ಇರಾನ್‌ ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ “ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಾಣಸಿಗರ ಬದುಕು"

"ನಾವು ಈ ಭೋಜನವನ್ನು ಗ್ಯಾಸ್ (ಅಡುಗೆ ಅನಿಲ) ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಗ್ಯಾಸ್ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಾನು ಸೌದೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಮಗೆ ಅಂದಾಜು ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಖರ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ." ಎಂದು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಆರುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ರಿಯಾಜ್ ಅಹ್ಮದ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರಿಯಾಜ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅಂಚಾರಿ (50), ಒಬ್ಬ ‘ವಾಜಾ’, ಅಂದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಣಸಿಗ (chef). ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತನ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಪ್ರಧಾನ ವಾಜಾ (ಮುಖ್ಯ ಬಾಣಸಿಗ). ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎಂದೂ ಎದುರಾಗದ, ಊಹಿಸದ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸುಮಾರು 3,000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಇರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧವು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮದುವೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹಿಂದೆ, ಇಡೀ ಮನೆಯೇ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವ ಗಡಿಬಿಡಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನೆ ತುಂಬ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದೀಪಗಳು ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯವನ್ನು ಉಲ್ಲಾಸಮಯ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದವು.

ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಈ ‘ವಾಜಾ’ಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅವರ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದಿರುವ ಅವರ ಅಡುಗೆಯ ವಿಧಾನಗಳ (ರೆಸಿಪಿಗಳ) ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಕುತೂಹಲವಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ, ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 11 ಗಂಟೆಗೆ ಮದುವೆಯ ಅಡುಗೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಶೆಫ್‌ಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ‘ವಾಜಾ’ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ನೈಪುಣ್ಯ ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾಂಸವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮಂದ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವ ಸಮಯದ ನಿಖರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗಂತೂ ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹುಟ್ಟು ಜ್ಞಾನವೇ ಇದ್ದಂತಿದೆ, ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ನೋಟದಲ್ಲೇ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರುಚಿ ಕೊರತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲರು.

26 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವವಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ವಾಜಾ ರಿಯಾಜ್ ಅವರಿಗೆ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದು ಮದುವೆಯ ಔತಣಕೂಟವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಶ್ರೀನಗರದ ʼರೈನಾವಾರಿʼ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂದು ಅವರು 110 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು 50 ಕೆಜಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಳಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ಬೇಯಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲದ ಕೊರತೆಯು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸಿದೆ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ 2,50,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ದುಡ್ಡು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದ ರಿಯಾಜ್, “ಈ ವರ್ಷ ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನೂ ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಕೊರತೆಯು ಅವರು ಕೆಲವು ಮದುವೆಗಳ ಅಡುಗೆಯ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತೆಯೂ ಮಾಡಿದೆ.

ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಔತಣಕೂಟವಾದ ‘ವಾಜ್ವಾನ್’, ಇಡೀ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುವ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ರಾತ್ರಿಯ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕಬಾಬ್, ತಬಾಖ್ ಮಾಜ್, ಚಿಕನ್, ಮೀತಿ, ರೋಗನ್ ಜೋಶ್, ರಿಸ್ತಾ, ಕೊರ್ಮಾ, ಆಬ್ ಗೋಷ್, ಪನೀರ್ ಮತ್ತು ಗೋಶ್ತಾಬಾದಂತಹ ರುಚಿಕರವಾದ ಖಾದ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಶ್ರೀನಗರದ ʼಮಖ್ದೂಮ್ ಸಾಹಿಬ್ʼ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ʼಝರೀಫ್ ಅಹ್ಮದ್ ಝರೀಫ್ʼ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ “ವಾಜ್ವಾನ್ ಎಂಬುದು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಔತಣಕೂಟಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿತು”.

“ಪ್ರಮುಖ 7 ಬಗೆಯ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, 5 ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದವು ಹಾಗೂ ರಿಸ್ತಾ ಮತ್ತು ಗೋಶ್ತಾಬಾ ಎಂಬ ಉಳಿದ 2 ಖಾದ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗೆ ನಾವು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡವುಗಳಾಗಿವೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ, ವಾಜ್ವಾನ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಹಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಅದನ್ನೂ ಮೀರಿ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದಲೂ ವಾಜಾಗಳು ವಾಜ್ವಾನ್ ಅನ್ನು ಸೌದೆ ಒಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕಳೆದ 15 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ, ಜನದಟ್ಟಣೆಯಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಜಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳು ಸೌದೆ ಒಲೆಯ ಜಾಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

“ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕರ ಬಳಿ 10x12 ಅಡಿಯ ಜಾಗವಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಗ್ಯಾಸ್ ಬಳಸಿ 150 ಕೆಜಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ಬೇಯಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೌದೆಯ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 6 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ರಿಯಾಜ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಅದಲ್ಲದೆ, ಗ್ಯಾಸ್ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಹೊಗೆಯೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.”

ಆದರೆ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಕೊರತೆಯು, ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ವಾಜಾಗಳು ಮತ್ತೆ ಹಳೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೌದೆ ಒಲೆಯ ಅಡುಗೆ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಮರಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಇಷ್ಟೊಂದು ಆಹಾರವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು “ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ, ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಸುಮಾರು 4,500 ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ, ನಾನು ಬರೋಬ್ಬರಿ 10 ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಸೌದೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು 8,500 ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಗ್ಯಾಸ್‌ಗೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಬಹುತೇಕ ದುಪ್ಪಟ್ಟು.” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರಿಯಾಜ್.

ಈ ಕೊರತೆಯು ಮದುವೆಗಳಿಗೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ದುಡ್ಡನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಗದೇ ಇರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ನಾಲ್ಕೈದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು, ಇದರಿಂದ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಷ್ಟ ಕೇವಲ ನನ್ನೊಬ್ಬನದಲ್ಲ. ಅಡುಗೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದರಿಂದ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ರಿಯಾಜ್‌, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 25 ಜನರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

“ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಧಾನ ಬಾಣಸಿಗರು (ಹೆಡ್ ಚೆಫ್ಸ್) ಮತ್ತು ಮೂವರು ಸಹಾಯಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಐದು ಜನ ವಾಜಾಗಳಿಗೆ 150 ಕೆಜಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ನಷ್ಟದಿಂದ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೂ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಈ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಬುಕಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ನಾನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರಿಯಾಜ್. ಈ ವಾಜಾಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಹಾಯಕರು, ಇಂತಹ ಅಡುಗೆ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಬುಡ್ಗಾಮ್ (Budgam) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೀರವಾಹ್ (Beerwah) ಗ್ರಾಮದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇದರ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮವು ಶ್ರೀನಗರದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಇತರ ವಾಜಾಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟುತ್ತಿದೆ.

ಶ್ರೀನಗರದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ನವಾಕಡಲ್ (Nawakadal) ನಿವಾಸಿಯಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಾಜಾ ʼವಸೀಮ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮಟ್ಟೂʼರವರು ಮಾತನಾಡಿ, ತಮಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 19 ಕೆಜಿ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಅನ್ನು 3,000 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೌದೆಯ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಜಾಗವಿರಲಿಲ್ಲವಂತೆ.

ಶ್ರೀನಗರದಾದ್ಯಂತ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಜನರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ನಾನು ಹೋಗಿದ್ದ ಮದುವೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ನಡೆಯಿತು, ಆದರೆ “ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಆಗಬಹುದು ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದಾಗ ನಾನು ನನ್ನ ತಂಗಿಯ ಮದುವೆಯನ್ನು ಸರಳವಾದ ‘ನಿಕಾಹ್’ ಮೂಲಕ ಮುಗಿಸಲು ಅಂದಕೊಂಡಿದ್ದೆ,” ಎಂದು ನಾನು ಹೋಗಿದ್ದ ಮದುವೆಯ ಆಯೋಜಕರಾದ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಾಹಿದ್ ಅಹ್ಮದ್ ಹೇಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಲವು ಮದುವೆಗಳ ಆಯೋಜಕರು ಅತಿಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಯ ಖಾದ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎರಡನ್ನೂ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಇರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧವು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.