ನೀರು, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಆಭರಣ

ಚಂದ್ರಮಾ ತಾನು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ನಸು ಬಿಳುಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಥ್ಗೊಲಾಪ್‌ (ದೇವಕಣಗಿಲೆ) ಹೂವನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದಾರಕ್ಕೆ ಪೋಣಿಸಿ ಮಾಲೆಯಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಏಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳ ಆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವ ಕಣಗಿಲೆ ಮಾಲೆಯ ಹಳದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸೂರ್ಯನ ಗಾಢ ಹಳದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಮೀರಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಉಂಗುರದಾಕಾರದ ಚಿನ್ನದ ಮೂರು ಮೂಗುತಿಗಳು ಫಳಫಳೆನೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಡಿಶಾದ ಕೋರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಟ್‌ಪಾಂಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೊರಗಿನ ತೆರೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಗಡಾಬ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಇಪ್ಪತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿ ಹಾರಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಉಂಗುರದ ರೀತಿಯ ಮೂಗುತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.

"ಬಲಭಾಗದ ಈ ಮೂಗುತಿಯನ್ನು ನಾವು ಬೆಸರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ, ಮಧ್ಯದ್ದು ಡೊಂಡಿ, ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದ್ದು ನತ್ತೋ. ಇವುಗಳನ್ನು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೊಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ, ನಾನು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು 70 ವರ್ಷದ ಚಂದ್ರಮಾ ಗಡಾಬ ನಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದ ಡೊಂಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿದಂತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಗಂಟೆ ಅವರ ಮೇಲ್ದುಟಿಯನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವಂತಿದ್ದವು.

"ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಗಡಾಬ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಮೂರೂ ನತ್ತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಮೂಗು ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಾದೆ - ಐದರಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ನಂತರ. ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುವತಿಯರು ಮೂಗು ನತ್ತು ಧರಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಚಂದ್ರಮಾ ಗಡಾಬ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ, ಅವರ ಬೆರಳುಗಳು ಚಾಣಾಕ್ಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗ ತಾನೇ ಕಿತ್ತ ಹೂವುಗಳ ಗೊಂಚಲನ್ನು ಹಾರವಾಗಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವು, ಈ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಬೇಟೆಯಾಡಿ ವಾಪಸ್ಸಾಗುವ ಪುರುಷರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಚೈತ್ ಪರಬ್ (ಚೈತ್ರ ಪರ್ವ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ.

ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ 14 ದಿನಗಳ ಕೃಷಿ ಸಂಭ್ರಮವಾದ ಚೈತ್ ಪರಬ್, ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳಾದ ಚೈತ್ರದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು, ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಬೇಸಗೆಯ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಡಾಬ ಸಮುದಾಯದ ಯುವತಿಯರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಗ್ರಾಮದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಾವಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯ ಸಾಹಸ ಮಾಡಿ ವಾಪಸ್ಸಾಗುವ ಪುರುಷರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಆಚರಣೆಯು ಒಂದು ಕಾಲದ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬದುಕಿನ ಅದ್ಭುತ ಒಳಗೊ‍ಳ್ಳುವಿಕೆ, ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಏಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬೆಳೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ, ಗಂಡಸರು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಡಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಣ್ಣು ಹಂಪಲು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಡನ್ನು ಶೋಷಣೆ ಮಾಡದೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1972ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇಟೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾವು ಹಿಡಿದ ಮೀನಿನೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಗಂಡಸರನ್ನು ಚಂದ್ರಮಾ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಾವು ನೇಯ್ದ ಹಾರವನ್ನು ಹಾಕಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತನ್ನ ಆಭರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಚಂದ್ರಮಾ, ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉದ್ದದ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಚುರುಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ತುರುಬಿಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡರು. "ಬೆಸರಿ, ಡೊಂಡಿ ಮತ್ತು ನತ್ತೋ ಇವುಗಳನ್ನು ಗಡಾಬ, ಪರೋಜಾ, ಡೊಂಗ್ರಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ನನ್ನಂತೆ ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆ ಿರುವ ಚಿನ್ನದ ದೊಂಡಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಕೇವಲ ಬೆಸರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನತ್ತೋವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೂಗಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಇವುಗಳನ್ನು ಬುಲಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ."

ಒಡಿಶಾದ ಒಟ್ಟು 64 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಕೋರಾಪುಟ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಾಬ ಪ್ರಮುಖ ಆದಿವಾಸಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಸುಮಾರು 60,000 ಗಡಾಬ ಜನರರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಕೋರಾಪುಟ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತಗೊಂಡಿದೆ. "ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಾಡಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಮರ, ಆಹಾರ, ಟೆಂಡು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಬಿದ್ಯುತ್ ಮೊಹಂತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಕಾಡಿನೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು" ಎಂದು ಅವರು ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ನಾವು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಆಭರಣ ಧರಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು 67 ವರ್ಷದ ಕಲಮಾ ಗಡಾಬ ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಆಕಾರದ ಓಲೆಯಿತ್ತು. ಅವರು ಆ ಓಲೆಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. "ನಾವು ಕಾಡಿನ ಜನರು. ಹಾವುಗಳು ಕೂಡಾ ನಮಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರಿದ್ದಂತೆ" ಎಂದು ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು. ಕಲಮಾ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಮಾ ಇಬ್ಬರೂ ಮಹದೇಯಿಪುಟ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ನಿವಾಸಿಗಳು. ಊರಿನ ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಹಾರವನ್ನು ನೇಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೆ.

ಅಂದು ಅವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಹಬ್ಬದ ಅಡುಗೆಗಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲೆಂದು ಬಂದಿದ್ದರು. "ಇದು ಬೈರಾ" ಎನ್ನುತ್ತಾ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಚ್ಚು ಮೀನನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. "ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಅಣಬೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಸಿಗುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಊರಿನ ಹಸಿರನ್ನು ನುಂಗುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಕಲಾಮ ಬೇಸರದಿಂದ ಹೇಳಿದರು.

"ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಏನು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಹೂವುಗಳು, ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಈಗ ನಾಗುಲ್‌ ಆಭರಣದ ರೀತಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತಿವೆ" ಎಂದು ಕಲಾಮ ಹೇಳಿದರು.

"ನೀವು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಿವಿಯೋಲೆ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಅಮ್ಮ, ಅಜ್ಜಿ ಎಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ತೊಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೆ. ಅವರು ಒಂದೊಂದು ಕಿವಿಗೆ ಎರಡೆರಡು ಓಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ನನಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಾವು ನಮ್ಮ ನೆಲ ಮತ್ತು ಕಾಡನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಯುವತಿಯರು ಇದನ್ನು ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಥವಾ ಚಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸಿ ಧರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಜೋಡಿ ನಾಗುಲು ತಯಾರಿಸಲು ಸುಮಾರು 1 ತೊಲ (11.66 ಗ್ರಾಂ) ಚಿನ್ನ ಬೇಕು," ಎಂದು ಕಲಾಮ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರು. "ಆದರೆ ಈಗಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಧರಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕೇ ಇರಬೇಕು ನಮ್ಮ ನೆಲ-ಜಲ- ಕಾಡು ಕೂಡಾ ಇಂದು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿವೆ."

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು