‘জোৱাৰেই ৰজা!’

বতাহত খৰিৰ জুইৰ ধোঁৱা আৰু জোৱাৰ ভজাৰ সুগন্ধ বিয়পি পৰিছে। হুৰডা উৎসৱ আৰম্ভ হৈছে। নতুনকৈ চপাই অনা জোৱাৰ যাক হুৰডা বুলি কোৱা হয়, সেয়া এক প্ৰিয় ব্যঞ্জন। খেতিয়কসকলে তেওঁলোকৰ শস্য চপাইছে আৰু মাৰাঠৱাড়াৰ গাঁৱে-ভূয়ে, চহৰে-নগৰে সৰু সৰু পোহাৰ মেলিছে

“মানুহে বৰ আগ্ৰহেৰে বাট চাই ৰয়,” লন্ধিয়াচিৱাড়িৰ এগৰাকী জোৱাৰ খেতিয়ক সুৰ্য্যকান্ত মাইন্দে কয়। তেওঁ জালনা জিলাৰ নিজৰ পাঁচ একৰ মাটিত বেদৰি আৰু মালদাণ্ডি প্ৰজাতিৰ জোৱাৰৰ খেতি কৰিছে। পৰিয়ালটোৱে আধাখিনি মাটিৰ শস্য কুমলীয়া হৈ থাকোতে চপায় আৰু বাকীখিনি শস্য যেতিয়া পুৰঠ হয় - ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চত চপায়।

বৰ আলফুলে জোৱাৰ (হুৰডা) চপাই অনাৰ পিছত মাইন্দে জালনা জিলালৈ আগবাঢ়ে। ৫৫ বৰ্ষীয় খেতিয়কগৰাকীয়ে প্ৰত্যেকটো ঋতুত ১৫০ টকা প্ৰতি কিলো দৰত প্ৰায় ৪০ কিলোগ্ৰাম জোৱাৰ বিক্ৰী কৰে।

ষ্টলবোৰত হুৰডা ৰন্ধা কামটো বৰ লেহেমীয়া আৰু সযতনে কৰিবলগীয়া কাম - এই কামটোত মহিলাৰ ভূমিকা ডাঙৰ। যোৱাবাৰৰ খেতিৰ খেৰেৰে কুমলীয়া জোৱাৰৰ শীহবোৰ গাঁত এটাত জ্বলোৱা হয়। খেৰৰ বাণ্ডিলবোৰ লুটিয়াই দিবলৈ কাঠৰ দীঘল লাঠী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সঠিক সময়ত জুইৰ পৰা কুমলীয়া জোৱাৰখিনি উলিয়াই অনাটোৱে খেল। “সোনকালে উলিয়াই আনিলে সেয়া কেঁচা হৈ থাকিব। দেৰি কৰিলে সেয়া জ্বলি যাব,” চত্ৰপতি শম্ভাজীনগৰ (পূৰ্বৰ ঔৰংগাবাদ) জিলাৰ ৪৫ বৰ্ষীয় খেতিয়ক ভীমা নানা দাখানেয়ে বুজাই কয়।

এবাৰ পুৰি লোৱাৰ পিছত মহিলাই জোৱাৰৰ বীজবোৰ হাতৰ তলুৱাত লৈ মোহাৰি বাকলি এৰুৱায়। তাৰপিছত ৰন্ধা কামটো আৰম্ভ হয়। “ৰাতিপুৱাৰ পৰা আবেলি দেৰিলৈকে মই আন মহিলাসকলৰ সৈতে পাকঘৰতে থাকো,” সবিতা দাখানেয়ে কয়। “পথাৰৰ পৰা পোনে পোনে পোৱা শস্য ৰান্ধি মানুহক খুৱাবলৈ পালে আমি গৌৰৱবোধ কৰোঁ।”

দেশৰ ভিতৰতে মহাৰাষ্ট্ৰত আটাইতকৈ বেছি জোৱাৰৰ খেতি হয় - এই ৰাজ্যখনৰ পৰাই আহে দেশৰ ৪৮ লাখ টন জোৱাৰৰ ৩৬ শতাংশ (২০২০-২১ৰ তথ্য অনুযায়ী)। কিন্তু ৰাজ্যখনৰ খুব কম সংখ্যক খেতিয়কেহে জোৱাৰৰ খেতি কৰে। ৰাজ্যখনত ২০১৩-১৪ৰ ২৮ লাখ হেক্টৰৰ পৰা ২০১৮-১৯ত ১৬ লাখ হেক্টৰ হয়গৈ - এয়া পিআইবিৰ বিজ্ঞপ্তিৰ তথ্য।

বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব নোৱাৰা হৈ পৰা খেতিয়কে অঞ্চলটোত গভীৰ নলীনাদ আৰু ড্ৰিপ ইৰিগেচনৰ ওপৰত ভৰসা কৰিবলগীয়া হৈছে। তেওঁ কয় যে যোৱা কেইটামান বছৰত গভীৰ নলীনাদবোৰ গ্ৰীষ্মকালত শুকাই গৈছে। তেওঁ গোটেই বছৰটো নিজৰ মাটিত পাচলিৰ লগতে ছয়াবিন, দাইল আৰু গমধানৰ খেতি কৰে।

শেৱালেৰ দৰে খেতিয়কে কয় যে তেওঁলোকৰ বিক্ৰী কমিছে, কিন্তু ঔৰংগাবাদ জিলাত এতিয়াও ভালেকেইটা স্থান যেনে নানাচিৱাড়ি (চিখালথানা গাওঁ), খাটোড় (কাঁচনেৰ গাওঁ), মহাকাল (তাহেৰপুৰ গাওঁ), দেৱগিৰি (ধৰকিন গাওঁ) - য’ত এইটো ঋতুত হাজাৰৰ শাৰীত লোক আহে।

মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু তাৰ বাহিৰতো - ঔৰংগাবাদ চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত, জালনা ৰোডৰ কাষত খেতিয়ক আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ লোগে সেউজীয়া তম্বু তৰি বাহৰ পাতিছে। সৰু ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে মুকলিতে খেলিছে আৰু ডাঙৰবোৰে মেল পাতিছে।

সেউজীয়া বীজবোৰ গৰমে গৰমে জুলীয়া মিঠৈ, দৈ আৰু চাটনিৰে পৰিৱেশন কৰা হয়। “কষ্টৰ কাম, কিন্তু আলহীয়ে যেতিয়া ব্যঞ্জনৰ প্ৰশংসা কৰে, তেতিয়া সেই কষ্ট সাৰ্থক হোৱা যেন অনুভৱ হয়,” সবিতাই কয়। ৩৫ বৰ্ষীয় সবিতাই হুৰডা বনাওতে কেনেকৈ তেওঁলোকৰ বিশাল পৰিয়ালটো একলগ হৈ পৰে সেয়া মিচিকীয়াই হাঁহি বৰ্ণনা কৰে: “পৰিয়ালৰ সৰু ছোৱালীবোৰেও সহায় কৰে - সিহঁতে আমাৰ পৰা সকলো শিকিব লৈছে, যেনেদৰে আমি আমাৰ মাহঁতৰ পৰা শিকিছিলো।”

হুৰডা পৰিৱেশন কৰা হয় মহাৰাষ্ট্ৰৰ আন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন যেনে ভাজানী গুড়ি (ভজা জোৱাৰ, বুটৰ দাইল আৰু হুৰডা মিহলাই বনোৱা হয়), কথিম্বিৰ ৱাড়ি (সতেজ ধনীয়া আৰু ফলা বুটমাহৰ গুড়ি) আৰু এবিধ মচলাযুক্ত চীনাবাদামৰ চাটনিৰে। “মিঠৈয়ে মিঠা সোৱাদ আনে। আদা বা চীনাবাদামৰ চাটনিয়ে সুৱগা চৰায়। দৈয়ে ব্যঞ্জনবিধত শীতলতা আনে,” নানাচিৱাড়ি পাৰ্টিৰ এগৰাকী আলহী উৰৱা অম্ৰুতকাৰে কয়।

অঞ্চলটোৰ বহু লোকৰ বাবে এই সময়ছোৱাত উত্পাদিত শস্য খাদ্যৰ শাৰীতো পৰে আৰু প্ৰতিকাৰৰ দিশৰ পৰাও কামত আহে। “ই দেহাটো গৰম কৰি ৰাখে আৰু পাচনত সহায় কৰে,” সুৰ্য্যকান্ত মাইন্দে কয়।

হুৰডা বিক্ৰী কৰিলে অতিৰিক্ত পইচা কেইটামানো আহে। সুনীতা টাংড়েয়ে বছৰটোৰ খৰছ উলিয়াবলৈ শীতকালৰ আটাইখিনি উপাৰ্জন জমা কৰে। “মই মাত্ৰ এই তিনিটা মাহ কাম কৰো,” ২৬ বৰ্ষীয় সুনীতাই কয়। ১৬ বছৰ বয়সতে বিয়া হোৱা সুনীতাৰ বাবে হুৰডা চিজনটোৱে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উপায়। তেওঁ নিজৰ পিতৃ কৃষক দ্যানেশ্বৰ শেৱালেৰ কাৰণে কাম কৰে যিয়ে চত্ৰপতি শম্ভাজীনগৰ জিলাৰ চিকালথানা গাঁৱৰ ভাৰা কৰা ঠাইত হুৰডা মেল আয়োজন কৰে।

শেৱালেয়ে কয়, “এতিয়া ভালেকেইটা হুৰডা কেন্দ্ৰ আছে সেয়ে মানুহখিনি ভাগ হৈ যায়।” দামো বাঢ়িছে। “হুৰডাৰ দাম আগতে কিলোত ৯০-১০০ টকা আছিল, এতিয়া ১৫০ৰ পৰা ১৬০ টকা। আনকি ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা উপলি (গৰুৰ গোবৰৰ শুকুওৱা পিঠা)ৰ দামো প্ৰতিটোত ২.৫০ৰ পৰা ৩ টকা। এক কিলো হুৰডা জুইত পুৰিবলৈ আমাক ১৫ টা মান উপলেৰ প্ৰয়োজন হয়।”

কিন্তু হুৰডা উৎসৱৰ উচাহ ম্লান পৰা নাই। ষাঠি বছৰ পাৰ কৰা অলকা অম্ৰুতকাৰে কয় যে হুৰডা উৎসৱৰ যি আয়োজন আৰু ফুৰ্তি-তামাচা, সিয়ে তেওঁক বিদৰ্ভৰ সেই অতীতৰ দিন আৰু মূলসূঁতিলৈ লৈ যায়, য’ত জোৱাৰৰ পৰিৱৰ্তে সেউজীয়া ঘেঁহুৰ শীহ পুৰি খায়। “মাৰাঠৱাড়াত জোৱাৰেই ৰজা,” এইবুলি কৈ তেওঁ হাঁহে। “কিন্তু আপুনি য’লৈকে যায়, ধাৰণা সকলোতে একেই। ফচল নদন-বদন হোৱাৰ উৎসৱ – ভালপোৱাসকল একলগ হোৱাৰ সুযোগ।”

অনুবাদ: পংকজ দাস