સાંગવી ગામની સમૃદ્ધિને ધ્વસ્ત કરતું ઈરાન યુદ્ધ

ડિસેમ્બર 2019માં, 50 વર્ષીય સુભાષ બિક્કડે પોતાની જિંદગીને એક નવા જ રસ્તે દોડાવી. તેઓ બે દાયકાથી છત્રપતિ સંભાજીનગરની એક ટ્રાન્સપોર્ટ કંપનીમાં ટ્રક ડ્રાઇવર તરીકે કામ કરતા હતા, પણ હવે તેઓએ પ્રગતિનો એક નવો રાજમાર્ગ કંડાર્યો હતો.

“મેં અને મારા બે મિત્રોએ ભેગા મળીને અમારી પોતાની ટ્રાન્સપોર્ટ કંપની શરૂ કરી અને ત્રણ ટ્રક અને કન્ટેનર ખરીદ્યા. અમે બધા એક જ ગામના હતા અને આખા ભારતમાં ટ્રક ચલાવવાનો અનુભવ હતો. પૂણેમાં રહેતા એક મિત્રે અમારા જામીન બનીને અમને મદદ કરી.”

આ એક ડ્રાઇવરમાંથી માલિક બનવાની અદ્ભુત સફરની શરૂઆત હતી. આ સફર માત્ર બિક્કડ અને તેમના ભાગીદારોની જ નહોતી, પરંતુ તેમના ગામ સારની સાંગવીના 80 નવયુવાનોની પણ હતી. આનો અર્થ એ થયો કે 1,460 લોકોની વસ્તીવાળા આ ગામમાં લગભગ દરેક ચોથું ઘર ટ્રકના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલું હતું. સારની સાંગવી એ બીડ જિલ્લાના દુકાળગ્રસ્ત કેઝ તાલુકાનું એક જોડકું ગામ છે.

2025 સુધીમાં સારની સાંગવી જાણે ટ્રક અને કન્ટેનરનું (જેને શિપિંગ અથવા કાર્ગો કન્ટેનર પણ કહેવાય છે) ગામ બની ગયું હતું. આ 80 યુવાનો ભેગા મળીને 400 ટ્રક અને માલસામાન ભરવાના કન્ટેનરના માલિક હતા. તેમનો ધંધો એટલો ધમધોકાર ચાલ્યો કે દેશની કેટલીક સૌથી મોટી ટ્રાન્સપોર્ટ કંપનીઓ પણ તેમને કામ આઉટસોર્સ કરવા લાગી. ઘણા લોકોએ એકબીજાના જામીન બનીને સફળતાની સીડીઓ સર કરી. સરપંચ સુનિલ કેદારે પારીને કહ્યું, “અમે દિવાળીની ઉજવણી ખેતરોમાં બધી ટ્રકોની પૂજા કરીને કરી હતી.”

ટ્રક અને કન્ટેનર જાણે કે ગામના નવા દેવતા બની ગયા હતા.

પણ આજે, એમાંથી ઘણી ટ્રકો અને કન્ટેનર કાં તો પોતાના મુકામ પર અથવા રસ્તામાં ક્યાંક અટવાઈ પડ્યા છે. ગામમાં તો અમને ભાગ્યે જ કોઈ ટ્રક જોવા મળી. અમેરિકા-ઇઝરાયેલના ઈરાન પરના યુદ્ધે સારની સાંગવીની સમૃદ્ધિના ફુગ્ગામાંથી હવા કાઢી નાખી છે. જોકે, પહેલાંથી જ વધી રહેલા રોડ ટેક્સ જેવા બીજા કારણોસર આ સમૃદ્ધિમાં થોડો ઘટાડો તો આવી જ રહ્યો હતો.

બિક્કડના મિત્ર 42 વર્ષીય હનુમંત પવાર કહે છે કે, “આ યુદ્ધ અમારી મુશ્કેલીઓમાં સૌથી નવો ઉમેરો છે.”

ડીઝલ – જે 2019માં 60 રૂપિયા પ્રતિ લિટર હતું – તે હવે 100 રૂપિયા પ્રતિ લિટર થઈ ગયું છે. આ ભાવ વધારાનું કારણ યુદ્ધને લીધે થયેલી અછત અને લોકો દ્વારા ગભરાઈને કરાયેલી ખરીદી છે. બિનસત્તાવાર રીતે રેશનિંગ જેવી સ્થિતિ હોવાથી પૂરતું ડીઝલ મેળવવું મુશ્કેલ બન્યું છે. પવાર, જેઓ 15 ટ્રકોના માલિક છે અને મુખ્યત્વે ઇલેક્ટ્રોનિક અને FMCG સામાન આખા ભારતમાં પહોંચાડે છે, તેઓ ખૂબ જ ચિંતિત છે.

બિક્કડ કહે છે, “આ ધંધો હવે પોસાય તેમ નથી.” અમે તેમની ઓફિસ પાસે મોટા કન્ટેનરવાળી માંડ ચાર-પાંચ ટ્રકો ઊભેલી જોઈ. સાંગવીમાં આવેલી પોતાની ઓફિસમાં તેમણે પારીને જણાવ્યું, “ટોલના ભાવ આસમાને છે, ડીઝલની અછતને કારણે અમારા ટ્રાન્સપોર્ટને મોટો ફટકો પડ્યો છે; ડીઝલના અભાવે અમારી કેટલીક ટ્રકો જુદી-જુદી જગ્યાએ ફસાઈ ગઈ છે.” ડ્રાઇવરોનો પગાર, ભાડાના સ્થિર દરો અને બીજી ઘણી મુશ્કેલીઓ છે. ટ્રકના સમારકામનો ખર્ચ પણ સતત વધી રહ્યો છે.

હનુમંત પવાર કહે છે, “તમને માનવામાં નહીં આવે, પણ સંભાજીનગર (પહેલાંનું ઔરંગાબાદ)થી બેંગલુરુ જવા-આવવાના એક જ ફેરામાં અમે 40,000 રૂપિયા તો ફક્ત રોડ ટોલ ટેક્સ ભરીએ છીએ. એ ફેરાના અમને ભાડા તરીકે 55,000 રૂપિયા મળે છે, પણ અમારો ખર્ચ 60-70,000 રૂપિયા થઈ જાય છે, જેમાં બળતણ, ડ્રાઇવરનો પગાર, તેમના ખાવા-પીવાનો અને અન્ય પરચૂરણ ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે.” પવાર એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે ઈરાન સંઘર્ષ પહેલાં પણ, ભારતની પોતાની નીતિઓ નાના વેપારીઓ માટે મુસીબત ઊભી કરી રહી હતી.

પહેલેથી જ વધી રહેલા ખર્ચાઓ ઉપર ઈરાન યુદ્ધે ડીઝલના ભાવવધારા રૂપે એક કારમો ઘા કર્યો છે. ગામમાં સરપંચ સિવાય અમે ફક્ત બિક્કડ અને પવારને જ મળી શક્યા. બીજા મોટાભાગના લોકો આ નવી મુસીબતોનો સામનો કરવા માટે બહાર ગયા હતા.

સાંગવીમાં મુખ્યત્વે વંજારી સમુદાયના લોકો રહે છે, જેમને મહારાષ્ટ્રમાં વિચરતી જનજાતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. તેમનો મુખ્ય વ્યવસાય શેરડી કાપવાનો રહ્યો છે. આખા મરાઠવાડામાંથી દસ હજારથી વધુ પરિવારો દર શિયાળામાં ખાંડના પટ્ટામાં શેરડી કાપવા અને ખાંડની મિલોમાં મજૂર તરીકે કામ કરવા માટે સ્થળાંતર કરે છે. બિક્કડ અને પવારનાં માતા-પિતાએ વર્ષો સુધી આ જ કામ કર્યું હતું. પણ આ બંને મિત્રો કિશોરાવસ્થામાં જ કામની શોધમાં સંભાજીનગર ચાલ્યા ગયા હતા.

ઓછું ભણતર, સખત મહેનત અને થોડું જોખમ ઉઠાવવાની હિંમતથી, સાંગવીના આ ડ્રાઇવરમાંથી માલિક બનેલા લોકોએ 2025 સુધીમાં ગરીબી અને નિરક્ષરતાને માત આપી દીધી હતી, કામ માટે વર્ષોથી ચાલતા સ્થળાંતરનો અંત આણ્યો હતો, ખેતીની જમીન ખરીદી હતી અને સારાં ઘર બનાવ્યાં હતાં. તેઓએ પોતાનો ધંધો વિસ્તારવા માટે વધુ ટ્રકો ખરીદી. જેના કારણે સાંગવી અને આસપાસના ગામોનાં યુવક-યુવતીઓ માટે ટ્રક ડ્રાઇવર, હેલ્પર અને ઓફિસ સ્ટાફ તરીકે રોજગારીની નવી તકો ઊભી થઈ.

પણ તેની સાથે-સાથે સરકારી નીતિઓ, નવા કરવેરા અને ટોલનો એવો મારો આવ્યો કે ખર્ચાઓ વધતા જ ગયા. 2019માં, એક ટ્રક અને કન્ટેનર 19 લાખ રૂપિયામાં આવતા હતા. આજે તેની કિંમત 27 લાખ રૂપિયા છે. સાંગવીની મોટાભાગની ગાડીઓ બેંકો અને ખાનગી નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા સાત વર્ષના ‘સરળ માસિક હપ્તાઓ’ પર લેવામાં આવી છે. પણ હવે એ હપ્તા જરાય ‘સરળ’ રહ્યા નથી.

જ્યારે પવારે આ ધંધો શરૂ કર્યો ત્યારે એક જ ટ્રક મહિનામાં 1.5 લાખ રૂપિયા સુધીનો નફો કમાવી આપતી હતી. આ રકમ એક ટ્રક ડ્રાઇવર તરીકેના તેમના પગાર કરતાં લગભગ 10-15 ગણી વધારે હતી. વધુ ટ્રકો, લાંબા અંતરની સફર અને ધમધોકાર ચાલતા ધંધાનો અર્થ હતો વધુ નફો. પણ હવે લગભગ દરેક ફેરામાં તેમને નુકસાન જઈ રહ્યું છે.

બિક્કડ અને પવાર, જેઓ એક સમયે સાંગવીના યુવાનો માટે પ્રેરણાસ્રોત હતા, તેઓ હવે તેમને સલાહ આપી રહ્યા છે કે “આ ધંધામાં આવવા માટે આ સારો સમય નથી. સરકારની નીતિઓ, ખાસ કરીને કરવેરા, જરાય મદદરૂપ નથી.”

અને તેમાં પણ ઈરાન યુદ્ધ જાણે કે આ ટ્રક-કન્ટેનરની કમર તોડી નાખવા માટે પડ્યા પર પાટું સમાન બનીને આવ્યું છે.

અનુવાદ સમીક્ષા: પ્રતિષ્ઠા પંડ્યા