‘ଜଓ୍ୱାର ହେଉଛି ରାଜା!’

ରୋଷେଇ ଚୁଲିରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁ ଓ ଭଜା ଜୱାରର ମହକରେ ପବନ ମହକି ଉଠୁଛି। ହୁରଡ଼ା ଉତ୍ସବ ଚାଲିଛି! ସଦ୍ୟ ଅମଳ ଜଓ୍ୱାର, ଯାହାକୁ ହୁରଡ଼ା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ ସୁସ୍ୱାଦୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅଟେ ଏବଂ କୃଷକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଶସ୍ୟ ଆଣି ମରାଠଓ୍ୱାଡ଼ାର ଗାଁରୁ ସହର ଯାଏ ଷ୍ଟଲ୍ ପକେଇଛନ୍ତି।

ଲୋଧ୍ୟାଚିୱାଡ଼ିର ଜଓ୍ୱାର ଚାଷୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ମୈନ୍ଦ କହନ୍ତି, “ଏଥିପାଇଁ ଲୋକେ ଉତ୍କଣ୍ଠାର ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି ।” ସେ ଜଲାନା ଜିଲ୍ଲାରେ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଏକର ଜମିରେ ବେଦ୍ରି ଏବଂ ମାଲଦଣ୍ଡି ପ୍ରଜାତିର ଜଓ୍ୱାର ଚାଷ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପରିବାର ଡିସେମ୍ବରରେ ଅଧା ଫସଲ କାଟିଥିଲେ, ହେଲେ ସେତେବେଳେ ତାହା କୋମଳ ଥିଲା ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ପାକଳ ହେବା ପରେ ଫେବ୍ରୁଆରି କିମ୍ବା ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଅମଳ ହେବ।

ସତର୍କତା ସହିତ ଅମଳ ହୋଇଥିବା କୋମଳ ଜଓ୍ୱାର(ହୁରଡ଼ା) ନେଇ ମୈନ୍ଦ ଜଲାନା ସହର ଆଡ଼କୁ ଯାଇଥାନ୍ତି। ୫୫ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଏହି ଚାଷୀ କହନ୍ତି ଯେ, ସେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୪୦ କିଲୋଗ୍ରାମ କୋମଳ ଜଓ୍ୱାର କିଲୋଗ୍ରାମ ପ୍ରତି ୧୫୦ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି କରିଥାନ୍ତି।

ଷ୍ଟଲରେ ହୁରଡ଼ା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ହେଉଛି ଏକ ଧୀର, ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଏଥିରେ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି କୋମଳ ଜଓ୍ୱାର କେଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଅମଳ ହୋଇଥିବା ଶୁଖିଲା କେଣ୍ଡା ବ୍ୟବହାର କରି ଗୋଟିଏ ଖାଲୁଆ ଜାଗାରେ ଭଜାଯାଇଥାଏ। ବଣ୍ଡଲଗୁଡ଼ିକ ଓଲଟାଇବା ଏବଂ ତାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଭାଜିବା ପାଇଁ ଏକ ଲମ୍ୱା କାଠବାଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏଥିରେ ସମୟର ହିସାବ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ। ଛତ୍ରପତି ଶାମ୍ଭାଜୀନଗର (ପୂର୍ବରୁ ଔରଙ୍ଗାବାଦ୍‌ ଜିଲ୍ଲା)ର ଜଣେ ୪୫ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଚାଷୀ ଭୀମା ନାନା ଦଖାନେ କହନ୍ତି, “ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ବାହାର କରିଦେଲେ କଞ୍ଚା ରହିଯାଏ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାକୁ ସେପରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହା ଶୁଖିଯାଇଥାଏ।”

ଭଜା ହୋଇସାରିବା ପରେ ମହିଳାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପାପୁଲିରେ ଘଷି ଦାନାରୁ ଚୋପା ଛଡାଇଥାନ୍ତି। ତା’ ପରେ ରୋଷେଇ କରିଥାନ୍ତି। ସବିତା ଦଖାନେ କହନ୍ତି, “ସକାଳୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଯାଏ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହିତ ରୋଷେଇ ଘରେ ଥାଏ। ସିଧାସଳଖ କ୍ଷେତରୁ ଆସିଥିବା ଜିନିଷ ପରଷିବାରେ ଆମେ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ।”

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଜଓ୍ୱାର ଚାଷ ହୋଇଥାଏ-ଭାରତରେ ଉତ୍ପାଦନ ହେଉଥିବା ମୋଟ ୪.୮ ମିଲିୟନ ଟନ୍‌ (୨୦୨୦-୨୧) ଜଓ୍ୱାରରୁ ୩୬ ପ୍ରତିଶତ କେବଳ ଏହି ରାଜ୍ୟରୁ ଉତ୍ପାଦନ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜ୍ୟରେ ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ଚାଷୀ ଜଓ୍ୱାର ଚାଷ କରୁଛନ୍ତି-୨୦୧୩-୧୪ରେ ମାତ୍ର ୨.୮ ମିଲିୟନ ହେକ୍ଟର ଜଓ୍ୱାର ଚାଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହି ପରିମାଣ ୨୦୧୮-୧୯ରେ ହ୍ରାସ ପାଇଁ ୧.୬ ମିଲିୟନ ହେକ୍ଟରକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା ପି.ଆଇ.ବି ଏକ ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିପାରୁନଥିବାରୁ, ସେ ଅଞ୍ଚଳର ଚାଷୀ ବୋରଓ୍ୱେଲ୍‌ ଏବଂ ସିଞ୍ଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଆପଣାଇଥାନ୍ତି; ମୈନ୍ଦଙ୍କ ଗ୍ରାମରେ କେନାଲ ନାହିଁ। ଏପରିକି ବିଗତ ବର୍ଷମାନଙ୍କରେ ଅନାବୃଷ୍ଟି କାରଣରୁ ଖରାଦିନେ ବୋରଓ୍ୱେଲଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଯାଉଥିବା ସେ କହିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ଜମିରେ ସୋୟାବିନ୍‌, ଡାଲି ଏବଂ ଗହମ ଚାଷ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ସହିତ ବର୍ଷସାରା ପନିପରିବା ଚାଷ ମଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।

ସିଓ୍ୱାଲେଙ୍କ ଭଳି ଚାଷୀଙ୍କର କହିବା ହେଉଛି, ବିକ୍ରିବଟା କମିଛି, କିନ୍ତୁ ଔରଙ୍ଗାବାଦ୍‌ ଜିଲ୍ଲାର କେତେକ ଲୋକପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ ଯେପରିକି ନାନାଚିଓ୍ୱାଡ଼ି (ଚିଖାଲଥାନା ଗ୍ରାମ), ଖାତୋଡ (କାଚନେର ଗ୍ରାମ), ମହାକାଳ (ତାହେରପୁର ଗ୍ରାମ) ଏବଂ ଏହା ଅମଳ ଋତୁରେ ହଜାର ହଜାର ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିପାରୁଛନ୍ତି।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକେ-ଔରଙ୍ଗାବାଦ ସହର ଉପକଣ୍ଠରେ, ଜଲାନା ରୋଡ ନିକଟରେ କୃଷକ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସବୁଜ ତମ୍ବୁ ତଳେ ବୁଲାବୁଲି ଏବଂ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ ପିଲାମାନେ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଖେଳାଖେଳି କରୁଛନ୍ତି।

ଉଷୁମ ସବୁଜ ଶସ୍ୟ ଗୁଡ଼, ଦହି ଏବଂ ଚଟଣି ସହିତ ପରଷା ଯାଇଥାଏ। ସବିତା କହନ୍ତି, “ଏହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଭାରି କଷ୍ଟକର କାମ, କିନ୍ତୁ ଅତିଥି ଯେତେବେଳେ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେଥିରୁ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ମିଳିଯାଏ”। ଏହି ୩୫ ବର୍ଷୀୟ ମହିଳା ହସି ହସି ଏହି ହୁରୁଡ଼ା ପାର୍ଟି କିପରି ତାଙ୍କର ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ ପରିବାରକୁ ଏକାଠି କରିଥାଏ, ଏପରିକି “ଘରର ଝିଅମାନେ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁ କରୁ ସବୁକଥା ଶିଖିଥାନ୍ତି, ଯେମିତି ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମାଆମାନଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲେ’’ ସେକଥା କହୁଛନ୍ତି।

ହୁରଡ଼ା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଯେପରିକି, ଭାଜନି ଅଟା (ଭଜା ଜଓ୍ୱାର, ଚଣାଡାଲି ଏବଂ ହୁରଡ଼ା)ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଳିପେଠ, କୋଥିମ୍ବିରବଡ଼ି (ତାଜା ଧଣିଆ ଏବଂ ଚଣା ଅଟା)ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ମସଲାଦାର ଚିନାବାଦାମ ଚଟଣି ସହିତ ପରଷା ଯାଇଥାଏ। “ମିଠା କରିବା ପାଇଁ ଏଥିରେ ଗୁଡ଼ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏବଂ ରସୁଣ କିମ୍ୱା ଚିନାବାଦାମରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚଟଣୀ ସହିତ ଏହାର ମଜା ବହୁଗୁଣିତ ହୋଇଯାଏ। ଦହି ଏହାକୁ ଅଧିକ ସୁସ୍ୱାଦୁ କରିଥାଏ” ବୋଲି ନାନଚିୱାଡ଼ିକୁ ଆସିଥିବା ଜଣେ ପରିଦର୍ଶକ ଉର୍ୱା ଅମୃତକର କୁହନ୍ତି।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଋତୁଭିତ୍ତିକ ଶସ୍ୟ ଉଭୟ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଉପଚାରର କାମ କରିଥାଏ। “ଏହା ଶରୀର ଉଷୁମ ରଖିବା ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ହଜମରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ” ବୋଲି ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ମୈନ୍ଦ କହିଛନ୍ତି।

ହୁରଡ଼ା ଅମଳ ସମୟ ଅତିରିକ୍ତ ରୋଜଗାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭଲ ହୋଇଥାଏ। ସୁନିତା ତାଙ୍ଗଡ଼େ ବର୍ଷଯାକର ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଶୀତକାଳୀନ ରୋଜଗାର ସଞ୍ଚୟ କରିଥାନ୍ତି। “ମୁଁ କେବଳ ଏହି ତିନିମାସ କାମ କରିଥାଏ” ବୋଲି ୨୬ ବର୍ଷୀୟ ସୁନିତା କହିଥିବା ବେଳେ, ହୁରଡ଼ା ଅମଳ ସମୟ ଜୀବନଜୀବିକାର ସାଧନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ବାପା ଚାଷୀ ନ୍ୟାନେଶ୍ୱର ସେବାଲେଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଶାମ୍ଭାଜୀନଗର ଜିଲ୍ଲା ଚିକାଲଥାନା ଗ୍ରାମରେ ଏକ ଭଡ଼ାଜମିରେ ହୁରଡ଼ା ସମାରୋହ ଆୟୋଜନ କରିଥାନ୍ତି।

ସେବାଲେ କହନ୍ତି, “ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ହୁରଡ଼ା କେନ୍ଦ୍ର ହେଲାଣି, ଫଳରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଭିଡ଼ ବାଣ୍ଟି ହୋଇଯାଉଛି।” ଏପରିକି ଏହାର ଦର ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏକଦା ହୁରଡ଼ା କିଲୋଗ୍ରାମ ପ୍ରତି ୯୦-୧୦୦ଟଙ୍କାରେ ମିଳୁଥିବା ବେଳେ, ଏବେ ତାହା ୧୫୦-୧୬୦ ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଲାଣି। ଏପରିକି ଭାଜିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ଘଷି (ଗାଈ ଗୋବରରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଘଷି) ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୋଟାକୁ ୨ଟଙ୍କା ୫୦ ପଇସାରୁ ୩ଟଙ୍କା ପଡୁଛି, ଏବଂ ଗୋଟିଏ କିଲୋଗ୍ରାମ ହୁରଡ଼ା ଭାଜିବା ପାଇଁ ପାଖାପାଖି ୧୫ ଫଡ଼ା ଘଷି ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ।”

ଏସବୁ ସତ୍ତ୍ୱେ, ହୁରଡ଼ା ପାର୍ଟି ଆୟୋଜନ ଧୀମା ପଡ଼ିନାହିଁ। ୬୦ବର୍ଷୀୟ ଅଳକା ଅମୃତକର କହନ୍ତି, “ହୁରଡ଼ା ଉତ୍ସବ ତାଙ୍କୁ ବିଦର୍ଭର ମୂଳ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଜଓ୍ୱାର ବଦଳରେ ସବୁଜ ଗହମ ଭାଜିଥାନ୍ତି। ହେଲେ ମରାଠଓ୍ୱାଡ଼ାର ରାଜା ହେଉଛି ଜଓ୍ୱାର। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଯୁଆଡ଼େ ବି ଯାଆନ୍ତୁ, ସେହି ଗୋଟିଏ ବିଚାର ଅମଳ ପର୍ବ ମାନେ ପ୍ରିୟଜନ ଏକାଠି ହେବେ।”

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍