മുംബൈയിൽ: പൊളിക്കുന്ന വികസനം

ഗരീബ് നഗറിലെ വായുവിൽ നിറയെ പൊടിപടലമാണ്. ദു:ഖവും.

2026 മേയ് 19-നും 23-നുമിടയിൽ നടത്തിയ കൈയ്യേറ്റമൊഴിപ്പിക്കൽ പരിപാടിയിൽ തകർന്നുവീണത് മുംബൈയിലെ ബാന്ദ്ര ഈസ്റ്റിലെ 500-ഓളം കുടിലുകളാണ്. ദിവസവേതനക്കാരുടേയും വീട്ടുജോലിക്കാരുടേയും വീടുകളാണ് അവ.

എല്ലായിടത്തും അവശിഷ്ടങ്ങളാണ്.

ഒരു ടർപാളിന് കീഴിൽ, അലിയ ഷെയ്ഖ്, രുക്സർ ഖാൻ അഫ്സർ, അസ്മ ഷെയ്ഖ്, ഹിന ഖാൻ എന്നിവർ ഇരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. കൂടുതലും മുസ്ലിങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തെ, പതിറ്റാണ്ടുകളോളം സ്വന്തം വീടിരുന്ന സ്ഥലത്തിന് എതിർവശത്തുള്ള നടപ്പാതയിലാണ് അവർ ഉറങ്ങുന്നത്.

രണ്ടുദിവസത്തിനുള്ളിൽ, ബാന്ദ്ര ജങ്ഷൻ്റെ ചുറ്റുവട്ടത്തുള്ള എല്ലാ കുടികിടപ്പുകളും ഇടിച്ചുനിരത്തുമെന്ന്, മേയ് 17 വൈകീട്ട്, ഗരീബ് നഗറിലെ താമസക്കാർക്ക് നോട്ടീസ് കിട്ടി.

ഇവിടുത്തെ താമസക്കാർ മിക്കവരും ആഘോഷിക്കുന്ന ഈദിന് രണ്ടുദിവസം ബാക്കിയുള്ളപ്പോഴായിരുന്നു അത്. “മനുഷ്യരുടെ മനുഷ്യത്വം എവിടെയാണ്? 52 വയസ്സുള്ള അലിയ ഈ റിപ്പോർട്ടറോട് ചോദിക്കുന്നു. മകൻ്റെ ഭാര്യയ്ക്കും മൂന്ന് പേരക്കുട്ടികൾക്കും വാങ്ങിയ പുതിയ ഉടുപ്പുകൾ, മറ്റ് സാധനങ്ങളോടൊപ്പം കെട്ടിവെച്ചിരുന്നു അലിയ.

വികസനത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി, ബാന്ദ്ര സ്റ്റേഷനടുത്തുള്ള റെയിൽവേ ഭൂമിയിൽ നിർമ്മിച്ച അനധികൃതമെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെട്ട വാസസ്ഥലങ്ങൾ “ഇടിച്ചുനിരത്തുന്നത് തുടരണമെന്ന” ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവിൻ്റെ ഫലമായിരുന്നു ആ പൊളിച്ചുമാറ്റൽ.

ഗരീബ് നഗറിലെ താമസക്കാർ ഇത് തീരെ പ്രതീക്ഷിച്ചതല്ല. “വാഹനങ്ങളിൽ വന്നിറങ്ങിയ് പൊലീസ്, ബി.എം.സി. വാഹനങ്ങൾ തൊട്ടുപിന്നാലെ വരുന്നുണ്ടെന്നും സാധനങ്ങൾ എടുത്തുമാറ്റണമെന്നും ഉച്ചഭാഷിണിയിലൂടെ ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു,” രുക്സർ പറയുന്നു.

അവർ അവരുടെ സാധനങ്ങളെല്ലാം വാരിക്കൂട്ടി – കുറച്ച് തുണികളും, ഒരു കയറ്റുകട്ടിലും – കലീം സേത്തിൻ്റെ ആക്രിക്കടയിൽനിന്ന് ഇറങ്ങി. അന്ന് രാവിലെ ആ സ്ഥലം അടിച്ചുവൃത്തിയാക്കിയതായിരുന്നു അവർ.

അവശിഷ്ടങ്ങൾ മാറ്റുന്ന പണി, സൈറ്റിലുടനീളം തുടർന്നു. നിസ്സഹായരായ കുടുംബങ്ങൾ മറ്റൊരു നടപ്പാതയിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. എന്നാൽ ആ സ്ഥലവും അവർക്ക് അവകാശപ്പെട്ടതല്ലെന്ന്, സ്ഥലത്ത് കറങ്ങിനടക്കുന്ന പൊലീസ് പറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

വീട് നഷ്ടപ്പെട്ടവർക്ക് കുടിക്കാൻ വെള്ളവും ഭക്ഷണവുമായി നാട്ടുകാരും ചില സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരും എത്തി. ഔദ്യോഗികമായ ഒരു ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനവും പ്രഖ്യാപിച്ചില്ല. വെസ്റ്റേൺ റെയിൽവേയുമായി ഈ റിപ്പോർട്ടർ ബന്ധപ്പെട്ടെങ്കിലും, പ്രതികരണമൊന്നും ഉണ്ടായില്ല.

ഇടിച്ചുനിരത്തലിന് മുമ്പ്, രുക്സർ ദിവസവും ഗരീബ് നഗറിലെ കടകളെല്ലാം അടിച്ചുവാരി പ്രതിദിനം 200 രൂപ സമ്പാദിച്ചിരുന്നു. ആ കടകളെല്ലാം ഇന്ന് പൊടിഞ്ഞ് കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്നു. രുക്സാന വാടകയൊന്നും കൊടുത്തിരുന്നില്ല. കലീം സേത്തിൻ്റെ കടയുടെ മുന്നിൽ രാത്രി കിടക്കുന്നതിന് പകരമായി, ദിവസവും രാവിലെ അവർ ആ സ്ഥലം അടിച്ചുവാരിക്കൊടുത്തിരുന്നു. ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ചിലവുകൾ മാത്രമാണ് അവർക്കുണ്ടായിരുന്നത്. ബാന്ദ്ര സ്റ്റേഷൻ പാലത്തിൻ്റെ താഴെയുള്ള പൊതുകക്കൂസിൽ കുളിക്കാനുള്ള 25 രൂപയും വസ്ത്രങ്ങൾ അലക്കാനുള്ള 20 രൂപയും.

ശുചിയായിരിക്കാൻ മാത്രം, ദിവസത്തിൽ നാൽപ്പത്തഞ്ച് രൂപ. ദിവസവരുമാനത്തിൻ്റെ നാലിലൊന്ന്. അയൽക്കാർ അവരുടെ അടുക്കള തനിക്ക് തുറന്നുതന്നിരുന്നു എന്ന് രുക്സർ പറയുന്നു. “ഞങ്ങൾ അവൾക്ക് ഭക്ഷണം കൊടുക്കും, അവൾ ഞങ്ങളോടൊപ്പം കഴിക്കും,” അലിയ അത് ശരിവെക്കുന്നു.

ഇതാദ്യമായിട്ടല്ല, രുക്സറിന് എല്ലാം ആദ്യം മുതൽ തുടങ്ങേണ്ടിവരുന്നത്. മുംബൈയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെ തെരുവുകളിൽ കഴിഞ്ഞതിനുശേഷം 2006-ലാണ് അവർ ഗരീബ് നഗറിലെത്തിയത്. ഇവിടെ എത്തിയപ്പോഴാണ് ഒരു സ്ഥിരത അവർക്ക് അനുഭവപ്പെട്ടാത്. “ഇവിടെ രാത്രി ആരും എന്നെ ശല്യപ്പെടുത്താൻ വന്നിട്ടില്ല,” അവർ പറയുന്നു.

വീടില്ലാതെ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, ഒടുവിൽ എങ്ങിനെയൊക്കെയോ ഉണ്ടാക്കിയ വീട് ഇന്നവൾക്ക് ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു.

ആന്ധ്ര പ്രദേശിലെ ശ്രീ സത്യസായി ജില്ലയിൽ ജനിച്ച ആദി ലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി ഒരു വിനോദസഞ്ചാരിയായിട്ടാണ് 1990-ൽ മുംബൈയിലെത്തിയത്. കൊടപ്പഗനിപള്ളി ഗ്രാമത്തിലെ ഈ താമസക്കാരി പിന്നീട്, ഷെർ അഫ്സർ ഖാൻ എന്നയാളോടൊപ്പം ഒളിച്ചോടുകയും പുതിയ പേരും മതവും സ്വീകരിക്കുകയുമായിരുന്നു. ഷെർ അഫ്സർ ഖാൻ ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിപ്പില്ല.

വിവാഹം അധികനാൾ നീണ്ടുനിന്നില്ല. നാലാമത്തെ കുട്ടിയെ ഗർഭമുണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, അമ്മയുടെ വീട്ടിൽനിന്ന് പുറത്താക്കിയെന്ന് അവർ പറയുന്നു. നാല് മക്കളും ഇന്ന് ജോഗേശ്വരിയിൽ താമസിക്കുന്നുണ്ട്. ഗരീബ് നഗറിൽനിന്ന് വെറും 10 കിലോമീറ്റർ അകലെ മാത്രം. എന്നാലും, കഴിഞ്ഞ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടായി അവർക്ക് മക്കളുമായി ഒരു ബന്ധവുമില്ല.

ബാന്ദ്ര ടെമിനസിൽ പ്ലാസ്റ്റിക്ക് കുപ്പികൾ വേർതിരിക്കുന്ന ജോലി കിട്ടി രുക്സറിന്. “ഒരു കത്തി ഉപയോഗിച്ച്, പ്ലാസ്റ്റിക്ക് കുപ്പികളിൽനിന്ന് ലേബലുകൾ മാറ്റണം. അടപ്പുകളും വേറെയാക്കണം,” അവർ വിവരിക്കുന്നു.

പുതിയ ജോലിയോടൊപ്പം അതിൻ്റേതായ വെല്ലുവിളികളുമുണ്ട്. “അവിടെ കക്കൂസില്ല. ദിവസവും രാവിലെ ഇങ്ങോട്ട് നടന്നിട്ടുവേണം കുളിക്കാനും തിരുമ്പാനും. ഒരുഭാഗത്തേക്ക് മാത്രം 10-15 മിനിറ്റ് നടക്കണം,” രുക്സർ പറയുന്നു.

ഈ ജോലികൊണ്ട് അവരുടെ ചിലവുകൾ നടക്കും. കിടക്കാൻ ഒരു സ്ഥലവുമാവും. “എവിടെപ്പോയാലും അതൊക്കെ തത്ക്കാലത്തേക്ക് മാത്രമായിരിക്കും. ഇന്നല്ലെങ്കിൽ നാളെ, ഞങ്ങളൊക്കെ ഇവിടേക്കുതന്നെ എത്തും.”