া লেটা উৎপাদনৰ চক্ৰ অনুসৰি ৭৫ৰ পৰা ৯০ হাজাৰ পলু ১৮০০ৰ পৰা ৫০০০ টকাত কিনে। কিমান দাম হ’ব, সেয়া নিৰ্ভৰ কৰে কি ধৰণৰ পলু কিনা হৈছে, তাৰ ওপৰত। (বাইভোল্টিন পলু কিনিলে চৰকাৰে পালকক ১০০০ টকা সাহায্য দিয়ে)।

কৃষকসকলে পলু পোৱালীবোৰক নিয়মিত ব্যৱধানত নুনি পাত খুৱায়। বিশেষভাৱে নিৰ্মিত পালন ঘৰত স্প্ৰিংকলাৰ আৰু হিউমিডিফায়াৰৰ সহায়ত উচিত উষ্ণতা (২৪-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ) আৰু আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা (৬৫-৭৫ শতাংশ) বজাই ৰখা হয়। এনে কৰা হয় যাতে চালনিত থৈ বাতৰি কাকতেৰে ঢাকি থোৱা পলুবোৰ ২০-২৩ দিনলৈকে ৰোগমুক্ত হৈ থাকে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে উৎপাদন কৰা লেটাবোৰ বজাৰত ৰীলাৰসকলক বিক্ৰী কৰা হয়। তেওঁলোকে ৰেচমী সূতা উলিয়াই সেয়া শিপিনী আৰু ব্যৱসায়ীক বিক্ৰী কৰে। এই যে হিউমিডিফায়াৰ, স্প্ৰিংকলাৰ, বাঁহৰ ট্ৰে আৰু অন্যান্য সঁজুলি কিনিবলৈ পলু পালকে ধন বিনিয়োগ (কেতিয়াবা ঋণ ল’বলগীয়া হয়) কৰিবলগীয়া হয়।

চাৱকি পালন কেন্দ্ৰবোৰ লকডাউনৰ ফলত অস্থায়ীভাৱে ২৫ মাৰ্চৰ পৰা এক সপ্তাহৰ বাবে বন্ধ হৈ যায়। বহু কেন্দ্ৰত উৎপাদন হ্ৰাস পায় আৰু সৰু পলু আৰু কণীবোৰ পেলাই দিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু পলু পালন যিহেতু সময়নিৰ্ভৰ, সেয়ে উৎপাদন আকৌ আৰম্ভ হয় আৰু পালকসকলে প্ৰতিপালন কেন্দ্ৰৰ পৰা পলু কিনিবলৈ লয়।

স্বাধীনতাৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰামনগৰ বজাৰখন ২৫ মাৰ্চৰ পৰা ১ এপ্ৰিললৈ বন্ধ আছিল, বিষয়াসকলে কয়। বজাৰ খোলাৰ পিছত বাইভোল্টিন ৰেচমৰ দাম ৩৩০ টকালৈ হ্ৰাস পাইছিল। বৰ্ণসংকৰ ৰেচমী লেটাৰ দাম ৩১০ টকালৈ নামিছিল। ৰামনগৰ বজাৰখন বছৰত কেৱল দুটা দিনৰ বাবেহে বন্ধ থাকে, এটা হৈছে গণৰাজ্য দিৱস আৰু আনটো দিন হৈছে স্বাধীনতা দিৱস।

লকডাউনৰ বাধা-নিষেধবোৰ যেতিয়া লাহে লাহে শিথিল কৰি দিয়া হ’ল, পলু পালকসকলে দাম আকৌ উঠিব বুলি আশা পালি ৰ’ল। কিন্তু দাম আৰু কমিলহে। মে’ৰ শেষৰটো সপ্তাহত বাইভোল্টিন লেটাৰ দাম প্ৰতিকিলোত ২৫০ টকাৰো তলত নামিল আৰু বৰ্ণসংকৰ লেটা বিক্ৰী হ’ল প্ৰতিকিলো মুঠে ২০০ টকাত।

“কৰ্ণাটকৰ ৰেচমী সূতাৰ ৰীলাৰসকলে সমগ্ৰ দেশৰ শিপিনী আৰু বেপাৰীক ৰেচমী সূতা বিক্ৰী কৰে, কিন্তু তেওঁলোকৰ মূল বজাৰখন তামিল নাডু আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশতহে আছে,” উপায়ুক্ত মুনচি বাচাইয়াই কয়। “কিন্তু লকডাউনৰ ফলত পৰিবহনৰ অনুমতি নাছিল। সেয়ে ৰীলাৰসকলৰ হাতত অতিৰিক্ত ৰেচমী সূতা থাকি যায় আৰু তেওঁলোকৰ ফালৰ পৰা চাহিদা নোহোৱা হৈ যায়।”

ৰামনগৰৰ ৰেচম শিল্প বিভাগৰ উপ-সঞ্চালক মহেন্দ্ৰ কুমাৰ জি. এম.-য়ে কয়, “ক’ভিড-১৯ লকডাউনৰ আগতে প্ৰায় ৮৫০-৯০০ ৰীলাৰ বজাৰলৈ আহিছিল আৰু ৰেচম বজাৰত নিতৌ নিলামত ভাগ লৈছিল। ২ এপ্ৰিলত যেতিয়া বজাৰ পুনৰ খোলে, ৪৫০ৰ পৰা ৫০০ ক্ৰেতা বজাৰলৈ আহিছে। কিন্তু এইখিনি সময়ত খেতিয়কৰ সংখ্যা এপ্ৰিলৰ প্ৰথম কেইটামান দিনত বাদে প্ৰায় একেই আছে।”

“চাহিদা-যোগানৰ”ৰ উপৰিও মূল্য কম হোৱাৰ বাবে আন কাৰকো থকা বুলি কুমাৰে কয়, “ৰেচম সূতীৰ ৰীলাৰসকলৰ হাতত লেটা কিনিবপৰাকৈ বেছি মূলধন নাছিল। বজাৰত বিক্ৰী হোৱা লেটাৰ গুণগত মান ইমান ভাল নহয়। কেৱল পাঁচ শতাংশ লেটাহে ভাল। আৰ্দ্ৰতা বঢ়াটো লেটাৰ বাবে ভাল নহয়। বৰষুণৰ বতৰত (দক্ষিণ কৰ্ণাটকত বৰষুণ লেথাৰি নিচিগাকৈ দি আছে, উষ্ণতা কমিছে) উৎপাদনৰ মান কমে। সেয়ে বজাৰত এতিয়া খুব কম ৰীলাৰে পাট পলুৰ লেটা কিনিছে।”

খেতিয়কে কেতিয়া ভাল দাম পাব, সেয়া নিশ্চিত কৰাটো টান, ৰেচম শিল্প বিভাগৰ বিষয়াই কয়।

এই অনিশ্চয়তাৰ মাজত বহু পলু পালকৰ বাবে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাটো একপ্ৰকাৰে প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছে। সেয়ে বৰালিংগাইয়া বৰেগৌড়া আৰু ৰামকৃষ্ণ বৰেগৌড়াই ৰামনগৰ জিলাৰ চান্নাপাট্টন তালুকৰ অংকুশনহাল্লি গাঁৱৰ চাৰি একৰ মাটিত থকা নুনিখেতিখন উভালিবলৈ লৈছে। তেওঁলোক এতিয়া গভীৰ সংকটত পৰিছে। মূল্য স্থিৰ নোহোৱালৈকে তেওঁলোকে লেটা উৎপাদন নকৰো বুলি পণ লৈছে।

“ইমান বছৰ ধৰি আমি এডজাষ্ট কৰিয়ে চলিছো। কেতিয়াবা আমি লেটা উৎপাদনৰ বাবে পইচা গোটাবলৈ কল আৰু বিলাহী বিক্ৰী কৰিছো। কেতিয়াবা আন খেতি বচাবলৈ লেটা বিক্ৰী কৰিছো। এতিয়া আমি বজাৰত একোৱে বিক্ৰী কৰিব পৰা নাই। বিলাহী আৰু কলবোৰ পথাৰতে পচিছে। নাৰিকলবোৰো কিনিবলৈ কোনো নাই। গোটেই জীৱনটো কেৱল কষ্টকে কৰিছো। কিন্তু কিবাকৈ চলি থাকিব পাৰিছিলো। এতিয়া বিক্ৰী কৰিবলৈ আমাৰ হাতত একোৱে নাই,” আক্ষেপেৰে ষাঠি বছৰীয়া ৰামকৃষ্ণই কয়।

বোৰালিংগাইয়া আৰু ৰামকৃষ্ণ - এই দুই ভাতৃদ্বয়ৰ ২০ একৰ মাটি আছে। বিগত বছৰবোৰত তেওঁলোকে বেংকৰ পৰা খেতিৰ খৰচৰ বাবে লোৱা ঋণ ১৭ লাখ হৈছে। সেই ঋণ তেওঁলোকে পৰিশোধ কৰিব পৰা নাই। তিনিটা বছৰত তেওঁলোকে নিৰ্মাণ কৰা দুটা পলু পালন কেন্দ্ৰ বনোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ খৰচ হৈছিল ৮ লাখ টকা। চৰকাৰে তেওঁলোকক ১ লাখ টকাৰ সাহায্য দিছিল। এতিয়া এই দুটা কেন্দ্ৰৰ এটাতহে পলু ৰখা হৈছে। “এই বেটচ্ পলুৰ লেটা ওলোৱাৰ পিছত আমি উৎপাদন বন্ধ কৰিম। ইমান কষ্ট কৰি, স্প্ৰিংকলাৰ লগাই, বিদ্যুতৰ মাচুল ভৰি, লেবাৰক পইচা দি খাটি থকাৰ অৰ্থ কি, যদি বজাৰৰ পৰা বিনিময়ত পইচাখিনি ঘূৰাই নাপাও? লেটাৰ ব্যৱসায় কৰি থাকিবলৈ আমাৰ হাতত এতিয়া আৰু সামৰ্থ নাই,” ৰামকৃষ্ণই কয়।

তেওঁলোকৰ আধাখিনি নুনিখেতি মোকালাবলৈ আছে। “বাকীখিনি পাত আমি গৰুক খুৱাম। পথাৰখন মুকলি কৰাৰ পিছত আমি তাত নাৰিকল ৰুম। নাৰিকল বিক্ৰী কৰিলে কিজানি কিছু টকা পাম,” ৭০ বছৰ বয়সীয়া বোৰেলিংগাইয়াই নিস্তেজ হাঁহি এটা মাৰি কয়। পৰিয়ালটোৱে বিপিএল কাৰ্ডত পোৱা চাউল-দাইল আৰু পথাৰৰ কিছু অংশত তেওঁলোকে কৰা ৰাগি আৰু পাচলিৰ খেতিৰ বস্তুৰে চলিছে।

পাট পলু পালন কৰা এৰি আন বিকল্প বিচৰাটোও বহু পলু পালকৰ বাবে সম্ভৱো নহয়। বহুতেই পলু পালন কৰিবলৈ বাধ্য হৈ পৰে, কিয়নো সাময়িকভাৱে চলি যাব পৰাকৈ তেওঁলোকৰ আন কোনো বিকল্প নাই।

“দাম ইমান কম যে এদিনৰ বাবেও মই কাম বন্ধ কৰিব নোৱাৰো। কাম নকৰিলে পৰিয়ালটো পুহিম কেনেকৈ?” গাদিয়াপ্পাই সোধে। পলুৰ পৰৱৰ্তী বেটচটো উৎপাদন কৰিবলৈ তেওঁ এতিয়া টকা ধাৰ কৰিব লাগিব। তেওঁৰ ইতিমধ্যে দুটা ঋণ অপৰিশোধিত হৈ আছে। এটা আছে ২০১৯ত সমবায় বেংক এটা পৰা লোৱা ৩.৫ লাখ টকা, ১২ শতাংশ সুতত। আনটো আছে চাৰি বছৰ আগতে বিজয়া বেংকৰ পৰা লোৱা ১.৫ লাখ টকা, ৭ টকা সুতত। দুয়োটা ঋণৰে মূল এতিয়াও তেওঁৰ দিবলৈ আছে।

“আন এটা ঋণ নোলোৱাকৈ এতিয়া চলিব নোৱাৰা অৱস্থা হৈছে। কিন্তু কোনেও পইচা দিব বিচৰা নাই,” গাদিয়াপ্পাই কয়। “১০ হাজাৰ টকাও যদি উপাৰ্জন কৰো (পলু বিক্ৰী কৰি), তেতিয়া এসাজ যোগাৰ কৰিব পাৰিম। নহ’লে পৰিয়ালটো ভোকত মৰিব। জানো এই কাম ইমান সহজ নহয়। কিন্তু উপায় এটা উলিয়াব লাগিব। ক’ৰনা যোৱাৰ পিছত পৰিস্থিতি স্বাভাৱিক হ’ব বুলি আশা কৰিছো।“

প্ৰচ্ছদ আলোকচিত্ৰ: এম.এছ. ৰুদ্ৰ কুমাৰ, মান্দিয়া জিলাৰ মাদ্দুৰ তালুকৰ মৰচিংহনহালি গাঁৱৰ পলু পালক।

অনুবাদ: ধ্ৰুৱজ্যোতি ধনন্তৰি