ମୁମ୍ବାଇରେ: ବିକାଶ ନାମରେ ଉଚ୍ଛେଦ

ଧୂଳି ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇଛି ଗରିବ ନଗରର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ।

ମେ’ ୧୯-୨୩, ୨୦୨୬ରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିବା ଏକ ଜବରଦଖଲ-ବିରୋଧୀ ଅଭିଯାନ ମୁମ୍ବାଇର ବାନ୍ଦ୍ରା ଇଷ୍ଟ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ କୁଡ଼ିଆ ଘର ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଦିନମଜୁରିଆ ଏବଂ ଘରୋଇ ସହାୟକ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ଘର।

ଅବଶେଷ ଚାରିଆଡ଼େ ପଡ଼ିରହିଛି।

ଗୋଟିଏ ତାର୍ପୋଲିନ୍‌ ତଳେ ଆଲିଆ ଶେଖ୍‌, ରୁକ୍ସାର୍‌ ଖାନ୍‌ ଅଫ୍‌ସର, ଆସ୍ମା ଶେଖ୍‌ ଏବଂ ହୀନା ଖାନ୍‌ ଏକାଠି ବସିଛନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟତଃ ମୁସଲମାନ ଅଧ୍ୟୁଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ହୋଇଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ଯାହା କେଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସେମାନଙ୍କର ଘର ହୋଇଥିଲା ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ରାସ୍ତାର ଫୁଟ୍‌ପାଥ୍‌ରେ ଶୋଉଛନ୍ତି।

ମେ’ ୧୭ ତାରିଖ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗରିବ ନଗରର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଏକ ନୋଟିସ୍‌ ପାଇଲେ ଯେ ବାନ୍ଦ୍ରା ଜଙ୍କସନ୍‌ ଚାରି ପାଖରେ ଥିବା ବସ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଛେଦ କରାଯିବ।

ଏଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ଇଦ୍‌ ପର୍ବ ଅଳ୍ପ କେଇଦିନ ପରେ ଥିଲା। ଜଣେ ୫୨ ବର୍ଷ ବୟସ୍କା ଗୃହିଣୀ ଆଲିଆ ଏହି ସମ୍ବାଦଦାତାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି, ‘‘ଇନ୍‌ସାନ୍‌ କି ଇନ୍‌ସାନିୟତ୍‌ କାହାଁ ହେଁ [ମଣିଷର ମାନବିକତା କେଉଁଠି ଅଛି]? ସେ ତାଙ୍କ ବୋହୂ ଏବଂ ତିନି ନାତିନାତୁଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଥିବା ନୂଆ ପୋଷାକ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ୟାକ୍‌ ହୋଇରହିଛି।

ଏହି ଉଚ୍ଛେଦ ଏପ୍ରିଲ୍‌ ୨୯, ୨୦୨୬ରେ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ଏକ ଆଦେଶର ପରିଣାମ, ଯାହା ପଶ୍ଚିମ ରେଳବାଇକୁ ‘‘ଏହାର ସଂପ୍ରସାରଣ ପ୍ରକଳ୍ପର ଅଂଶ ଭାବରେ ବାନ୍ଦ୍ରା ଷ୍ଟେସନ ନିକଟରେ ରେଳବାଇ ଜମି ଉପରେ ଅନଧିକୃତ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିବା ନିର୍ମାଣଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଛେଦ ଜାରି ରଖିବା’’ ନିମନ୍ତେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲା।

ଗରିବ ନଗରର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ ନ ଥିଲେ। ‘‘ରୁକ୍‌ସାର୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ପୋଲିସ ଗାଡ଼ିରେ ଆସିଲେ ଏବଂ ବିଏମ୍‌ସି ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ଆସୁଥିବାରୁ ଲାଉଡ୍‌ ସ୍ପିକରରେ୍‌ ଆମକୁ ଆମର ଜିନିଷପତ୍ର ବାହାର କରି ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।’’

ସେ ତାଙ୍କ ଜିନିଷପତ୍ର ଏକାଠି କଲେ – କିଛି କପଡ଼ା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଚାରପାଇ[ଖଟିଆ] — ଏବଂ କଲିମ୍‌ ସେଠ୍‌ଙ୍କ ସ୍କ୍ରାପ୍‌ ୱେଷ୍ଟ୍‌ ଦୋକାନରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ସେହି ଦିନ ସକାଳେ ଓଳାଇ ସଫା କରିଥିଲେ।

ଭଙ୍ଗାରୁଜା- ସଫା କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସେହି ସ୍ଥାନର ସବୁଆଡ଼େ ଚାଲିଛି। ଅସହାୟ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ଫୁଟ୍‌ପାଥ୍‌କୁ ଚାଲି ଯାଇଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏଠାକୁ ବାରମ୍ବାର ଆସୁଥିବା ପୋଲିସ କହନ୍ତି ଏହି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ।

ଏ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା ଏବଂ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୃହହୀନ ହୋଇଯାଇଥିବା ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ନିମନ୍ତେ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାଣି ଯୋଗାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। କୌଣସି ଅଧିକାରିକ ସହାୟତା ଘୋଷଣା କରାଯାଇ ନାହିଁ। ଏହି ସମ୍ବାଦଦାତା ପଶ୍ଚିମ ରେଳବାଇ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେଠାରୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିନଥିଲା।

ଏହି ଉଚ୍ଛେଦ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ରୁକ୍‌ସାର୍‌ ଗରିବ ନଗରର ବିଭିନ୍ନ ଦୋକାନ ଓଳାଇ ଦିନକୁ ଟ. ୨୦୦ ଉପାର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ସବୁଗୁଡ଼ିକ ଆବର୍ଜନା ଗଦାରେ ପଡ଼ିରହିଛି। କଲିମ୍‌ ସେଠ୍‌ଙ୍କ ଦୋକାନ ବାହାରେ ପ୍ରତି ରାତିରେ ଶୋଇବା ବଦଳରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳୁ ଏହାକୁ ଓଳାଉଥିଲେ।

ରୁକ୍‌ସାର୍‌ଙ୍କ ଖର୍ଚ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍‌ କମ୍‌ କିନ୍ତୁ ଏଡ଼ାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ: ବାନ୍ଦ୍ରା ଷ୍ଟେସନ୍‌ ବ୍ରିଜ୍‌ ତଳେ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଶୌଚାଳୟରେ ଗାଧୋଇବା ପାଇଁ ୨୫ ଟଙ୍କା ଏବଂ ଲୁଗା ସଫା ପାଇଁ ୨୦ ଟଙ୍କା।

ଦିନକୁ ପଇଁଚାଳିଶ ଟଙ୍କା – ସେ ଯାହା ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତି ତାହାର ପ୍ରାୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ – ଏହା କେବଳ ସଫା ରହିବା ପାଇଁ ଚାଲିଯାଏ। ରୁକ୍‌ସାର୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ରୋଷେଇ ଘର ଖୋଲି ଦେଇଛନ୍ତି। ଆଲିଆ କହନ୍ତି, ‘‘ହମ୍‌ ସବ୍‌ ମିଲ୍‌କେ ଦେତେ ଥେ ଖାନା, ହମାରେ ସାଥ୍‌ ହି ଖାତି ଥି [ଆମେ ତା’କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲୁ ଏବଂ ସେ ଆମ ସହିତ ଖାଉଥିଲା]।’’

ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଯେ ରୁକ୍‌ସାର୍‌ ଶୂନ୍ୟରୁ ଆଉ ଥରେ ଆରମ୍ଭ କରୁଛନ୍ତି ତା’ ନୁହେଁ। ସେ ମୁମ୍ବାଇର ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ରାସ୍ତାରେ ଏକଦଶନ୍ଧି ରହିବା ପରେ ୨୦୦୬ରେ ଗରିବ ନଗରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଏହିଠାରେ ହିଁ ସେ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱର ଏକ ଅନୁଭବ ପାଇଥିଲେ। ସେ କହନ୍ତି, ‘‘ମୁଁ ରାତିରେ ଏଠାରେ ଶୋଇବା ବେଳେ ମୋତେ କେହି ହଇରାଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।’’

ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ବାସହୀନ ରହିବା ପରେ ସେ ଯେଉଁ ଘର ତିଆରି କରିଥିଲେ ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାଲିଯାଇଛି।

ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀ ସତ୍ୟସାଇ ଜିଲ୍ଲାରେ ଆଦି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରେଡ୍ଡି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରୁକ୍‌ସାର୍‌ ୧୯୯୦ରେ ଜଣେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଭାବରେ ମୁମ୍ବାଇ ଆସିଥିଲେ। କୋଡପାଗନିପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମର ଏହି ବାସିନ୍ଦା ତା’ ପରେ ତାଙ୍କର ମୃତ ସ୍ୱାମୀ ଶେର୍‌ ଅଫ୍‌ସର୍‌ ଖାନ୍‌ଙ୍କ ସହ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ, ବିବାହ ପରେ ଏକ ନୂତନ ନାମ ଏବଂ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ବିବାହ ତିଷ୍ଠି ନ ଥିଲା। ୧୯୯୬ରେ ସେ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ଘରୁ ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଥିଲା ବୋଲି ସେ କହନ୍ତି। ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ଚାରିଟିଯାକ ସନ୍ତାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗରିବ ନଗରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଯୋଗେଶ୍ୱରୀରେ ରହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ଯୋଗାଯୋଗ ନାହିଁ।

ରୁକ୍‌ସାର୍‌ଙ୍କୁ ବାନ୍ଦ୍ରା ଟର୍ମିନସ୍‌ଠାରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ ବୋତଲ ବାଛିବା କାମ ମିଳିଛି। ସେ ବୁଝାଇ ଦିଅନ୍ତି, ‘‘ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ କି ବଟଲ୍‌ ସେ ଲେବଲ୍‌ ନିକାଲ୍‌ନେ କା, ଚାକୁ ସେ ଢକ୍କନ ନିକାଲ୍‌ନେ କା। [ମୋତେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ ବୋତଲରୁ ଛୁରୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଲେବଲ୍‌ ବାହାର କରିବାକୁ ଠିପି ଅଲଗା କରିବାକୁ ହୋଇଥାଏ]।’’

ନୂତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ସମସ୍ୟା ସହିତ ଆସିଥାଏ। ରୁକ୍‌ସାର୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ସେଠାରେ କୌଣସି ଶୌଚାଳୟ ନାହିଁ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ମୋତେ ଗାଧୋଇବା ଏବଂ ଲୁଗା ସଫା କରିବା ପାଇଁ ଚାଲି କରି ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ହୁଏ। ଯିବା ଆସିବା ଉଭୟ ପାଇଁ ୧୦-୧୫ ମିନିଟ୍‌ ଚାଲିବାକୁ ହୁଏ।’’

ଚାକିରିର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ତାଙ୍କର ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବ ଏବଂ ସେ ଶୋଇବାକୁ ଏକ ସ୍ଥାନ ପାଇବେ। ରୁକ୍‌ସାର୍‌ କୁହନ୍ତି, ‘‘କିଧର ଭି ଯାଏଙ୍ଗେ ତୋ ଥୋଡ଼େ ଦିନ୍‌ କେ ହି ମେହମାନ ହେ, ଫିର୍‌ ଭଟକ୍‌ କେ ଇଧର ହି ଆନା ପଡ଼େଗା [ଆମେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉନା କାହିଁକି, ଏହା କେବଳ ଅସ୍ଥାୟୀ ହେବ। ଶୀଘ୍ର ହେଉ କି ଡେରିରେ, ଆମେ ଶେଷରେ ଏଠାକୁ ହିଁ ଫେରିବୁ]।’’