ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവൻ വേണം - പ്രായമായവരെ പരിചരിക്കാൻ

ദുലേശ്വരി സൊരെൻ്റെ റേഷൻ കാർഡിൽ അവരുടെ ജന്മദിനമായി സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് 1963 ജനുവരി 1 ആണ്. എന്നാൽ അവർക്ക് അതിനേക്കാൾ പതിറ്റാണ്ടുകൾ പ്രായമുണ്ട്. “അവർക്ക് ഏകദേശം 100 ആയിട്ടുണ്ടാവും,” ദുലേശ്വരിയുടെ ചെറുമകളുടെ മകളായ 16 വയസ്സുള്ള പ്രമീള കിസ്കു പറയുന്നു.

ആ വയോധികയുടെ ബഗൻപാരയിലെ വീടിന് പുറത്ത് ഇരിക്കുകയായിരുന്നു ഞങ്ങൾ. പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ശാന്തിനികേതനത്തിൻ്റെ പരിസരത്താണ് ആ സ്ഥലം. ഇവിടെയുള്ള വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ ഇടവഴികളിൽ തെരുവുപട്ടികളും വളർത്തുകോഴികളും അലയുന്നുണ്ട്. ആദ്യത്തേത് അലസമായി നടക്കുന്നു, രണ്ടാമത്തെ കൂട്ടർ നിലത്തുനിന്ന് എന്തോ കൊത്തിത്തിന്നും.

“ശാന്തിനികേതൻ..അതാണ് എൻ്റെ പേരക്കുട്ടിയുടെ പേര്,” ദുർബ്ബലമായ ശബ്ദത്തിൽ ദുലേശ്വരി പറയുന്നു. വെട്ടി ചെറുതാക്കിയ തൻ്റെ വെളുവെളുത്ത മുടിയിൽ വിരലോടിച്ചുകൊണ്ട് അവർ ചിരിക്കുന്നു.

“ഇവിടെ ഇരുന്ന് ഇതൊക്കെ നോക്കാൻ ആർക്കാണ് സമയം. അതുകൊണ്ട് അവർ എൻ്റെ മുടി വെട്ടി ചെറുതാക്കി,” തൊട്ടടുത്തിരിക്കുന്ന പ്രമീളയെ നോക്കി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ദുലേശ്വരി പറയുന്നു. “ദിവസവും അവൾ എനിക്ക് ചായ ഉണ്ടാക്കിത്തരും, വിരലിലെ നഖമൊക്കെ വെട്ടിത്തരും,” അവർ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

ദുലേശ്വരിയുടെ ഓർമ്മപ്പിശകിനെ അപ്പോഴപ്പോൾ സ്നേഹപൂർവ്വം തിരുത്തിക്കൊണ്ട്, 11-ആം ക്ലാസ്സുകാരിയായ പ്രമീള ആ സംഭാഷണത്തെ പൂരിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പ്രമീളയുടേയും ചെറുമകൻ്റെ മകൻ്റെ ഭാര്യ ജബയുടേയും ഒപ്പമാണ് ദുലേശ്വരി കഴിയുന്നത്. ജബയ്ക്കും പരിചരിക്കാൻ ഒരു കുഞ്ഞുണ്ട്.

പ്രമീളയിൽനിന്നാണ് അറിഞ്ഞത്, ദുലേശ്വരിയും ഭർത്താവും ഒരു അരിമില്ലിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്നുവെന്ന്. തൻ്റെ കഥ മറ്റൊരാൾ പറയുന്നത് കേട്ട് ഇരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു ആ പ്രായമായ അമ്മൂമ്മ. “ഞങ്ങൾ ബോൽപുരിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്,” ഇടയ്ക്ക് അവർ കഥ പറച്ചിലിൽ നേരിട്ട് ഇടപെട്ടു. ജീവിതത്തിൻ്റെ ബാക്കി ഭാഗമൊക്കെ ചെറിയ കഷണങ്ങളായിട്ട് മാത്രമേ അവരുടെ ഓർമ്മയിലുള്ളു. നെല്ലിൻ്റേയും അദ്ധ്വാനത്തിൻ്റേയുമൊക്കെ ഓർമ്മകൾ. “അവർ കൂലി തന്നിരുന്നു.” ദുലേശ്വരി പറഞ്ഞു. പക്ഷേ എത്രയായിരുന്നുവെന്നോ, പിന്നീട് അത് കൂട്ടിയോ എന്നൊന്നും അവരുടെ ഓർമ്മയിലില്ല.

നിത്യവൃത്തി ചെയ്യാൻ ഇപ്പോൾ അവർക്ക് പരസഹായം ആവശ്യമാണ്. കുളി, പാടത്തുപോയി മലമൂത്രവിസർജ്ജനം ചെയ്യൽ എന്നിവയ്ക്കൊക്കെ. 300 മീറ്റർ അകലെയുള്ള ഒരു പൊതുപൈപ്പിൻ്റെ ചുവട്ടിലിരുന്ന് കുളിക്കും. തന്നത്താനാണ് അങ്ങോട്ട് പോകാറുള്ളതെന്ന് ദുലേശ്വരി അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചപ്പോൾ, മാസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് തണുപ്പുകാലം വന്നതിനുശേഷം അവർ കുളിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് പ്രമീള തിരുത്തി.

ദുലേശ്വരിയുടെ അവസ്ഥ അപൂർവ്വമല്ല. ഇന്ത്യയിലെ വൃദ്ധജനങ്ങളിൽ 70 ശതമാനത്തിനും നിത്യകർമ്മങ്ങൾക്ക് ആരെയെങ്കിലും ആശ്രയിച്ചേ മതിയാവൂ. സ്ത്രീകൾക്കാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഇത് വേണ്ടിവരുന്നതെന്ന് 2017-18-ലെ ദേശീയ സാമ്പിൾ സർവേ (നാഷണൽ സാമ്പിൾ സർവേ - എൻ.എസ്.എസ്) സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

“ചിലപ്പോൾ, ഞങ്ങളൊന്നും അടുത്തില്ലെന്ന് കാണുമ്പോൾ അവർ തന്നത്താൻ പോവും. പിന്നെ ഞങ്ങൾ പോയി ആളെ കണ്ടെത്തി തിരിച്ച് കൊണ്ടുവരണം. മകളുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയതാണെന്നാണ് ചോദിച്ചാൽ പറയുക,” പ്രമീള തുടർന്നു.

ചില സമയത്ത് ദുലേശ്വരി നഗ്നപാദയായി പുറത്തേക്ക് പോവും. വേപ്പുമരത്തിൻ്റെ കൊമ്പ് കൊണ്ടുവരാൻ എന്നാണ് പറയുക. എന്നാൽ, വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള വഴി മറന്നുപോവും. പ്രമീള പറഞ്ഞു.

ചുറ്റുവട്ടത്തുള്ളത് അധികവും അവരുടെ ഗോത്രസമുദായക്കാരായ സന്താളുകളുടെ വീടുകളാണ്. ശാന്തിനികേതനത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്താണെങ്കിലും, രാജ്യത്തിൻ്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽനിന്ന് വരുന്ന വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ കണ്ണിൽപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ബഗൻപാര. പണിതീരാത്ത ചെറിയ വീടുകളുടെയിടയിൽ, പണി തീർന്ന ഉറപ്പുള്ള വീടുകളും കാണാം. ഉയർന്ന ജാതിക്കാരുടേയോ വിഭാഗങ്ങളുടേയോ വീടുകളാണവ. ആ വീടുകളിലെ വീട്ടുപണിക്കാരാണ് പല സന്താൾ സ്ത്രീകളും. ചെറുപ്പക്കാരും പ്രായമായവരുമായ പുരുഷന്മാരാകട്ടെ, പൂന്തോട്ടക്കാരും മറ്റ് ചെറിയ ജോലിക്കാരുമാണ്.

“ഇവിടെ ഒരു വലിയ പൂന്തോട്ടമുണ്ടായിരുന്നു,” ദുലേശ്വരിയുടെ മകൾ റൂബി മുർമു പറയുന്നു. ആ സ്ഥലത്തിന് ആ പേര് കിട്ടിയത് അതിൽനിന്നാണ്. ബംഗ്ലയിൽ, ബഗൻ എന്നാൽ, ഉദ്യാനം എന്നാണർത്ഥം. എന്നാൽ കാലക്രമത്തിൽ, ഉദ്യാനം ചുരുങ്ങുകയും നഗരം വികസിക്കുകയും ചെയ്തു.

“ഇടത് സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ വന്നപ്പോൾ അമ്മയ്ക്ക് കുറച്ച് പൈസ കിട്ടി,” വീട്ടുജോലിക്കാരിയായ റൂബി പറയുന്നു. എന്നാൽ ആ പണം കക്കൂസ് പണിയാനോ, പെയിൻ്റടിക്കാനോ തികഞ്ഞിരുന്നില്ല. പണി തീരാത്ത വീട് ദുലേശ്വരിയുടെ മകൻ ഭരത് സൊരൻ്റേയും കുടുംബത്തിൻ്റേയുമാണ്. ഒരപകടത്തിൽപ്പെട്ട് ശരീരത്തിൻ്റെ ഇടതുഭാഗത്തിൻ്റെ ചലനശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽപ്പിന്നെ ഭരത് സൊരന് തൊഴിലെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഭാര്യ ലക്ഷ്മിയും മകളും വീട്ടുപണികൾ ചെയ്ത് 1,000 രൂപവീതം സമ്പാദിക്കുന്നുണ്ട്. സ്ത്രീകൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള സർക്കാർ പദ്ധതിയിൽനിന്ന് – അതിൻ്റെ പേരും അവരുടെ പേരാണ്, ലക്ഷ്മി ഭണ്ഡാർ - ലക്ഷ്മിക്ക് മറ്റൊരു 1,500 രൂപ കിട്ടുന്നുണ്ട്.

“ദിവസത്തിൽ രണ്ട് നേരത്തെ ആഹാരം അവർക്ക് കൊടുക്കും,” ലക്ഷ്മി പറയുന്നു. തൻ്റെ പേരക്കുട്ടിയെ കുളിപ്പിക്കാൻ ഇരുത്തുകയായിരുന്നു അവർ.

ഇലവർഗ്ഗങ്ങൾ, പച്ചക്കറി എന്നിവയോട് ദുലേശ്വരിക്ക് ഒരു പ്രത്യേക ഇഷ്ടമുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ മകൾ, അവരുണ്ടാക്കിയ ഭക്ഷണം അമ്മയ്ക്ക് കൊടുക്കും. “ഞാൻ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് അമ്മയുടെ അടുത്ത് പോകാറുണ്ട്. അതിനടുത്തുള്ള വീട്ടിലാണ് ഞാൻ പണിയെടുക്കുന്നത്,” അറുപതുകളിലെത്തിയ റൂബി പറയുന്നു. “അമ്മയുടെ കാര്യത്തിൽ എനിക്ക് ആകാംക്ഷയുണ്ട്. പ്രായമായില്ലേ. നന്നായി പരിചരിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണ്,” റൂബി പറയുന്നു.

എന്നാൽ, പരിചരിക്കാൻ ആളെ നിർത്താൻ അവർക്കാവില്ല. ഒരു വീട്ടിൽ ജോലിക്ക് നിൽക്കുന്ന റൂബിക്ക് ആകെ കിട്ടുന്നത് 1,500 രൂപയാണ്. അമ്മയ്ക്ക് 1,000 രൂപ വിധവാ പെൻഷൻ കിട്ടുന്നുണ്ട്. അതിൻ്റെ കടലാസുപണിയും ചിലവുമൊക്കെ നോക്കുന്നത് റൂബിയാണ്. പുറത്തുനിന്നുള്ള സഹായം പ്രതീക്ഷിക്കാനാവാത്തതിനാൽ, മുതിർന്നവരെ പരിപാലിക്കേണ്ട ചുമതല മിക്കപ്പോഴും വീട്ടിലെ സ്ത്രീകൾക്കാണ്.

“എനിക്ക് ഒരു ഓപ്പറേഷൻ വേണം,” ദുലേശ്വരി പറയുന്നു. തിമിരത്തിനെയാവും അവർ ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടാവുക. പക്ഷേ കുടുംബത്തിലെ ആർക്കും അതുറപ്പില്ല.

“രാത്രി നന്നായി ഉറങ്ങാൻ പറ്റുന്നില്ല,” അവർ തുടർന്നു. പ്രായം കൂടിയവരുടെ ഇത് ഒരു പതിവ് പരാതിയാണ്. അതിനാൽ, ദിവസത്തിൻ്റെ ഭൂരിഭാഗവും അവർ കിടക്കയിൽ ചിലവഴിക്കുന്നു. ഉച്ചയ്ക്ക് ഇടയ്ക്ക് ഉറങ്ങാറുമുണ്ട്.

ഒരുകാലത്ത് വനത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന സന്താളുകൾക്ക് ജനനിബിഡമായ ബഗൻപാര പ്രദേശത്ത് ആവശ്യത്തിനുള്ള വെള്ളവും ഭൂമിയും വനവുമൊന്നും ഇപ്പോൾ ലഭിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽത്തന്നെ, അവർ താമസിക്കുന്ന ചെറിയ വീടുകളുടെ മുറ്റത്ത്, ഉത്സവങ്ങളോ മറ്റോ ആഘോഷിക്കാനുമാവില്ല. കൂട്ടംകൂടാനോ, നൃത്തം ചെയ്യാനോ അവർക്ക് സ്ഥലമില്ല. “ഇത് അവരുടെ പരമ്പരാഗതമായ ജീവിതരീതിയെ വല്ലാതെ ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്,” എന്ന് സന്താൾ ആക്ടിവിസ്റ്റും വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തകനുമായ ബോറോ ബാസ്കി പറയുന്നു.

കുട്ടികളെ വളർത്തി വലുതാക്കാൻ ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവൻ സഹകരിക്കണം. പ്രായമായവരുടെ കാര്യത്തിലും അത് ശരിയാണ്. എന്നാൽ അതിൻ്റെ അഭാവം ബഗൻപാരയിലെ വന്ദ്യവയോധികയായ ദുലേശ്വരിയെപ്പോലുള്ളവർ അംഗീകരിച്ചേ മതിയാവൂ. “അവർ എന്നെ നോക്കുമോ, അതോ സ്വന്തം കാര്യം നോക്കുമോ?” പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ദുലേശ്വരി ചോദിക്കുന്നു.

ഈ കഥ തയ്യാറാക്കാൻ സഹായിച്ച പ്രളയ് മന്നയോടെ റിപ്പോർട്ടർ നന്ദി പറയുന്നു.