ನಂದೂರ್ಬಾರಿನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯು ಜನರಿಂದ ಬಹು ದೂರ

ಸೊಳ್ಳೆಪರದೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಕೆಹಲ್ಯ ವಸವೆ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ನೋವಿನಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಅವರ 18ರ ಮಗಳು ಲೀಲ, ಪಾದವನ್ನು ಉಜ್ಜುತ್ತ, ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಆರಾಮವನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.

ಹಲವು ತಿಂಗಳಿನಿಂದಲೂ ಆತ ದಿನವಿಡೀ ಮಂಚದ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಎಡ ಕೆನ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ಗಾಯವಿತ್ತಲ್ಲದೆ, ಬಲಭಾಗದ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಟ್ಯೂಬ್‌ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. “ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಚಲಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮಾತೂ ಆಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. “ಗಾಯವು ನೋಯುತ್ತದೆ” ಎಂಬುದಾಗಿ 42ರ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಪೆಸ್ರಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದರು.

ವಾಯುವ್ಯ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಂದೂರ್ಬಾರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಂಚ್‌ಪಾಡ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ವರ್ಷದ 21ನೇ ಜನವರಿಯಂದು 45ರ ಕೆಹಲ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಕೆನ್ನೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ (buccal mucosa) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು.

ಮಾರ್ಚ್‌ ಒಂದರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೋವಿಡ್‌ 19 ಲಸಿಕೆಯ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತೈದರಿಂದ ಐವತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಲಸಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿನ 20 ಸಹ-ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ(comobidities)ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ರೋಗವೂ ಒಂದು. “ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಮತ್ತು ಸಹ-ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯುಳ್ಳ ನಲವತ್ತೈದರಿಂದ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸೂಕ್ತ ವಯೋಮಾನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಲಸಿಕೆಯು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬುದಾಗಿ ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನಿತ್ತವು. (ಸಹ-ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಏಪ್ರಿಲ್‌ ಒಂದರಿಂದ ನಲವತ್ತೈದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.)

ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಿತಿಗಳು, ಸಹ-ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅಥವಾ ವಿಸ್ತೃತ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಂದ ಕೆಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪೆಸ್ರಿಯವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ. ವಸವೆ ಕುಟುಂಬವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗವೆನಿಸಿದ ಭಿಲ್‌ ಸುಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಲಸಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವೇ ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ್ದು. ಅಕ್ರನಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅವರ ಹಳ್ಳಿ, ಕುಂಭಾರಿಯಿಂದ ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. “ನಾವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ತಲುಪಬೇಕು. ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಯಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪೆಸ್ರಿ.”

ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ, ಇಳಿದು ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು. ನಂದುರ್ಬಾರ್‌ನ ಆದಿವಾಸಿ ಬಾಹುಳ್ಯದ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಪೆಸ್ರಿ, “ಬಿದಿರು-ಮತ್ತು-ಬೆಡ್‌ಶೀಟ್‌ನ ಡೋಲಿಯಲ್ಲಿ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಟ್ರೆಚರ್‌) ಅವರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದರು.

“ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ (ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ) ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ನೀಡಲಾಗದೇ? ನಾವು ಪ್ರಾ.ಆ.ಕೇಂ.ಕ್ಕೆ ಹೋಗಲೊಲ್ಲೆವು” ಎಂದರು ಪೆಸ್ರಿ. ರೋಶಮಲ್‌ ಖ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿನ ನಿಕಟತಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಯೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಅವರ ಮನೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಐದು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

165 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಕ್ರನಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಸಂಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಡಿಪೋದಿಂದ ಬಸ್ಸುಗಳು ನಂದೂರ್ಬಾರ್‌ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. “ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ನಂದೂರ್ಬಾರ್‌ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷತ್‌ ಸದಸ್ಯ ಗಣೇಶ್‌ ಪರಾಡ್ಕೆ.

ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಹಭಾಜಿತ(shared) ಜೀಪುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇವು ವಿರಳವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಯಾವುದೇ ದ್ವಿಮುಖ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ – ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ, ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೂರು ರೂ.ಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಪೆಸ್ರಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಈ ದರವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಹಲ್ಯಾರ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಆಕೆ, ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಎತ್ತು, ಎಂಟು ಮೇಕೆಗಳು, ಏಳು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ರೈತನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮಾರಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮರದ ಕಂಬಗಳಿದ್ದ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ನಿರ್ಜನವಾಗಿದೆ.

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2020ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕೆಹಲ್ಯ, ತಮ್ಮ ಎಡಭಾಗದ ಕೆನ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಗಡ್ಡೆಯೊಂದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೋವಿಡ್‌ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. “ಕೊರೊನಾ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಲು ನಾವು ಹೆದರಿದ್ದೆವು. ಗಡ್ಡೆಯು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ನೋವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಈ ವರ್ಷ (ಜನವರಿ 2021ರಲ್ಲಿ) ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾದ ನವಾಪುರ್‌ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಂಚ್ಪಾಡ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ತೆರಳಿದೆವು.”

“ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ರೂ.ಗಳಿಗೆ ಮಾರಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದೆವಲ್ಲದೆ,. ನಾವು ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆವು. ಅಲ್ಲಿನ ವೈದ್ಯರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅವಶ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಈಗ ಹಣವಿಲ್ಲ” ಎಂದರಾಕೆ.

ಎಂಟು ಜನರ ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು ಮಗಳು ಲೀಲ, ಹಿರಿಯ ಮಗ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟರ ಸುಭಾಸ್‌, ಆತನ ಪತ್ನಿ ಸುನಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಶಿಶುಗಳು, ಮತ್ತು ಪೆಸ್ರಿಯವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಹದಿನಾಲ್ಕರ ಅನಿಲ್‌ ಅವರುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ತಮ್ಮ ಊಟಕ್ಕೆಂದು ಈ ಪರಿವಾರವು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಕರೆ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಕ್ವಿಂಟಲ್‌ ಜೋಳವು “ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪೆಸ್ರಿ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೆಹಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಸುಗ್ಗಿಯ ಬಳಿಕ ಹತ್ತಿಯ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಗುಜರಾತಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಇನ್ನೂರರಿಂದ ಮುನ್ನೂರು ರೂ.ಗಳ ದಿನಗೂಲಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಕಾರಣ, ಈ ಪರಿವಾರವು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. “ಈಗ ಕೆಹಲ್ಯ ಹಾಸಿಗೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ವೈರಸ್‌ ಇನ್ನೂ ಇದೆ” ಎಂದರು ಪೆಸ್ರಿ.

ಇವರ ಕುಂಭಾರಿ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಆರುನೂರ ಅರವತ್ತು ಜನರಿದ್ದಾರೆ (2011ರ ಜನಗಣತಿ). ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಮೂವತ್ತಾರರ ಸುನಿತ ಪಟ್ಲೆ, ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: “ನನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಂಭಾರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ತಾನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿರುವವರು ಕೆಹಲ್ಯ ಮಾತ್ರ.” ಇಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಐದು ಸಾವಿರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ. “ನಲವತ್ತೈದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಮಾರು 50 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಿಕಲ್‌ ಸೆಲ್‌ (ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಲ್ಲಿನ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಹ-ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ) ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರೈವತ್ತು ಜನರು ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು.

ಸಾರಿಗೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಲಸಿಕೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ಯಾರೂ ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. “ನಾವು ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಲಸಿಕೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆಯೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸುನಿತ.

ಜಿಲ್ಲಾ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾದ ನಂದೂರ್ಬಾರ್‌ ಲಸಿಕಾ ವರದಿಯು ಮಾರ್ಚ್‌ ಇಪ್ಪತ್ತರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಡೋಸ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಸಹ-ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯುಳ್ಳ, ನಲವತ್ತೈದರಿಂದ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಹ ಲಸಿಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾರ್ಚ್‌ 2020ರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೋವಿಡ್‌ ಪಾಸಿಟಿವ್‌ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರ ಅಥವಾ ಅರೆ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಸಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮವೆನಿಸಿವೆ: ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೈದು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ತಲೋದಾದಲ್ಲಿನ ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್‌ ಇಪ್ಪತ್ತರವರೆಗೆ 60 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ 1279 ಜನರು ಹಾಗೂ ಸಹ-ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯುಳ್ಳ 332 ಜನರು ಮೊದಲ ಡೋಸ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

“ದುರ್ಗಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಾಗಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ನಂದೂರ್ಬಾರ್‌ ಜಿಲ್ಲಾ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿ, ಡಾ. ನಿತಿನ್‌ ಬೋರ್ಕೆ. “ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಲುಗಳು ಲಸಿಕಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ.”

ಚಿತ್ಖೇಡಿ ಎಂಬುದು ಆ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಪೆಸ್ರಿಯವರ ವಾಸಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಇದು, ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ಚಿತ್ಖೇಡಿಯಿಂದ ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಲಸಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವು 25 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್‌ ರೋಗದಿಂದ (ನಡುಕ ಮತ್ತು ಬಿಗಿತವನ್ನು ಹಾಗೂ ನಡಿಗೆ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೆದುಳಿನ ಕಾಯಿಲೆ) ಬಳಲುತ್ತಿರುವ 85ರ ಸೋನ್ಯಾ ಪಟ್ಲೆ, ತನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಹಳಿಯುತ್ತಾ, ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾರೆ. “ನಾನು ಯಾವ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆಂದು ದೇವರು ನನಗೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ” ಎಂದು ಅವರು ರೋದಿಸುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ. ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯಿಂದ ಸಾರಿಸಿದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಆವರ ಪತ್ನಿ ಬುಬಲಿ, ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಚೌಕಗಳಿರುವ ಕರವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈಕೆಯ ಪತಿ, ಚಿಟ್ಖೇಡಿಯ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಬಿದಿರಿನ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಪರಿವಾರವು ಭಿಲ್‌ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಸೋನ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬುಬಲಿ ಲಸಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವೆನಿಸಿದ ವಯೋಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಎಂಬತ್ತರ ಬುಬಲಿ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ “ನಮಗಿಬ್ಬರಿಗೂ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಹಾಸಿಗೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಲಸಿಕೆ ಪಡೆಯಲು ನಮಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಲಸಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾವೇಕೆ ಸಂತೋಷಿಸಬೇಕು?”

ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಐವತ್ತರ ಮಗ ಹನು ಮತ್ತು ಸೊಸೆ ಗರ್ಜಿ ಅವರುಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಕ್ಕ ಬಿದಿರಿನ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ತಾವೂ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. “ಹನು, ಅಪ್ಪನ ಸ್ನಾನ, ಶೌಚ, ಎತ್ತಿ, ಇಳಿಸುವುದು ಮುಂತಾಗಿ ನಿಗಾ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ” ಎಂದರು ಬುಬಲಿ. ಇವರ ನಾಲ್ಕು ಇತರೆ ವಿವಾಹಿತ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೂವರು ವಿವಾಹಿತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಇತರೆ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಹನು ಮತ್ತು ಗರ್ಜಿ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ದಿನ, ಮುಂಜಾನೆ ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎರಡರವರೆಗೆ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. “ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕೆ.ಜಿ. ಮೀನಿಗೆ ಆತ ನೂರು ರೂ.ಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾನೆ” ಎಂದರು ಗರ್ಜಿ. ವಾರವೊಂದಕ್ಕೆ ಎರಡು-ಮೂರು ಕೆ.ಜಿ ಮೀನು ಹಿಡಿದು ಇವರು ಸುಮಾರು ಮೂರು ಸಾವಿರದ ಆರು ನೂರು ರೂ.ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಉಪಾಹಾರ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ, ತೊಳೆಯುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹನು, ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನೂರು ರೂ. ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗರ್ಜಿಯು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ನೂರು ರೂ. ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಮಾಹೆಯಾನ ನಮಗಿಬ್ಬರಿಗೂ ಹತ್ತರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಷ್ಟು ಕೆಲಸ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೂ ಇಲ್ಲ” ಎಂದರಾಕೆ.

ಡೋಲ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬುಬಲಿ ಅವರುಗಳನ್ನು ಲಸಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಖಾಸಗಿ ವಾಹನವನ್ನು ಎರಡು ಸಾವಿರ ರೂ.ಗಳಿಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸಹ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವೇ ಸರಿ.

“ಆ ಲಸಿಕೆ ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ನಾನು ನಡೆಯಲಾರೆ” ಎಂದರು ಬುಬಲಿ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋವಿಡ್‌-19ರ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆಕೆ ಚಿಂತಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. “ಕೊರೊನಾದಿಂದ ನಮಗೆ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ನಾವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವೇ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬರಲಿ” ಎಂದರಾಕೆ.

ಅದೇ ಹಳ್ಳಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮರದ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಎಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ಡೋಲ್ಯಾ ವಸವೆ ಇದೇ ಭೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. “ನಾನು ಲಸಿಕೆ ಪಡೆಯಲು ಹೋಗುವುದಾದರೆ, ಅದು ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರದ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಾನು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದ ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ದೃಢತೆಯಿತ್ತು.

ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಮಂದವಾಗುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರರು, “ಈ ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಸಲೀಸಾಗಿ ಹತ್ತಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವೊಂದಿತ್ತು” ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, “ನನಗೀಗ ಅಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ” ಎಂದರು.

ಡೋಲ್ಯಾ ಅವರ ಪತ್ನಿ ರುಲಾ, ತಮ್ಮ ಮೂವತ್ತೈದರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ತೊಂದರೆಗಳ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡೋಲ್ಯಾ, ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಲಹಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಗುಡಿಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಇಪ್ಪತ್ತರಡರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಪ್ಲೇಶ್‌ ಇವರೊಂದಿಗಿದ್ದು, ತಾತನ ನಿಗಾ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಸಂಪಾದನೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

ಹಳ್ಳಿಯ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಮೂವತ್ನಾಲ್ಕರ ಬೋಜಿ ವಸವೆಯವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಚಿಟ್ಖೇಡಿಯಲ್ಲಿ ಡೋಲ್ಯಾ, ಸೋನ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬುಬಲಿ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ, ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಹದಿನೈದು ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಾರ್ಚ್‌ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಿತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಲಸಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. “ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿರುವವರಿಗೆ ಈ ದೂರವನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಅನೇಕರು ಕೊರೊನಾ ಸಲುವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಲು ಹೆದರುತ್ತಾರೆ.” ಈಕೆಯು ಐನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಜನರನ್ನುಳ್ಳ ಚಿತ್ಖೇಡಿಯ ತೊಂಬತ್ನಾಲ್ಕು ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿ, ಜನರ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಡಾ. ನಿತಿನ್‌ ಬೋರ್ಕೆ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: “ಅಂತರ್ಜಾಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದು ಸಾಧ್ಯ. ಕೋವಿನ್‌(CoWIN) ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ವಿರಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಆರ್‌ ಕೋಡ್‌ ಆಧಾರಿತ ಲಸಿಕಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು, ಪ್ರಿಂಟರ್‌ಗಳು ಅಗತ್ಯ,”

ಧಡ್ಗಾಂವ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಒಡನಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಚಿಟ್ಖೇಡಿ ಮತ್ತು ಕುಂಭಾರಿಯಂತಹ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಂಪರ್ಕವು ವಿರಳ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ. “ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಹ ಯಾವುದೇ ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಂಪರ್ಕವು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರೋಶ್‌ಮಲ್‌ನ ಡಾ. ಶಿವಾಜಿ ಪವಾರ್‌.

ಈ ಅಡತಡೆಗಳ ಅರಿವಿರುವ ಪೆಸ್ರಿ ಹೀಗೆಂದರು: “ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲು ಯಾರೂ ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಲಸಿಕೆಯು ಕೆಹಲ್ಯಾರ ಕ್ಯಾನ್ಸರನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ವೈದ್ಯರು ಈ ದೂರದ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಿಗೆ ಏಕೆ ಬಂದಾರು?”

ಅನುವಾದ: ಶೈಲಜಾ ಜಿ.ಪಿ