નિરાશાના મહાસાગર મહીં આશાનું કિરણ

ઓખી ચક્રવાત આવ્યાના અઠવાડિયાઓ પછી પણ, એલેલ જ્હોન પોલ દ્વિતીય શેરી પર આવેલા તેમના ઘરના ઓટલા પર ઊભા હતા. બે વર્ષનું આ બાળક ત્યાંથી પસાર થતી દરેક વ્યક્તિને જોઈને સ્મિત કરતું, અને ઘર તરફ આવતા કાચા રસ્તા પર વારંવાર જોતું રહેતું, એ આશામાં કે તે રસ્તેથી આવનાર કોઈ પુરુષ કદાચ તેના પિતા યેસુદાસ હશે.

તે શેરીના કેટલાક ઘરોને તારા અને ઝગમગતી લાઇટોથી શણગારવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ અજિકુટ્ટન (જેમને તેમનો પરિવાર પ્રેમથી એલેલ કહે છે) અંધારામાં ઊભા હતા. તેમનાં 33 વર્ષીય ગૃહિણી માતા અજીતા ઘરની અંદર રડતાં હતાં; તેઓ ઘણા દિવસોથી પથારીમાં હતાં. અવારનવાર, અજિકુટ્ટન તેમને આલિંગન આપતા અને પછી ઓટલામાં પાછા ફરતા.

આ ઘટના 2017ના નાતાલના થોડા સમય પહેલાં જ બની હતી. નાના બાળકનાં માતાએ તેને ખાતરી આપી હતી કે નાતાલના દિવસે યેસુદાસ નવાં કપડાં અને કેક લઈને આવશે. પરંતુ એલેલના પિતા પાછા ન ફર્યા.

38 વર્ષીય યેસુદાસ શિમાયોન, કેરળના તિરુવનંતપુરમ જિલ્લાના નેય્યટ્ટિનકરા તાલુકાના કરોડે ગામમાં તેમના ત્રણ ઓરડાના મકાનમાંથી 30 નવેમ્બરના રોજ ચક્રવાત ત્રાટક્યું તે વખતે દરિયો ખેડવા નીકળેલા માછીમારોમાંના એક હતા. તેઓ 29 નવેમ્બરની સાંજે ચાર સાથી કામદારો સાથે દરિયો ખેડવા ગયા હતા. તેમના સાથીઓ પૈકી એક તેમના પાડોશી 28 વર્ષીય એલેક્ઝાન્ડર પોડિથંપી હતા, અને બાકીના ત્રણ તમિલનાડુના હતા. એલેક્ઝાન્ડર અને તેમનાં 21 વર્ષીય પત્ની જાસ્મિન જ્હોનને 10 મહિનાની બાળકી છે, જેનું નામ અશ્મી એલેક્સ છે.

સામાન્ય રીતે માછીમારોની આ ટોળી 6-7 દિવસ માછીમારી કર્યા બાદ કિનારે પરત ફરતું. ત્યાર બાદ તેઓ માછલીની હરાજી કરતા અને બીજા દિવસે ફરી દરિયો ખેડતા. આ તેમનો નિત્યક્રમ હતો. પરંતુ તેમની ‘સ્ટાર’ નામની હોડીની કોઈ ભાળ મળી નથી, અને અત્યાર સુધી કોઈ માહિતી પણ મળી નથી. કરોડે ગામના લગભગ 32,000 રહેવાસીઓવાળા પોઝિયૂર પરાના ઓછામાં ઓછા 13 માછીમારો ગુમ છે.

કેરળ અને તમિલનાડુના 1,500થી વધુ માછીમારો તે સાંજે દરિયો ખેડવા ગયા હતા. તેમના પરિવારોજનોએ મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે તેમને તોળાઈ રહેલા ચક્રવાત અંગે કોઈપણ સરકારી એજન્સીઓ તરફથી પૂર્વ સાવચેતીની ચેતવણી મળી ન હતી.

મેબલ અડિમાના 45 વર્ષીય પતિ શિલુઅને તેમનો 18 વર્ષીય પુત્ર મનોજ ગુમ થયેલા લોકોમાં સામેલ છે. તેઓ બન્ને પણ તે દિવસે દરિયો ખેડવા ગયા હતા. વાયરલેસ સેટ ધરાવતી વલ્લરપડતમ્મા નામની હોડીમાં તેઓ બન્ને હંમેશાં સાથે જતા હતા. કરોડે ગામના પરુતિયૂર પરાના હોડીના માલિક કેજિન બૉસ્કોને 30 નવેમ્બરના રોજ એકવાર સંદેશ મળ્યો હતો કે દરિયો ખૂબ તોફાની છે. ત્યાર બાદ સિગ્નલ ગાયબ થઈ ગયું.

શોધક ટીમોને બાદમાં આ હોડીમાંથી શિલુ અને મનોજના બે સાથીઓના મૃતદેહ મળ્યા હતા; તેમણે પાણીમાં તરતા અન્ય મૃતદેહો પણ જોયા હતા પરંતુ તોફાની મોજાંને કારણે તેઓ તેમને બહાર કાઢી શક્યા ન હતા. બોસ્કો કહે છે, “અમે દરિયામાં હોડી, જાળ અને અન્ય તમામ સાધનો ગુમાવ્યા. કુલ નુકસાન 25 લાખ રૂપિયા છે. બચાવ ટીમ હોડીને પાછી લાવી શકી ન હતી. પરંતુ સૌથી દુઃખદ વાત એ છે કે અમે અમારા મિત્રો ગુમાવ્યા અને તેમના પરિવારોને જે નુકસાન થયું છે તેની ભરપાઈ થઈ શકે તેમ નથી.”

મેબલને 15 વર્ષની દીકરી પ્રિન્સી છે, જે ધોરણ 10માં અભ્યાસ કરે છે. પોતાના ગુમ થયેલા પતિ અને પુત્રના દુઃખ ઉપરાંત, તેઓ હવે પ્રિન્સીના શિક્ષણ અને ઘર બનાવવા માટે પરિવારે લીધેલી 4 લાખ રૂપિયાની લોન અંગે ચિંતિત છે.

અરબી સમુદ્રમાં ઉદભવેલું એક તીવ્ર ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાત ઓખી (બંગાળીમાં આ શબ્દનો અર્થ ‘આંખ’ થાય છે), 29 નવેમ્બરે શ્રીલંકા પર ત્રાટક્યું હતું અને 30 નવેમ્બરના રોજ બપોરના સુમારે દરિયાકાંઠાના કેરળ અને તમિલનાડુ પહોંચ્યું હતું. તે ખાસ કરીને તમિલનાડુના કન્યાકુમારી જિલ્લા અને કેરળના તિરુવનંતપુરમ જિલ્લામાં ગંભીર રહ્યું હતું, જ્યાં તેની અસર કોલ્લમ, અલપ્પુઝા અને મલપ્પુરમ જિલ્લાઓમાં પણ જોવા મળી હતી.

65 વર્ષીય ક્લેમેન્ટ બંજિલાસ નિસ્તેજ ચહેરા સાથે કહે છે, “મને હવે ભરતીનો ડર લાગે છે. હું ફરી દરિયામાં ક્યારેય જઈશ નહીં, હું હવે જઈ ન શકું.” તિરુવનંતપુરમ તાલુકાના મુટ્ટતરા ગામના પૂન્તુરા ગામના માછીમાર ક્લેમેન્ટ, 12 વર્ષની ઉંમરથી જ હોડીઓમાં સફર કરતા આવ્યા છે. 29 નવેમ્બરના રોજ, તેઓ બપોરે 3 વાગ્યે બે અન્ય લોકો સાથે દરિયામાં ગયા હતા. તેઓ યાદ કરતા જણાવે છે કે તે રાત્રે દરિયો શાંત હતો. પરંતુ જ્યારે તેઓ બીજા દિવસે સવારે લગભગ 5 વાગ્યે કિનારે પાછા ફરી રહ્યા હતા, ત્યારે હવામાન ખરાબ થયું, એક ભયાનક પવન શરૂ થયો અને તેમની હોડી અચાનક પલટાઈ ગઈ. ક્લેમેન્ટ (જેમણે તિરુવનંતપુરમના પ્રેસ ક્લબમાં વાત કરી હતી) કહે છે કે તેમણે હોડીમાંથી એક દોરડું ખેંચી લીધું અને પોતાને તરતા રહેવામાં મદદ કરવા માટે પોતાના શરીર સાથે એક પ્લાસ્ટિકનું કેન બાંધી દીધું. વિશાળ મોજાં તેમના પર તૂટી પડ્યા અને ભારે વરસાદ છતાં, તેઓ લગભગ છ કલાક દરિયામાં જીવતા રહ્યા. પછી એક બીજી હોડી આવી અને તેમને બચાવી દીધા.

વડાપ્રધાન અને કેરળના મત્સ્યોદ્યોગ મંત્રી જે. મર્સીકુટ્ટી અમ્માએ ચક્રવાત પ્રભાવિત ગામોના લોકોને ખાતરી આપી હતી કે તેઓ નાતાલ પહેલાં ગુમ થયેલા થયેલ વ્યક્તિઓને ઘરે પાછા લાવશે. ભારતીય નૌકાદળ, કોસ્ટ ગાર્ડ અને વાયુસેના દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા બચાવ કાર્યમાં, 800થી વધુ માછીમારોને બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા, તેવી માહિતી રક્ષા મંત્રી નિર્મલા સીતારામને 27 ડિસેમ્બરે સંસદમાં આપી હતી – જેમાં 453 માછીમારો તામિલનાડુના, 362 કેરળના અને 30 માછીમારો લક્ષદ્વીપ અને મિનિકોય ટાપુઓના હતા.

પરંતુ સરકારી એજન્સીઓએ નાતાલના બે દિવસ પહેલાં તેમની શોધ અને બચાવ કામગીરી સ્થગિત કરી દીધી હતી. જ્યારે લોકોએ સખત વિરોધ કર્યો, ત્યારે 25 ડિસેમ્બર પછી શોધ ફરી શરૂ કરવામાં આવી અને તે હજુ પણ ચાલુ છે.

કેરળ સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યમાંથી 143 વ્યક્તિઓ ગુમ છે; કેન્દ્ર સરકાર કહે છે કે આ સંખ્યા 261 છે. અને તિરુવનંતપુરમના લેટિન આર્કડાયસિસે 243 નામો એકત્રિત કર્યા છે, જ્યારે તમિલનાડુના 440 વ્યક્તિઓ હજુ પણ ગુમ છે.

ઓખી ચક્રવાત પછી, રાષ્ટ્રીય માછીમાર ફોરમ અને કેરળ સ્વતંત્ર માછીમાર સંઘે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રચિત આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ટીમને માંગણીઓની એક સૂચી સુપરત કરી છે. આ માંગણીઓ નીચે આ છે: શોકગ્રસ્ત પરિવારોને નાણાકીય સહાય અને આધાર; સાધનસામગ્રી ગુમાવનાર માછીમારોને નાણાકીય સહાય; તમામ દરિયાઈ માછીમારી જહાજોને લાઇસન્સવાળા સેટેલાઇટ વાયરલેસ સેટ અને સેટેલાઇટ રેડિયોનું વિતરણ; ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી કરવા જતા તમામ માછીમારો માટે જીવનરક્ષક દરિયાઈ સલામતી કિટ અને નેવિગેશનનાં સાધનો; કેરળ અને તમિલનાડુના તમામ દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓ માટે દરિયાઈ એમ્બ્યુલન્સ; આપત્તિ નિવારણ અને પુનર્વસનના સંબંધિત નિર્ણયોમાં માછીમારોએ ભાગ લે શકાય તે માટે ખાતરી કરાવવી.

અને ડિસેમ્બર 2004ના સુનામી પછીના કડવા અનુભવને કારણે - જ્યારે ભંડોળનો બિનકાર્યક્ષમ અને અપારદર્શક રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો - ઓખી ચક્રવાત રાહત પેકેજના ભાગ રૂપે ફાળવવામાં આવેલ ભંડોળનો ઉપયોગ ફક્ત કેરળ અને તમિલનાડુના અસરગ્રસ્ત માછીમારી ગામો માટે જ થવો જોઈએ.

આ દરમિયાન, વિવિધ રાજકીય પક્ષોના સભ્યોએ આવીને કરોડેમાં યેસુદાસના પરિવાર અને અન્ય પરિવારોની મુલાકાત લીધી. તેમણે મદદ કરવાની ખાતરી આપી છે અને અજિકુટ્ટનની 12 વર્ષીય બહેન આલિયા અને 9 વર્ષીય ભાઈ એલનના શાળાકીય શિક્ષણને ટેકો આપવાની રજૂઆત કરી છે.

યેસુદાસના પરિવારને હજુ પણ આશા છે કે તે અને અન્ય માછીમારો ક્યાંક સુરક્ષિત રીતે કિનારે પહોંચી ગયા હશે. અને તેઓ ટૂંક સમયમાં ઘરે આવશે અથવા તેમને ફોન કરશે. તેમનાં બહેન થેડિયસ મેરી કહે છે, “તે 15 વર્ષની ઉંમરથી દરિયામાં જાય છે. તેઓ ખૂબ જ જિંદાદિલ માણસ છે. તે ઘણી ભાષાઓ જાણે છે. તે જરૂર પાછા આવશે.”

પરંતુ 23મી ડિસેમ્બરે જ્યારે સરકારે શોધકાર્ય બંધ કર્યાની જાહેરાત કરી, ત્યારે સમુદાયના વડીલોએ અજિતાને તેમના પતિની અંતિમ વિધિ કરવાની સલાહ આપી. અનિચ્છાએ, તેઓ સંમત થયાં. ગામના અન્ય ગુમ થયેલા માછીમારો સાથે, તેમના અંતિમ સંસ્કાર તે જ દિવસે સ્થાનિક સેન્ટ મેરી મેગ્ડલીન ચર્ચમાં કરવામાં આવ્યા.

જો કે પરિવાર હજુ પણ આશા રાખે છે. થેડિયસ મેરી કહે છે, “અમે રાહ જોઈ રહ્યાં છીએ. અમે હજી થોડા દિવસ તેમની રાહ જોઈશું.”

આ વાર્તાનું એક સંસ્કરણ 24 ડિસેમ્બર, 2017ના રોજ ‘માધ્યમમ’માં પ્રકાશિત થયું હતું.

અનુવાદક: કનીઝફાતેમા