ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੁਲਤੀਜ਼ਰ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਕਾਊਂਟਬਿਲਿਟੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲ਼ਿਆ ਹੈ।
ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿਖੇ ਬਾਸਿੰਗ ਮੁੰਡਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲੱਗਿਆ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੱਥਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੱਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਸਿੰਗ ਦੇ ਪੁਰਖੇ 1899 ਦੇ ਮੁੰਡਾ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨੇਤਾ ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਦਰੋਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੰਡਾ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਸਿੰਗ ਵਰਗੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਿਸਾਨ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਾਲ਼ੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਬਾਸਿੰਗ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਾਸਿੰਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੂਚਨਾ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਰਕਬਾ ਅਚਾਨਕ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੀ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਓਂ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਜਿਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥੋਂ ਖਿਸਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਾਂਚੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਖੂੰਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਗਾਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੜਕ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਸਰਹੁਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਚਹਿਲ-ਪਹਿਲ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਵੇਂ ਬਾਸਿੰਗ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮੁੰਡਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਬਾਸਿੰਗ ਨੂੰ ਖੂੰਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਆਨਲਾਈਨ ਟੈਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸੀਦ ਮਿਲ਼ੀ। ਇਹ ਦਫ਼ਤਰ ਇੱਥੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਸੀਦ ਵਿੱਚ ਬਾਸਿੰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਸੀਦ 'ਤੇ ਕੁੱਲ 52 ਏਕੜ 52 ਡਿਸਮਿਲ ਦੀ ਥਾਂ 52 ਏਕੜ 5 ਡਿਸਮਿਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਡਿਸਮਿਲ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਪਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਿਸਮਿਲ 435.6 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਏਕੜ ਦਾ ਸੌਵਾਂ ਹਿੱਸਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ‘ਡਿਸਮਿਲ’ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ‘ਡੈਸੀਮਲ’ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਆਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਡਿਸਮਿਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਾਲ਼ੇ ਫਲੈਟ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਸਿੰਗ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇ 47 ਡਿਸਮਿਲ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਸਿੰਗ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਬਾਸਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,“ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੜਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਡਿਜ਼ੀਟਲੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਰਕ਼ਬਾ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਹਾਲੀਆ ਆਨਲਾਈਨ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਰਸੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਲਾਟ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਰਕ਼ਬਾ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਡਿਜ਼ੀਟਲੀਕਰਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
