সুন্দৰবনত বৰ্ধিত উত্তাপত দগ্ধ মহিলাসকল

ক্ৰুজ নাওঁখন সজনেখালি ব্যাঘ্ৰ অভয়াৰণ্য, পিৰখালি আৰু ডোবাংকি ব্যাঘ্ৰ অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে আগুৱাই আহি আছে৷ ক্ৰুজৰ এই বেগত পাৰ হৈ যোৱা দৃশ্যপটবোৰ চাবলৈ ভানুমতীৰ প্ৰায় সুবিধা নহয়েই। বোঁৱতী পানীৰ বিশাল বিস্তাৰ, ৱাচ্ছ টাৱাৰ আৰু চৰাইবোৰ তেওঁৰ সন্মুখত অস্পষ্ট হৈ পৰে। ক্ৰুজ নাৱত এজন ৰান্ধনী আৰু তেওঁৰ দৰে সহায়ক অহৰ্নিশে ব্যস্ত হৈ থাকে। একাধিক আহাৰৰ প্ৰস্তুতি চলি থকাৰ লগে লগে আলু, মচুৰ দাইল আৰু কণী উতলাবলগীয়া হয়, নহৰু, আদা কাটিবলগীয়া থাকে আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ মচলা বটিবলগীয়াও থাকে।

দিন আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে গৰমো বাঢ়ি যায় আৰু পাকঘৰত ব্যস্ত মহিলাসকলে নিজকে শীতল কৰিবলৈ চমু বিৰতি লোৱাটো আৱশ্যক হৈ পৰে। তেওঁলোকে ইজনীয়ে সিজনীক কয়, “তাৰাতাৰি হাত চলা [সোনকালে কাম কৰা]”৷ লিপিকা মণ্ডলে হাঁহি হাঁহি কয়, “এবাৰ মটৰটো চলিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে আমিহ উতলিবলৈ আৰম্ভ কৰোঁ।” তেওঁ এগৰাকী ৰান্ধনী আৰু কেতিয়াবা সহায়িকা হিচাপেও কাম কৰে৷ তেওঁ চলন্ত মটৰৰ পৰা ওলোৱা তাপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে যি নাৱৰ পাকঘৰৰ তাপমাত্ৰা অধিক বৃদ্ধি কৰে। মহিলাসকলে ৰান্ধে আৰু সহায়কসকলে কয় যে এই গৰম নিৰন্তৰ আৰু নিজকে শীতল কৰিবলৈ পাঁচ মিনিটৰ বাবেও ইয়াৰ পৰা আঁতৰি যাবলৈ তেওঁলোকৰ সময় নাথাকে।

এই ক্ৰুজবোৰ কলকাতাৰ পৰা ১১০ কিলোমিটাৰ দূৰৈত থকা পাখিৰালেই গাঁৱৰ পৰা ভ্ৰমণ আৰম্ভ কৰে যি সুন্দৰবনৰ গোচাবা দ্বীপত অৱস্থিত। ই এক জনপ্ৰিয় পৰ্যটন স্থল আৰু সুন্দৰবনৰ মূল বনাঞ্চলৰ এক প্ৰৱেশদ্বাৰ য'ত বেংগল বাঘ (পেন্থেৰা টাইগ্ৰিছ টাইগ্ৰিছ) দেখা পোৱা যায়।

ট্যুৰ অপাৰেটৰসকলে সাধাৰণতে প্ৰায় ৪০ জন পৰ্যটকক এখন নাৱত লৈ যায়। এজন যাত্ৰীৰ বাবে ছয় ঘণ্টা ক্ৰুজৰ মূল্য ২,০০০-৫,০০০ টকাৰ ভিতৰত। দীঘলীয়া পৰিভ্ৰমণসমূহ সাধাৰণতে দুদিনীয়া হয় আৰু ই অধিক ব্যয়বহুলো হয়। নাওঁবোৰত সাধাৰণতে দুটা ডেক থাকে৷ তলৰ মহলাত বিচনা আৰু গাৰু থাকে য’ত পৰ্যটকসকলে দিনত গৰমত জিৰণি ল'ব পাৰে।

এই পৰিভ্ৰমণবোৰ বছৰজুৰি চলে৷ কিন্তু আটাইতকৈ ব্যস্ত সময়টো যেতিয়া ইলিছ বা হিলছা (টেনুয়ালোচা ইলিছা) বজাৰলৈ আহে অৰ্থাৎ জুনৰ পৰা আগষ্ট আৰু নৱেম্বৰৰ পৰা জানুৱাৰীলৈ। বছৰটোৰ প্ৰায় আধা সময় পৰ্যটন ঋতু হোৱাৰ লগতে স্থানীয় লোকসকল স্থিৰ উপাৰ্জনৰ বাবে এই কামৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰশীল।

যোৱা ছবছৰ ধৰি ভানুমতী মণ্ডলে এই নাওঁবোৰত ৰান্ধনী হিচাপে কাম কৰি আছে। তেওঁৰ ব্যস্ততা ৰাতিপুৱা পাঁচ বজাৰ পৰা আৰম্ভ হয় যাতে পুৱা প্ৰায় ৬:৩০ বজাত নাৱলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে ঘৰুৱা কাম-বন শেষ কৰিব পাৰে, সন্তানৰ বাবে খাদ্য ৰান্ধিব পাৰে।

নাওঁখনত ৩৮ বছৰীয়া ভানুমতীয়ে ১০ কিলোগ্ৰাম পৰিশোধিত ময়দা মথিবলৈ আৰম্ভ কৰে যাতে পশ্চিমবংগৰ ৰাতিপুৱাৰ আহাৰৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় সুস্বাদু খাদ্য লুচি প্ৰস্তুত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী প্ৰায় ১২ ঘণ্টাৰ বাবে তেওঁ আৰু তেওঁৰ সকলো মহিলা কৰ্মচাৰীয়ে দেহৰ ঘাম ওলোৱাকৈ পৰিশ্ৰম কৰে। “মই একেলগে তিনিবিধ জুই নিয়ন্ত্ৰণ কৰোঁ,” মহিলা ৰান্ধনীসকলে কামত সহ্য কৰা অত্যধিক গৰমৰ কথা উল্লেখ কৰি ভানুমতীয়ে এইদৰে কয়।

ৰন্ধা-বঢ়াৰ কাম শেষ হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকে গধুৰ বাচনবোৰ ধুবলগীয়া হয় আৰু চাউলৰ পৰা পানী নিষ্কাশিত কৰিবলগীয়া হয়। তেওঁলোকে গধুৰ বাচন-বৰ্তনত খাদ্য পৰিৱেশন কৰে আৰু ট্যুৰ অপাৰেটৰৰ সৈতে কাম কৰা যুৱকসকলক ওপৰৰ মহলালৈ খাদ্য কঢ়িয়াই নিবলৈ মাতে।

দিনটোত একমাত্ৰ এইটোৱেই সময় যেতিয়া মহিলাসকলে অলপ বিশ্ৰাম ল’বলৈ আহৰি পায়। অতিথিসকলে খোৱাৰ পিছত বাকী থকাখিনি তললৈ পঠিয়াই দিয়া হয় আৰু ৰান্ধনীসকলে খায়। সাধাৰণতে তেওঁলোক ঘৰলৈ উভতি অহাৰ সময়ত অৰ্থাৎ নিশা প্ৰায় ৯ বজাত তেওঁলোকৰ মোবাইল ফোনত টৰ্চৰ পোহৰত কেঁচা পথেৰে খোজ কাঢ়ি আহিবলগীয়া হয়৷ বৰষুণৰ বতৰত এইদৰে চলাচল কৰাটোও কঠিন হৈ পৰে।

সুন্দৰবনৰ বৰ্ধিত গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ বতৰত দীঘলীয়া সময়ৰ শাৰীৰিক কষ্টৰ কামৰ বাবে মহিলাসকলৰ মাজত প্ৰায়েই স্বাস্থ্যৰ সমস্যা দেখা যায়। পাখিৰালেইৰ বাসিন্দা লিপিকাই কয়, “এই বছৰ গৰম সহ্যাতীত আছিল। যোৱা বছৰৰ মে’ মাহত (২০২৪) তাপমাত্ৰা ৪০ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ অতিক্ৰম কৰিছিল। তেওঁ লগতে কয়, “মই গৰমত অত্যন্ত ভাগৰি পৰিছোঁ।”

চল্লিশ বছৰীয়া লিপিকাই ১০ বছৰ পূৰ্বে দিনত ১০০ টকাকৈ মজুৰীত নাৱত কাম কৰা আৰম্ভ কৰিছিল। “যদি মই পৰ্যাপ্ত কাম পাওঁ, মই মোৰ পৰিয়াল চলাব পাৰো... ঘৰৰ বাবে সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰো। মই শৰীৰৰ অৱস্থাও ভাল নহয়,” তেওঁ পাৰি-ক এইদৰে কয়। “মই মোৰ চিকিৎসাৰ বাবে কলকাতালৈ গৈছিলো। কিন্তু সেই দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰাটো মোৰ বাবে সম্ভৱ নহয়,” তেওঁ কয়।

“যদি গৰমত দীঘলীয়া সময় ধৰি কাম কৰোঁ, তেন্তে [আমাৰ] ৰক্তচাপ বৃদ্ধি হয়। বিশেষকৈ যদি মই কেতিয়াবা বিৰতি অবিহনে কাম কৰি থাকো তেতিয়াও মোৰ ৰক্তচাপ বৃদ্ধি হয়,” ভানুমতীয়ে কয়।

গ্ৰীষ্মকালত আহাৰৰ মাজত দীঘলীয়া ব্যৱধান থকা সংকুচিত স্থানত কাম কৰাৰ ফলত গ্ৰীষ্মকালৰ উত্তাপত অধিক জটিল হৈ পৰে। তাৰোপৰি নাৱৰ নিৰন্তৰ গতিৰ দ্বাৰা ওকালিও আহে। মহিলাসকলে পঞ্চমুখীৰ কথা উল্লেখ কৰে৷ ই হ’লসুন্দৰবনৰ এটা বিন্দু য'ত পাঁচখন নদী মিলিত হয়। ই এক মনোৰম স্থান হিচাপে বিবেচিত যদিও সৃষ্টি হোৱা ওখ ওখ ঢৌক ৰান্ধনীসকলে ভয় কৰে। “যেতিয়াই মই এই ঠাইখন পাৰ হওঁ, মোক ওপৰলৈ দলিয়াই দিয়াৰ দৰে অনুভৱ হয়। ইমান বছৰৰ পিছতো ঢৌৰ সময়ত মই এতিয়াও ইমান ভয় অনুভৱ কৰোঁ। মই চকু দুটা টানকৈ বন্ধ কৰি দিওঁ যেতিয়ালৈকে ই পাৰ হৈ নাযায়,” ভানুমতীয়ে কয়।

পৰ্যটকসকলে তেওঁলোকৰ আৰামদায়ক দুপৰীয়াৰ আহাৰ সমাপ্ত কৰাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ কিছুমানে সন্দেশৰ দ্বিতীয়টো টুকুৰা বিচাৰে। কিছুমানে বনবিবিৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ স্থানীয় গাইডৰ চৌপাশে একত্ৰিত হয় যাৰ অৰ্থ হৈছে বনাঞ্চলৰ মহিলা যাক অৰণ্যৰ ৰক্ষক হিচাপে পূজা কৰা হয়, যুৱক-যুৱতীসকলে ডেকৰ কাষত সমবেত হয় আৰু তেওঁলোকৰ ফোনত গীত বজায়, অকলশৰীয়াসকলে এটা কোণত বহি লৈ সুন্দৰবনৰ মূল বনাঞ্চলৰ দৃশ্য উপভোগ। হঠাতে সৃষ্টি হোৱা উচ্চ জোৱাৰ আৰু পানীৰ ছিটিকনিয়ে ভিৰটোত মৃদু চিঞৰ-উত্তেজনা বৃদ্ধি কৰে।

নৃতাত্ত্বিক অন্নু জালাইছে সুন্দৰবনত পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যিক বিনিয়োগ বৃদ্ধিৰ মাজত থকা তীব্ৰ পাৰ্থক্যৰ বিষয়ে মন্তব্য কৰে৷ তেওঁ এই খণ্ডত সেৱা আগবঢ়োৱা লোকসকলৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ উপেক্ষাও সদৰী কৰে। “চিকিৎসালয়, ঔষধালয়, বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ অভাৱ। আনহাতে [শ্ৰমিকসকলক] তেওঁলোকৰ কামৰ বাবে সামান্য পৰিমাণে বেতন দিয়া হয়, বিশেষকৈ ৰান্ধনী, মালী আৰু নাৱত কাম কৰা লোকসকলক,” কেআৰইএ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহযোগী অধ্যাপক জালাইছে এইদৰে আলোকপাত কৰে। তেওঁ আঢ়ৈ দশকজুৰি ভাৰত আৰু বাংলাদেশ দুয়োখন ঠাইতে সুন্দৰবনৰ ওপৰত বিস্তৃত গৱেষণা কৰিছে আৰু বাঘৰ অৰণ্য: সুন্দৰবনত মানুহ, ৰাজনীতি আৰু পৰিৱেশ গ্ৰন্থখনৰ লেখকো।

ৰাজ্যিক ৱেবছাইটত প্ৰকাশ অনুসৰি এয়া এক ... “ৰাজ্যখনৰ পিছপৰা অঞ্চলত মুখ্যতঃ অনুসূচীত জাতি আৰু জনজাতিৰ জনসংখ্যা বাস কৰে; ভূখণ্ডটো অতি দুৰ্গম; যোগাযোগৰ ব্যৱস্থা দুৰুহ আৰু জীৱনযাত্ৰা অতিশয় কঠিন।” আৰু ‘উন্নয়ন’ত সহায় কৰাৰ বাবে পৰিৱেশ-পৰ্যটনৰ এক সন্মিলিত প্ৰচেষ্টা চলি আছে।

অৰ্থনীতিবিদ জয়তী ঘোষে ৰাজ্যখনৰ এই পদক্ষেপৰ সৈতে একমত নহয়: “ইকো টুৰিজম হিচাপে যিটো প্ৰচাৰ কৰা হৈছে সেয়া অতি কম বেতনৰ মজুৰী শ্ৰমিকৰ শোষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। মহিলাসকলৰ স্বাস্থ্য ভাঙি পৰিছে,” মহিলা আৰু শ্ৰমৰ ওপৰত বিস্তৃতভাৱে লিখা ঘোষে এইদৰে আঙুলিয়াই দিয়ে। “নীতি নিৰ্ধাৰকসকলে মহিলাসকলৰ কাম কৰা পৰিস্থিতি আৰু তেওঁলোকৰ কামৰ প্ৰকৃতিক উপেক্ষা কৰিছে,” তেওঁ এই প্ৰতিবেদকজনক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত এইদৰে কয়।

ঘোষে ঠিকেই কৈছে – নাৱৰ ৰান্ধনী মহিলাসকলৰ মজুৰি আৰু কামৰ পৰিস্থিতি পদানুক্ৰমে অতিশয় নিম্ন। নাওঁখনৰ অধিকাংশ ৰান্ধনীয়েই মহিলা আৰু মাজে মাজে এই কাম কৰা কেইজনমান পুৰুষক কেইশমান টকা অধিককৈ দৰমহা দিয়া হয়। এই কামবোৰৰ বাবে আটাইতকৈ সস্তীয়া শ্ৰমিক নিয়োজিত কৰা হয়। “আমি অধিকাংশ স্থানীয় লোকক নিযুক্তি দিওঁ। ৰান্ধনীয়ে ৬০০-৭০০ টকালৈকে লাভ কৰে আৰু সহায়কজনে প্ৰায় ৪০০ টকা লাভ কৰে। তেওঁলোক সাধাৰণতে ৰাতিপুৱাৰ আহাৰ, দুপৰীয়াৰ আহাৰ আৰু নিশাৰ আহাৰ ৰন্ধাৰ বাবে দায়বদ্ধ,” পাখিৰালেইস্থিত এজন ট্যুৰ মেনেজাৰ অৰূপ সৰকাৰে এইদৰে কয়।

স্বাস্থ্যৰ প্ৰত্যাহ্বান আৰু দুৰ্বল কামৰ পৰিস্থিতি স্বত্বেও ভানুমতীয়ে নিশ্চিত নহয় যে তেওঁ কিদৰে স্থিৰ উপাৰ্জন কৰিব পাৰে। ২১ বছৰ বয়সতে তেওঁ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল৷ তেতিয়াৰে পৰা তেওঁ একাধিক কৰ্মত হাত চেষ্টা কৰিছে – ২.৫ বিঘা (এক একৰতকৈ কম) পৰিয়ালৰ ভূমিত ধান, জলকীয়া আৰু আলু খেতি কৰা, কেঁকোৰা ধৰা আৰু মাছ ধৰা আৰু বহুতো।

কিন্তু সুন্দৰবন অতি দ্ৰুতগতিত সলনি হৈ আহিছে আৰু সঘনাই অহা ঘূৰ্ণীবতাহে খেতিৰ সুযোগ ধ্বংস কৰিছে। “সদায় ধুমুহা বা বৰষুণ আহেই,” ভানুমতীয়ে লগতে কয়, “আগতে আমি জলকীয়া, মচুৰ দাইল, ধান খেতি কৰিছিলো... কিন্তু এবাৰ নিমখীয়া পানী পথাৰলৈ অহাৰ পিছত আমি একো কৰিব নোৱাৰো।” ঘূৰ্ণীবতাহবোৰে তেওঁলোকৰ ঘৰবোৰতো ধ্বংসযজ্ঞ চলাইছিল। “যদি আমি প্ৰতিবাৰ ঘূৰ্ণীবতাহৰ পিছতে প্ৰতি বছৰে আমাৰ ঘৰবোৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিব লগা হয় তেন্তে আমি কেনেকৈ স্বাভাৱিক জীৱন যাপন কৰিব পাৰোঁ?” তেওঁ এই সাংবাদিকজনক প্ৰশ্ন কৰে।

এই ভংগুৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত অত্যাধিক জলবায়ুৰ ঘটনাৰ সংখ্যা কেৱল বাঢ়িয়েই আছে। “যোৱা ১৬ বছৰত আমি বংগোপসাগৰত ১৬ টা ঘূৰ্ণীবতাহৰ তথ্য নথিভুক্ত কৰিছো, তাৰে কমেও পাঁচটা ঘূৰ্ণীবতাহ ধ্বংসাত্মক আছিল। সাগৰৰ পৃষ্ঠৰ তাপমাত্ৰা [বংগোপসাগৰত] ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি আহিছে যি বিশ্বব্যাপী গড়ৰ হাৰৰ প্ৰায় দুগুণ,” পশ্চিম বংগ প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ কল্যাণ ৰুদ্ৰই এইদৰে কয়। ই স্থানীয় লোকসকলক স্থানচ্যুত কৰিছে, কিয়নো সাগৰে নিৰন্তৰ আভ্যন্তৰীণ অঞ্চল দখল কৰি আহিছে আৰু উপকূলীয় সন্মুখভাগ ক্ষয় কৰি আহিছে, ৰুদ্ৰই এইদৰে কয়৷

ঘৰত কামৰ অভাৱত ভানুমতীৰ স্বামী চাণক্য মণ্ডলে ধানখেতিত দৈনিক মজুৰী শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ বছৰত দুবাৰকৈ অন্ধ্ৰ প্ৰদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। তেওঁ বৰপুত্ৰ মানসে স্বাস্থ্য সামগ্ৰীৰ ছেলচমেন হিচাপে কাম কৰে। পৰিয়ালৰ ভৰণ-পোষণৰ বাবে এই ২০ বছৰীয়া যুৱকজনে আগেয়ে দৈনিক শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ কলকাতালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু সুন্দৰবনৰ এখন লজৰ মেনেজাৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল য’ত তেওঁ সকলোবোৰ দায়িত্ব চম্ভালিবলগীয়া হৈছিল।

তেওঁ নিজৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখিবলৈ আগ্ৰহী৷ অলপতে তেওঁ ওচৰৰ পাথানখালীৰ এখন মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰিছে আৰু লগতে ছেলচমেনৰ চাকৰিও অব্যাহত ৰাখিছে। ভানুমতীয়ে কয়, “সি সদায় পঢ়িব বিচাৰিছিল। তাৰ দৈনিক শ্ৰমৰ কথা মই মানি ল'ব পৰা নাছিলো।” তেওঁলোকৰ সৰু পুত্ৰ হিৰকে বিদ্যালয়ত পঢ়ি আছে। যেতিয়া ভানুমতী আৰু তেওঁৰ স্বামী কামৰ বাবে বাহিৰত থাকে, সি প্ৰায়েই অকলে ঘৰত থাকিব লগা হয়। “মোৰ তাৰ বিষয়ে চিন্তা হয়,” মাতৃ ভানুমতীয়ে এইদৰে কয়।

ভানুমতীয়ে কলকাতাৰ এখন ব্যক্তিগত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ত স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান অ'পিডি (বহিৰ্বিভাগ)ৰ বাহিৰত শাৰীত থিয় দি আছে। এমাহতকৈও কম সময়ৰ ভিতৰত এইটো তেওঁৰ তৃতীয়টো স্বাস্থ্য দৰ্শন। পাখিৰালেইৰ বাসিন্দা ৩৮ বছৰীয়া মহিলাগৰাকীয়ে কয়, “যিহেতু মোৰ ওচৰত মোৰ ইউএছজি [আল্ট্ৰাচোনোগ্ৰাফী] প্ৰতিবেদন আছে, আশা কৰোঁ মোৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত লোৱা হ’ব।”

ইউএছজি প্ৰতিবেদন অনুসৰি ভানুমতী এডেনোমায়োচিছত ভুগি আছে৷ ই এনে এক স্থিতি য’ত জৰায়ুৰ আৱৰণ গৰ্ভৰ পেশীলৈ বৃদ্ধি হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত অত্যাধিক তথা দীঘলীয়া ৰক্তক্ষৰণ হ'ব পাৰে। ছিষ্টত আক্ৰান্ত হোৱাৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমবাৰলৈ অক্টোবৰ, ২০২৩ত চিকিৎসা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। কিন্তু যোৱা বছৰ ভানুমতীৰ ৰক্তক্ষৰণ একেৰাহে ৬০ দিনলৈ বন্ধ হোৱা নাছিল। “মোক বিশ্ৰামৰ প্ৰয়োজন আছিল। কিন্তু মই বহন কৰিব নোৱাৰিলোঁ,” ভানুমতীয়ে এইদৰে কয়।

ব্যস্ত পৰ্যটনৰ সময়ছোৱাত তেওঁ যদি এটা বন্ধৰ দিন পায় তেন্তে চিকিৎসালয়লৈ আহিবলৈ তেওঁ সময় উলিয়াব পাৰে। আনকি জানুৱাৰী ২০২৫-ত চিকিৎসালয়লৈ যোৱাৰ আগদিনাওঁ তেওঁ ১০ ঘণ্টা কাম কৰিছিল, সহায়ক এজনৰ সহায়ত ১৫ বিধ ব্যঞ্জন ৰান্ধিছিল। যেতিয়া তেওঁ সেই ৰাতি ঘৰলৈ উভতি গৈছিল, স্বামীয়ে ইতিমধ্যে চাৰিজনীয়া পৰিয়ালৰ বাবে ৰাতিৰ আহাৰ প্ৰস্তুত কৰি উঠিছিল। “খাদ্য সাজু হৈ থকাটো এক ডাঙৰ সকাহ আছিল,” ভানুমতীয়ে মিচিকিয়াই হাঁহি কয়৷

তেওঁ এমাহতকৈও কম সময়ৰ ভিতৰত কলকাতাৰ এখন ব্যক্তিগত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ত স্ত্ৰীৰোগ বিভাগলৈ তিনিবাৰ ভ্ৰমণ কৰিছে। পূৰ্বৰ এটা সাক্ষাৎ প্ৰায় ভালদৰে সম্পন্ন হোৱা নাছিল৷ চিন্তিত চিকিৎসকে বিচাৰিছিল যে ভানুমতী যাতে ভৰ্তি হয় কিয়নো তাইৰ আইৰণৰ স্তৰ দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। “চহৰখনত মোৰ যত্ন কোনে ল'ব? মই ইয়াত এটা ৰাতি কটাবলৈও চহৰখনৰ বিষয়ে একো নাজানো,” তেওঁ এই সাংবাদিকজনক এইদৰে সোধে। অৱশেষত তেওঁৰ হিমোগ্লোবিন পৰীক্ষাৰ ফলাফল আহিল আৰু চিকিৎসকে তেওঁক ঘৰলৈ যোৱাৰ নিৰ্দেশ দিছিল৷ কিন্তু পাখিৰালেইত নাৱত কাম কৰিবলৈ পুনৰ উভতি যোৱাটো স্বাস্থ্যজনিত কাৰণত সাধ্যৰ বাহিৰত আছিল।

“ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য নীতিত শ্ৰম আৰু স্বাস্থ্যৰ মাজৰ আন্তঃসংযোগক স্বীকৃতি দিয়া নহয়,” ঘোষে এইদৰে আঙুলিয়াই দিয়ে। “একমাত্ৰ বিবেচনাৰ বিষয় হৈছে কিশোৰ-কিশোৰীৰ স্বাস্থ্য, গৰ্ভধাৰণ আৰু সন্তান জন্মৰ মাপকাঠি।”

বহুলোকে কামৰ সন্ধানত গাওঁ এৰিছে কিন্তু ভানুমতী থাকি গ’ল। “মই সদায়েই ইয়াত ধন উপাৰ্জনৰ অৱলম্বন বিচাৰি পাইছিলো।” তেওঁৰ সপোন হৈছে গাওঁখনত এটা পকী ঘৰ নিৰ্মাণ কৰা। তেওঁলোকে প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা আঁচনিৰ পৰা ১.২ লাখ টকা লাভ কৰিছে, কিন্তু দুটা কোঠাৰ ঘৰ এটা নিৰ্মাণ কৰিবলৈ প্ৰায় ৬ লাখ টকা জমা কৰিব লাগিব।

এই সন্দৰ্ভত তেওঁ কয়, “মই নাৱত কাম কৰিয়েই থাকিব লাগিব।”

এই প্ৰতিবেদনটো পুলিৎজাৰ ক্ৰাইছিছ চেণ্টাৰৰ অনুদানেৰে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।

অনুবাদক: মনোৰঞ্জন মজুমদাৰ