ବିପ୍ଳବୀ ବିର୍ସା ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ବେଦଖଲ କରିବାର ନୂଆ ବାଟ

ଏହି ଲେଖାଟି ପଲିଜର ସେଣ୍ଟରର ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନସ ଆକାଉଣ୍ଟେବିଲିଟି ନେଟୱାର୍କ ସହଯୋଗରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।

ପୂର୍ବ-ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଚାଷଜମିରେ ବସିଂ ମୁଣ୍ଡା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ସମ୍ମାନଜନକ ପଦକମଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛନ୍ତି । କେଇ ପିଢ଼ି ତଳର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଔପନିବେଶିକ ଶାସକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଦେଶୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶାସନଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖାଯାଉଥିବା ଯୋଗୁଁ ପୂଜ୍ୟ ଆଦିବାସୀ ନେତା ବିର୍ସା ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ୧୮୯୯ରେ ସଂଘଟିତ ମୁଣ୍ଡା ମେଳିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

ତାହାର ଗୋଟିଏ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ମୁଣ୍ଡା ଗୋଷ୍ଠୀର ୪୦ ବର୍ଷ ବୟସ ପାର ହୋଇଯାଇଥିବା ବସିଂଙ୍କ ଭଳି ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀମାନେ ବେଦଖଲ ହେବାର ଏକ ନୂଆ ଉପାୟର ସାମ୍ନା କରୁଛନ୍ତି । ବିଗତ ଆଠ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ସରକାର ସେମାନଙ୍କ ସହମତି ବିନା ଓ କୌଣସି ନୋଟିସ ନଦେଇ ସେମାନଙ୍କର ରେକର୍ଡ ନଥିଗୁଡ଼ିକର ଡିଜିଟାଇଜେସନ କରିଛି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା, ମଧ୍ୟରେ ଶହ ଶହ ଚାଷୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂସମ୍ପତ୍ତିର ପରିମାଣ ସରକାରୀ ନଥିପତ୍ରରେ କମ୍ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ଜମିର ସୀମା କମିଯାଇଛି, ଏବଂ ସ୍ୱତ୍ତ୍ଵାଧିକାର ସଂଗୁପ୍ତରେ ହଜି ଯାଇଛି ।

ଏହା ଏପ୍ରିଲ ମାସ, ରାଜ୍ୟ ରାଜଧାନୀଠାରୁ ୩୩ କି. ମି. ଦୂରରେ ଖୁଣ୍ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଦରଗାମାକୁ ଥିବା ରାସ୍ତାର କଡ଼େ କଡ଼େ ବସନ୍ତର ଫୁଲସବୁ ଫୁଟିଛି । ପ୍ରକୃତିର ଆନନ୍ଦକୁ ମୁଖରିତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେଶୀୟ ଢଙ୍ଗରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ସରହୁଲ ଉତ୍ସବର ମାତ୍ର କିଛି ଦିନ ପରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାରରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭିଡ଼ ଲାଗିଥାଏ ।

ବସିଂ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେଜଣ ସେମାନଙ୍କ ଘର ସାମ୍ନାର ଖାଲି ଜାଗାରେ ପଳାଶ (ଜଙ୍ଗଲର ନିଆଁ) ଓ ଅଶ୍ଵତ୍‌ଥ ଗଛ ଛାଇରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡାରୀ ଭାଷାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥାନ୍ତି ।

୨୦୨୩ରେ ବସିଂ ୨୦ କି. ମି. ଦୂରସ୍ଥ ଖୁଣ୍ଟିଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୂମି ଓ ରାଜସ୍ଵ ବିଭାଗ ଅଫିସରୁ ଅନଲାଇନରେ ଟିକସ ରସିଦ ପାଇଲେ । ବସିଂ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ରହିଥିବା ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପକ୍ଷରୁ ସେଥିରେ ଧାନ ଓ ମାଣ୍ଡିଆ ଚାଷ ହେଉଥିବା ଜମିର ପ୍ରକୃତ ପରିମାଣ ୫୨ ଏକର ୫୨ ଡିସିମିଲ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ତାହାକୁ ୫୨ଏକର ୫ ଡିସିମିଲ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା ।

କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଏକା ଭଳି ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଜମିର ଡିସିମିଲ ମାପର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ୪୩୫.୬ ବର୍ଗଫୁଟ, ବା ଏକ ଏକରର ଏକ ଶତାଂଶ, ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଟି ‘ଡେସିମାଲ’ରୁ ଆସିଛି । ଏକ ଡିସିମିଲର ଆକାର ହେଉଛି ମୁମ୍ବାଇରେ ପ୍ରାୟତଃ ମୁମ୍ବାଇରେ ଏକ-କୋଠରି ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟ ସହ ସମାନ, ଏବଂ ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ଼ରେ ବସିଂଙ୍କର ଜମିର ପରିମାଣ ସରକାରୀ ରେକର୍ଡରେ କୌଣସି ନୋଟିସ ନପାଇ ୪୭ ଡିସିମିଲ କମ ହୋଇଗଲା ।

ବସିଂ କେବଳ ଜଣେ ନଥିଲେ ।

“ଜମି ରେକର୍ଡ଼ରେ ଏକାଧିକ କାରସାଦି କରାଯାଇଥିଲା । ଡିଜିଟାଇଜେସନ ପୂର୍ବରୁ ଆମ ଖତିଆନରେ (ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଜମି) ଥିବା ‘ରକବା’ (ସମୁଦାୟ ଜମି ପରିମାଣ) ଅଲଗା ଥିଲା । ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ଅନଲାଇନ ରେକର୍ଡ ଓ ରସିଦରେ କେତେକ ପ୍ଲଟକୁ ବାଦ କରି ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ‘ରକବା’ର ପରିମାଣ କମିଯାଇଛି”, କହନ୍ତି ବସିଂ । ଯେତେବେଳେ ଡିଜିଟାଇଜେସନ କରାଯାଉଥିଲା ନୋଟିସ ପାଇ ନଥିବାରୁ ଜମି ମାଲିକମାନଙ୍କର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଥାଇ ଏହି ତ୍ରୁଟି ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସିଛି ।

ତିରିଶି-ବର୍ଷୀୟା ଲାଲି ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ଚାଷୀ ଯିଏ କି ଲାଟେହାର ଜିଲ୍ଲାର ବାରୱାଡ଼ି ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଟାଥା ଗାଁରେ ବାଡ଼ କରିଥିବା ଓ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ପମ୍ପ ଲଗାଇଥିବା ତାଙ୍କ ଚାଷଜମିକୁ ୨୦୧୭ରେ ଲିଜରେ ଦେଇଥିଲେ । ତେବେ ୨୦୨୩ରେ ତାଙ୍କୁ ମରଣାତ୍ମକ ଆକ୍ରମଣ ହେବା ସହ ସର୍ବସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ଲୁଗାପଟା ଚିରିବା ଘଟଣା ଘଟିବା ପରେ ସେ ସେହି ଜମିରେ ଚାଷ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ – ସେହି ଆକ୍ରମଣ ପରେ ମାସ ମାସ ଧରି ସେହି ଜମିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବାକୁ ଧମକ ପାଇଲେ । ତାଙ୍କ କହିବା ମୁତାବକ ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ତୃତୀୟ ପକ୍ଷର କେହି ଡିଜିଟାଇଜେସନ ସମୟରେ ସେହି ଜମିକୁ ସେମାନଙ୍କ ନାଁରେ ରେକର୍ଡ କରିନେଇଥିଲେ । “ବଣିଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏହି ଜମି ଦଲାଲ ଜମିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବା ପାଇଁ ମାସ ମାସ ଧରି ମତେ ଧମକ ଦେଲା । ଏହି ଜମି କେବେ ସେମାନଙ୍କର ନଥିଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ମତେ ଜମି ଛାଡ଼ିବାକୁ କେମିତି କହି ପାରିବେ?”, ସେ ପଚାରନ୍ତି ।

ଲାଲି ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ଜମିରେ ଚାଷ ନକରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ୨୦୨୩ ଅଗଷ୍ଟରେ ଆକ୍ରମଣ କରାଗଲା । ସେ ଜମିର ସତ୍ତ୍ଵାଧିକାର ସହ ତାଙ୍କ ସାଜସରଞ୍ଜାମ ଆଦି ସବୁକିଛି ହରାଇଲେ । “ଡିଜିଟାଇଜେସନ ଯୋଗୁଁ ଏକାଧିକ ଗରିବ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କ ଜମିର ସତ୍ତ୍ଵାଧିକାର ହରାଇଛନ୍ତି । ସଂଖ୍ୟାଧିକ ଜମି ଜାଲିଆତି ଘଟଣା ଏଠାରେ ଘଟିଛି”, ସେ କହନ୍ତି ।

ଜମି ରେକର୍ଡ ଡିଜିଟାଇଜେସନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଯେ ସାରା ଭାରତରେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଜମି ମାଲିକାନା ସତ୍ତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରିବା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନେ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତାର ପରିମାପକ – ଓ ବାଦ୍ ଦେବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ସେମାନେ ବୃକ୍ଷରାଜି ଆଚ୍ଛାଦିତ ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସମନ୍ଵିତ କରି ବା ଜିଆଇଏସ ମାଧ୍ୟମରେ ଜମି ବ୍ୟବହାରରେ ହେଇଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ରେକର୍ଡ କରି ଏଭଳି ମଡେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ତହିଁରୁ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚାଷ, ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ, ଭୂମି ପରୀକ୍ଷଣ ଆଦି କରାଯାଇ ପାରିବ । ତେଣୁ ଡିଜିଟାଇଜ ହେଉଥିବା ଜମି ତଥ୍ୟ ଘରବାଡ଼ି, ଖଣି ଓ ଜଳବାୟୁ ଆଦି ଏକାଧିକ କ୍ଷେତ୍ର ବାବଦରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ସହାୟକ ହେବ । ତେବେ ଏକ ମୂଳ ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ଵରୂପ – ଗୋଟିଏ ସ୍ଵୟଂକ୍ରିୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବେ – ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ, ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଦେଶୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସମୁଦାୟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ସେଠାରେ ଏହାକୁ ବାସ୍ତବ ସ୍ଥିତିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରେ ।

ଦରଗାମା ଗାଁର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୫୦୦, ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ହେଉଛନ୍ତି ମୁଣ୍ଡା ଓ ଓରାଓଁ ଆଦିବାସୀ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଚୀନ ଭୌଗୋଳିକ ଶିଳା ଦ୍ଵାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଏବଂ କୀଟମାନଙ୍କ (କେରିଆ ଲାକା) ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରଚୁର ପ୍ରାକୃତିକ ଲାଖ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ।

ଦରଗାମାରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ରେକର୍ଡ଼ରେ ଭୂମି ମାଲିକମାନଙ୍କ ମୃତ ପୂର୍ବ-ପୁରୁଷଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲା ।

ନିକଟସ୍ଥ କାଟୁଦ ଗାଁର ଜଣେ ସକ୍ରିୟ କର୍ମୀ କଲ୍ୟାଣ ନାଗ ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମାଜସେବୀ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ମିଶି ସାଧାରଣ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ପିଡ଼ିଏସ) ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦାୟିତ୍ଵ ତୁଲାନ୍ତି । “ମୁଁ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ପିଢ଼ିର ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଯାହା ପାଖରେ ଗୋଟିଏ ବେଲ୍ଟ କିମ୍ବା କୁର୍ତ୍ତା ଖଣ୍ଡେ କିଣିବା ପାଇଁ ଟଙ୍କା ନଥିଲା”, କହନ୍ତି କଲ୍ୟାଣ ନାଗ, ଯେ କି ତାଙ୍କ ରୋଜଗାର ବଢ଼େଇବା ପାଇଁ ଦିନ ବେଳା ଜଣେ ମାଳି, ଦୋକାନ ସହଯୋଗୀ, ଇତ୍ୟାଦି ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲେ ।

ଡିଜିଟାଇଜଡ ହୋଇଥିବା ରେକର୍ଡ଼ର ଛାପା କପିକୁ ଦେଖାଇ ଉଦାହରଣସ୍ଵରୂପ କଲ୍ୟାଣ ନାଗ କହନ୍ତି କି ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକୃତ ଜମି ପରିମାଣ ଦର୍ଶାଇ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମାଲିକାନା ସତ୍ତ୍ଵ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ନଥିପତ୍ର ରଖିଛନ୍ତି, ସରକାରୀ ଭାବେ ତାହାର ପରିମାଣ ହ୍ରାସ ପାଇଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ହାଲକା ନମ୍ବର ୫, ଥାନା ନମ୍ବର ୭୫, ଖାତା ନମ୍ବର ୨୭ରେ ଜମି ମାଲିକଙ୍କ ଜମିର ପରିମାଣ ୪୭ ଡିସିମିଲ, ଖାତା ନମ୍ବର ୨୬ରେ ୧୮ ଡିସିମିଲ ଓ ଖାତା ନମ୍ବର ୯ରେ ୨୯ ଡିସିମିଲ ହ୍ରାସ ହୋଇଛି ।

ବସିଂଙ୍କ ଜମି ରେକର୍ଡ ଏବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ଵର୍ଗତ ଜେଜେ ବାପାଙ୍କ ନାଁରେ ରହିଛି । “ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ବିବାଦର କାରଣ ପାଲଟିଛି, ଯେଉଁଥିରେ କି କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ କାହାର ଜମି ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରି ନାହାନ୍ତି”, ସେ କହନ୍ତି ।

ପ୍ରାୟ ଛ’ ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜସ୍ଵ ବିଭାଗ କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନେ ପରିବାରର ବୃକ୍ଷରାଜିଗୁଡ଼ିକୁ ଘେନି ଜମି ମାଲିକମାନଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ବଂଶାନୁକ୍ରମର ଚିହ୍ନଟ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁ ନଥିପତ୍ର ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଓ କୋର୍ଟକଚେରୀରେ ରହିଛି । “ଏବେ ଆଉ ସେହି ନଥିପତ୍ର ପାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ”, ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଏହି ବିଷୟରେ କାମ କରୁଥିବା କଲ୍ୟାଣ ନାଗ କହନ୍ତି ।

୨୦୧୭ରେ ଜଣେ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ବସିଂଙ୍କୁ ସରକାରୀ ଯୋଜନା ବିଷୟରେ ଅନଲାଇନରେ କେମିତି ଦରଖାସ୍ତ କରିବାକୁ ହେବ ଶିଖାଇ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦରଗାମାର ଅଧିକାଂଶ ଅଧିବାସୀ ରାଜସ୍ୱ ବିଭାଗର ୱେବସାଇଟକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଥିବା ଜମି ରେକର୍ଡରେ ସେମାନଙ୍କ ମାଲିକାନାରେ ଥିବା ଜମି ଠିକ୍‌ ଭାବେ ରେକର୍ଡଭୁକ୍ତ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ଜାଣିବା ପାଇଁ କେମିତି ଲଗ୍ ଇନ କରିବାକୁ ହେବ ତାହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ।

ପ୍ରାୟ ୨୦୦ କି. ମି. ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗରହୱା ଜିଲ୍ଲାରେ ରହୁଥିବା ଆଦିବାସୀ ବିଷୟର ଗବେଷକ ଓ ସକ୍ରିୟ କର୍ମୀ ମାଣିକଚାନ୍ଦ କୋରୱା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ସମାନ ମତ ରଖନ୍ତି ।

କୁସୁମତି ଗାଁରେ ରହୁଥିବା କୋରୱା କହନ୍ତି, “ଆମର[କୋରୱା] ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସମସ୍ତ ଜମି ଠକାମି ଓ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ [ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ରହୁଥିବା ଏକାଧିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପଜାତି ବିଶେଷ] ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଯିବା କାରଣରୁ ଆମେ ସ୍ଥାନଚ୍ୟୁତ ହେବାର ବିପଦ ରହିଛି” । କୋରୱାମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବନଶୈଳୀ ପ୍ରକୃତି ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ରହିଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବିପଦରେ ରହିଥିବା ଆଦିବାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (ପିଭିଟିଜି) ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

ତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଆଦିବାସୀ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ସରକାରୀ ରେକର୍ଡରେ ଓ ଡିଜିଟାଇଜେସନ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ଏକର ଆଦିବାସୀ ଜମି ହରାଇ ବସିଛନ୍ତି । “ସମ୍ବଳସଂପନ୍ନ ଲୋକେ ଓ ରାଜନେତାମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଜମି ରେକର୍ଡର ମୂଳ କପି ଆଣିବା ପାଇଁ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ଲୋକ କେବେ ବି ପାଟନାକୁ ଜୀବ ନାହିଁ” । ପାଟନା ହେଉଛି ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ବିହାରର ରାଜଧାନୀ, ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟକୁ ବିଭାଜିତ କରି ୨୦୦୦ରେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରାଯିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ଥିବା ରେକର୍ଡ ରୁମଗୁଡ଼ିକରେ ମୂଳ ରେକର୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖାଯାଉଥିଲା ।

ମାଣିକଚାନ୍ଦ କୋରୱା ମାଲିକାନା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକାଧିକ କେସଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି । ସେ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ୨୦୧୯ର ଗୋଟିଏ କେସ ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟାନ୍ତରରେ ୨୦୨୧, ୨୦୨୨ ଓ ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ରେକର୍ଡକୁ ସଂଶୋଧନ କରିବାକୁ ଅଭିଯୋଗ ଦାୟର କରିଛନ୍ତି ।

ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ୨୦୧୬ ରେ ଡିଜିଟାଲ ଇଣ୍ଡିଆ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରେକର୍ଡସ ମଡର୍ନାଇଜେସନ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ (ଡିଆଇଏଲଆରଏମପି) ଅଧୀନରେ ଜମିଜମା ରେକର୍ଡର ଡିଜିଟାଇଜେସନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏପରିକି ୨୦୨୪ରେ ସଂସଦର ବଜେଟ ଅଧିବେଶନକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଡିଆଇଏଲଆରଏମପି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ ଯେଉଁଥିପାଇଁ ୨୦୨୪-୨୫ ବର୍ଷ ପାଇଁ ୧୪୧ କୋଟି ଟଙ୍କାର ପାଣ୍ଠି ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି ।

ସରକାରୀ ୱେବସାଇଟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ “ବାସ୍ତବ ସମୟରେ ଜମି ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟକୁ ସୁଧାରିବା... ଜମି ସମ୍ବଳ ବ୍ୟବହାରକୁ ସର୍ବାଧିକ କରିବା... ଜମି ବାବଦୀୟ ବିବାଦକୁ ହ୍ରାସ କରିବା”, ଓ ଆହୁରି ଅନେକ । ସରକାରଙ୍କ କହିବା ମୁତାବକ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା ଓ ମେସିନ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ମଡେଲ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲରେ ସହାୟକ ହେବ । “ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରାଥମିକ ତଥ୍ୟସମୂହରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣାବଳୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ପାରିବ, ଯେପରିକି ବୃକ୍ଷରାଜିର ଚିହ୍ନଟ, କୋଠାବାଡ଼ି ନିର୍ମାଣର ଭୂପରିସରର ଡିଜିଟାଇଜେସନ, କିମ୍ବା ଭୁ-ଆଚ୍ଛାଦନ ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା”, ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ୱେବସାଇଟରେ ଥିବା ବ୍ଲଗ କହେ ।

ତେବେ ବାସ୍ତବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଅନୁଭୂତିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଏହା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ବାସ୍ତବତା ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଆଦିବାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କର ପ୍ରଭୂତ କ୍ଷତି ସାଧନ ହେଉଛି ।

“ଆମେ ସନ୍ଦେହ କରୁଛୁ ଯେ ସରକାର ଏହି ଅନଲାଇନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପଛରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ [ଖରାପ] ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି”, କହନ୍ତି ବସିଂ । ସଂଯୁକ୍ତ ଗ୍ରାମ ସଭା ସମିତିରେ ରହିଥିବା ଏକାଧିକ ଗ୍ରାମର ସଭ୍ୟମାନେ ଖୁଣ୍ଟିଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପ୍ଲଟ ଆକାର ହ୍ରାସ ପାଇବା ଓ ଅକାରଣରେ ରକବା କମିଯିବା ବିରୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଵର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଛନ୍ତି ।

ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ତିନି କିସମର ଜମି ରେକର୍ଡ ରହିଛି – ଖତିଆନ ୧ (ପ୍ଲଟର ବିବରଣୀ, ମାଲିକଙ୍କ ବଂଶାନୁକ୍ରମ, ଅଧିବାସୀ, ଅନ୍ୟ ଜମି ମାଲିକ, ଯଥା; ମୁଣ୍ଡାରୀ ଖୁଣ୍ଟକତିଦାର ବା ମୁଣ୍ଡାମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଉପରେ ନୀତିଗତ ଭାବେ ଅଧିକାର ରହିଛି), ଖତିଆନ ୨ (ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଅଧିକାର, ଗଛ କାଟିବା ଅଧିକାର, ଚରେଇବା ଅଧିକାର, ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ [ଯେପରିକି ମହୁଲ] ଉପରେ ଅଧିକାର) ଓ ତୃତୀୟ କିସମରେ ରହିଛି ଭୂ-ନକ୍ସା ମାନଚିତ୍ର ଓ ଗ୍ରାମ ବିବରଣୀ ।

ସକ୍ରିୟ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ, ଆଇନଜୀବୀ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ସେଭ ଦି ଖତିଆନ ନାମକ ଗୋଟିଏ ଦଳ ପକ୍ଷରୁ କରାଯାଇଥିବା ସର୍ଭେରୁ ଯାହା ଜଣାପଡ଼େ, ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅନଲାଇନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗ୍ରାମ ବିବରଣୀ ଭାଗକୁ ବାଦ ଦେଇ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ କି ଗାଁର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ, ଚାଷ ଉପଯୋଗୀ ଜମି, ଜଳସେଚିତ ଜମି, ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଗ୍ରାମରେ ଫଇସଲା ହୋଇ ନଥିବା ଜମି ବିବାଦ ଇତ୍ୟାଦିର ତଥ୍ୟ ରହିଥାଏ ।

ତାହା ହେଲା ଅନ୍ୟ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ତ୍ରୁଟି ।

ସକ୍ରିୟ ଦାମାଜିକ କର୍ମୀ ଦୟାମଣି ବାର୍ଲା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଓ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଆଇନଜୀବୀ ରଶ୍ମୀ କାତ୍ୟାୟନଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ସେଭ ଦି ଖତିଆନ ପକ୍ଷରୁ କରାଯାଇଥିବା ସର୍ଭେରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଏଭଳି ଅନେକ କେସ୍ ରହିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଜମି ଦଖଲକାରୀଙ୍କ ନାମ, ଖେୱତ ନମ୍ବର (ରାଜସ୍ଵ ବିଭାଗ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନମ୍ବର) ଓ ପ୍ଲଟ ନମ୍ବର ଆଦି ନାହିଁ କିମ୍ବା ତ୍ରୁଟିଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ପ୍ଲଟ ନମ୍ବରକୁ ୦ ଲେଖାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କାହାର ନାଁ ଲେଖାଯାଇଛି । “ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରୁଟି, କାରଣ ଯଦି ବିବାଦ ଉପୁଜେ, ତେବେ କୋର୍ଟଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ (ପାଉତି) କାହା ନାଁରେ ସେହି ପ୍ଲଟ ରହିଛି ଛପା ରସିଦକୁ ସର୍ବଶେଷ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ”, ସେଭ ଦି ଖତିଆନ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସର୍ଭେ ରିପୋର୍ଟ କହେ ।

ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ୨୦୨୦ର ଏକ ପରିପତ୍ର(ଚିଠି) ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ରେକର୍ଡକୁ ଅନଲାଇନ କରି ଦିଆଯାଇଛି, ତେବେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତ୍ରୁଟି ରହିଛି ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି । ଯେଉଁସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ନେତୃତ୍ଵ ମୁଣ୍ଡା, ମାଙ୍କି ଓ ପ୍ରଧାନ ଆଦି ସମ୍ମାନସୂଚକ ଉପାଧିର ଆଧିପତ୍ୟ ରହିଛି, ସେଠାରେ ତେଣୁ ଜମିର ଖଜଣା ସିଧାସଳଖ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ଓ ଅନଲାଇନ ବଦଳରେ ମଣ୍ଡଳ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଜମା ଦିଆଯାଏ ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ପରିପତ୍ରରେ, ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ୧ ଜାନୁୟାରୀ ୧୯୪୬ରେ ହୋଇଥିବା ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ରେକର୍ଡ ହୋଇଛି, ଡିଜିଟାଇଜେସନ ବେଳେ ତାହା ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ତ୍ରୁଟିଯୁକ୍ତ ରେକର୍ଡର ସଂଶୋଧନ କରିବା ଏକ କଷ୍ଟକର କାମ । ଗାଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ହୁଏତ କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ଦରଖାସ୍ତ ଦାଖଲ କରିବା ପାଇଁ ଚାଷଜମିରେ କି ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଟିଏ ଦିନର କାମ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଖୁଣ୍ଟିସ୍ଥିତ ରାଜସ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଦରଗାମାଠାରୁ ୨୦ କି. ମି. ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠାକୁ ଗାଁ ଲୋକେ ଭଡ଼ା ଭାଗକରି ‘ବିକ୍ରମ’ ନାମରେ ବିଦିତ ରିକ୍ସାରେ ଯାଆନ୍ତି ଓ ଶେଷକୁ କୋଶେ ବାଟ ପାଦରେ ଚାଲିଚାଲି ନତୁବା ସେ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା ମୋଟରସାଇକେଲ ପଛରେ ବସି ଯାଇଥାନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥଳେ ଏକାଧିକ ଥର ଯିବା ଦରକାର ପଡ଼େ । ରାଞ୍ଚିରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ସକ୍ରିୟ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ କହନ୍ତି କି ତ୍ରୁଟି ସଂଶୋଧନ କରିବା ପାଇଁ ବେଳେବେଳେ ଆଦିବାସୀ ଲୋକଙ୍କୁ ୬୦,୦୦୦ରୁ ୭୦,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ।

କାଟୁଦ ଗ୍ରାମ ନିବାସୀ ଓ କଲ୍ୟାଣ ନାଗଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ଫ୍ଲୋରା ନାଗଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଏକାଧିକ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନେ ଜମି ଡିଜିଟାଇଜେସନ ହେଉଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଜମି ମାଲିକ ରୁପେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନାମ ଜମି ରେକର୍ଡରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ଓ ତାହା ପର ପିଢ଼ିର ପୁରୁଷଙ୍କ ନାମକୁ ଯାଇଥାଏ । “ଏହାକୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇନାହିଁ, ଡିଜିଟାଇଜେସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାହାକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆ ଯାଇନାହିଁ”, କହନ୍ତି ଫ୍ଲୋରା ।

ବସିଂ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ପରିବାର ଧାନ, ଶସ୍ୟ, ମାଣ୍ଡିଆ, ବିରି, ହରଡ଼ ଓ ରାଶି ଚାଷ କରନ୍ତି । ରବି ବା ଶୀତ ଦିନ ଫସଲ ଭାବେ ସେମାନେ ଟମାଟୋ, ଆଳୁ, ମଟର ଓ ମୂଳା ଚାଷ କରନ୍ତି । ଜଣେ ପରିଶ୍ରମୀ ଚାଷୀ ରୂପେ ବସିଂ ମଧ୍ୟ ମହୁମାଛି ରଖିଛନ୍ତି, ଓ ଉତ୍ପାଦିତ ମହୁକୁ ସେ ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି, ଯେଉଁ କାମକୁ ସେ ଜଣେ ଛାତ୍ର ରୂପେ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଦରମା ଦେବାକୁ ପୂର୍ବରୁ କରୁଥିଲେ ।

୨୦୨୩ ଓ ୨୦୨୪ରେ ବସିଂ ତାଙ୍କ କାଗଜପତ୍ର ଦେବାକୁ ଏକାଧିକ ଥର ଅଫିସକୁ ଯାଇ ଅନୁରୋଧ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଜାନୁୟାରୀ ୨୦୨୫ରେ ତାଙ୍କ ଜମିର ସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇନଥିବା ଜାଣି ସେ ଗଭୀର ଭାବେ ମର୍ମାହତ ହେଲେ । “ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଗାଁକୁ ଆସୁଥିଲେ, ବିବାଦ ବାବଦରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ ଓ ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ଘେନି ତର୍କ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତଦନୁଯାୟୀ ରେକର୍ଡ ସଂଶୋଧନ କରୁଥିଲେ”, କହନ୍ତି କଲ୍ୟାଣ ନାଗ । “ତାହା କାମ କରିବାର ବାଟ ଥିଲା” ।

ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ନୂଆ ଭାବେ ହୋଇଥିବା ଡିଜିଟାଇଜଡ୍ ଡାଟାର ନିରାପତ୍ତାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ । ପ୍ରକୃତ ରେକର୍ଡ ପାଖେ ପହଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥିବାରୁ କେହି ଅପରିଚିତ ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ମାଗିଲେ ତାହା ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କରେ । “ଡିଜିଟାଇଜେସନ ଯୋଗୁଁ ଯେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନାଳର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ, ରାସ୍ତାଘାଟ, ନଦୀ, ଘର, ଇତ୍ୟାଦି ସମେତ ସମସ୍ତ ସଠିକ ବିବରଣୀ ପାଇ ପାରିବ”, କହନ୍ତି କଲ୍ୟାଣ ।

ଅନଲାଇନରେ ତଥ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷାର ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ରଶ୍ମି କାତ୍ୟାୟନ, ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଆଇନଜୀବୀ ତଥା ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଜମି ଓ ରାଜସ୍ଵ ବିଭାଗର ପରାମର୍ଶଦାତା, କହନ୍ତି, “ପରିବାର ଭିତରେ ଜଣକର ନାଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଯିବା ଦ୍ଵାରା ତାହା ଘରେ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ଠକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜାଣୁଛନ୍ତି କି ମହିଳାମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଜମି ଅଛି, ସେମାନେ ସେହି ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁଛନ୍ତି” । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘଟଣା କ୍ରମରେ ଠକମାନେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ କିପରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜମି ପ୍ଲଟର ରେକର୍ଡ, ଜମି ଡିଜିଟାଇଜେସନର ନୋଡ଼ାଲ ଏଜେନ୍ସି ରୂପେ କାମ କରୁଥିବା ପୁଣେସ୍ଥିତ ନ୍ୟାସନାଲ ଇନଫର୍ମାଟିକ୍ସ ସେଣ୍ଟରକୁ ଯାଇ ବଦଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ସେ କହନ୍ତି ।

୨୦୨୩ରେ ରାଞ୍ଚିଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅତି ସୁରକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ଭୁ-ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଓ ପୁନଃନିରୀକ୍ଷଣ ମାନଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଚୋରି ହୋଇଥିଲା । “ଚୋରି ହେଇଯିବା ଅର୍ଥ ଅନଲାଇନ ମ୍ୟାପଗୁଡ଼ିକର ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ କିଛି ହିଁ ରହିଲା ନାହିଁ”, କହନ୍ତି ରଶ୍ମୀ କାତ୍ୟାୟନ ।

ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବରିଷ୍ଠ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ମିହିର ଦେଶାଇଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତରେ ଡାଟା ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅଭାବ ରହିଛି । “ରେଜିଷ୍ଟ୍ରି ହୋଇଥିବା ଜମି କାଗଜାତକୁ ସର୍ବସାଧାରଣ ନଥି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି ଏବଂ ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନଲାଇନରେ ରଖାଯାଇଛି” ।

ଅନଲାଇନ ଜମି ରେକର୍ଡ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିହେବ, ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, କେବଳ ଯଦି ଅସଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବା ଆଇନଗତ ଆଗ୍ରହ ରଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏଥିପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଆଯିବ ।

“ଜମି କିଣାବିକା ବଜାର ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇ ଦିଏ, ଓ ଡିଜିଟାଇଜ୍ଡ ଡାଟା ରେକର୍ଡକୁ ଯାହାର ପହଞ୍ଚ ରହିଥିବ ତାଙ୍କୁ ଲାଭ ଆଣି ଦେଉଛି । ଏହି ପରିମାପକ ଅନୁଯାୟୀ ଭୂମିହୀନ ଗରିବ ଲୋକ ଓ ଆଦିବାସୀମାନେ କୌଣସି ଲାଭ ପାଇବା ଅସମ୍ଭାବ୍ୟ ମନେ ହୁଏ ଓ ସମ୍ଭବତଃ ସେମାନେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି”, କହନ୍ତି ନମିତା ୱାହି, ଭୂମି ଅଧିକାର ଇନିସିଏଟିଭର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ସେଣ୍ଟର ଫର ପଲିସି ରିସର୍ଚ୍ଚ ଥିଙ୍କ-ଟ୍ୟାଙ୍କର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଫେଲୋ ମଧ୍ୟ ।

ସର୍କଲ ଇନ୍ସପେକ୍ଟର ସୁକେଶ ରଞ୍ଜନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଜମି ରେକର୍ଡ ଡିଜିଟାଇଜେସନର କେତେକ ଲାଭ ହୋଇଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଖୁଣ୍ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସାରିଛି । “ପୂର୍ବରୁ ଟଙ୍କା ଉଠେଇବା ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଆମେ କେମିତି ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଯାଉଥିଲେ ଆପଣଙ୍କର ମନେ ଅଛି? ଏବଂ ପରେ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଅନଲାଇନ ହେଇଗଲା? ଏହା ସେହି ଏକା ଭଳି କଥା”, ସେ କହନ୍ତି ।

ତେବେ ରଂଜନ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ଯେ ବହୁତ ରେକର୍ଡ ମିଳୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେହି ତ୍ରୁଟି ସଂଶୋଧନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଛି, ଏପରିକି ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବାର ଆଠ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ । ଡିଜିଟାଇଜେସନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହ ସଂପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକର କେବେ ଯେ ସମାଧାନ ହେବ ସେ ବିଷୟରେ ରଂଜନ କିଛି କହି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଭବିଷ୍ୟତରେ ଜମି ରେକର୍ଡର ଡିଜିଟାଇଜେସନ ସହ ଆଧାର ନମ୍ବର (ଭାରତର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନାଗରିକ ପରିଚୟ ନମ୍ବର), ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା ବିବରଣୀ ଓ ଶାରୀରିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ (ବାୟୋମେଟ୍ରିକ) ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚୟ ତଥ୍ୟ ସମୂହକୁ ଜମି ଡାଟା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରାଯିବ ।

୨୦୧୫-୧୬ରେ ଜାତୀୟ କର୍ମନିଯୁକ୍ତି ନିୟମ ଅଧିନସ୍ଥ ଭାରତରେ ଶ୍ରମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକର ପରିଚାଳନା କିପରି ଚାଲିଛି ଜାଣିବା ପାଇଁ ସକ୍ରିୟ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଜେମ୍ସ ହେରେଞ୍ଜ ଅନୁଶୀଳନ କରୁଥିଲେ, ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ସାରା ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ଶତାଧିକ କେସରେ ପାରିଶ୍ରମିକ ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ କାମ ଦେବାକୁ ମନା କରି ଦିଆଯାଇଛି । ଅଧିକ ଖୋଳତାଡ ପରେ ସେ ସୂଚନା ଅଧିକାର ଆଇନ ଅଧୀନରେ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ ଏକାଧିକ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କ ବୁଲିଲା ପରେ ଲୋକମାନେ କାହିଁକି ନରେଗା [ଏନଆରଇଜିଏ] ପେୟ ପାଉନାହାନ୍ତି ସେ ବାବଦରେ ୧୭ଟି ପୃଥକ କାରଣ ପାଇଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ପରିଚାଳନାଗତ ସମସ୍ୟା, ବା ଟେକନୋଲଜିକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ଅନଲାଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲା ।

୨୦୧୭ରେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ସିମଡେଗା ଜିଲ୍ଲାରେ ସନ୍ତୋଷି କୁମାରୀ ନାମକ କିଶୋରୀ ବୟସର ଝିଅଟିଏ ଭୋକରେ ମରିଯିବା ଖବର ସାମାଜିକ କର୍ମୀମାନଙ୍କ ଆଶଙ୍କାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଲା – ଝିଅଟିର ଆଧାର କାର୍ଡ ପିଡ଼ିଏସ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରି ହେଉନଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଏହି ଯୋଜନା ଅନୁଯାୟୀ ମାଗଣା ଶସ୍ୟ ପାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉନଥିଲା । “ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ କୁମାରୀ ବାରମ୍ବାର ମୁଠେ ଭାତ ମାଗୁଥିଲା”, ହେରେଞ୍ଜ କହନ୍ତି ।

ଆଧାର କାର୍ଡ ୧୧୦ କୋଟି ଭାରତୀୟଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରହିଥିବା ଟିପ ଚିହ୍ନ ଓ ଆଖିର ପିତୁଳା (ଆଇରିସ) ଆଦିର ସ୍କାନ ଦ୍ଵାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିହେବ । ଏକାଧିକ ସାମାଜିକ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୋଜନା, ପେନସନ ଓ କର୍ମଯୋଗାଣ ଭଳି ସ୍କିମର ସୁବିଧା ପାଇବା ପାଇଁ ଆଧାର ସଂଯୋଗ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହୋଇଥିବାରୁ ଅଳ୍ପ ବା କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଗରିବ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ହୁଏତ ଇଣ୍ଟରନେଟ ସଂଯୋଗୀକରଣ ସମସ୍ୟାର ମଧ୍ୟ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥାଇ ପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମାଜକଲ୍ୟାଣ ଯୋଜନାର ଲାଭ ଯୋଗାଇ ଦେବାକୁ ମନା କଲାଭଳି କଥା ପାଲଟିଛି ।

“୨୦୧୭ରେ ରଘୁବର ଦାସଙ୍କ ସରକାର ଜମି ରେକର୍ଡକୁ ଡିଜିଟାଇଜ୍ଡ କଲେ ଓ ଏହାକୁ ଏକ ବିରାଟ ସଫଳତା ବୋଲି ବିଜ୍ଞାପିତ କଲେ”, କହନ୍ତି ହେରେଞ୍ଜ । “ସେମାନେ ବାହାରର ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଠିକାରେ କାମ ଦେଲେ । ଜମିଜମା ସଂକ୍ରାନ୍ତ ବିଷୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଓ ତେଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ ଆଇଆଇଟି, ମୁମ୍ବାଇ ବା ଦିଲ୍ଲୀ ଭଳି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ କି ବାସ୍ତବ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ତା’ର କୌଣସି ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ନଥାଏ । ବାହାରର ଲୋକମାନେ କେମିତି ଅସଲ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବେ”?

ହେରେଞ୍ଜଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରେକର୍ଡ ଡିଜିଟାଇଜ କରିବା ଦ୍ଵାରା କେଉଁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଅସୁବିଧା ହେବ ତାହା କେହି ବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝି ନଥିଲେ, ଏପରିକି ଅଧିକ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଆଣିବା ପାଇଁ ବାସ୍ତବ କ୍ଷତ୍ରରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।

ଖୁଣ୍ଟି ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏକ ପରୀକ୍ଷାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି, ଯାହା କି ଅନ୍ୟ ରୂପେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ପାରମ୍ପରିକ ବରିଷ୍ଠ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇଛି, ଅର୍ଥାତ “ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ଦିଆଯାଉ” ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍