ಮುಂಬಯಿ: ಧ್ವಂಸ ಎನ್ನುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಗರೀಬ್‌ ನಗರದ ಗಾಳಿಯ ತುಂಬ ಈಗ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಕಣಗಳೇ ತುಂಬಿವೆ.

2026ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ 19-23 ತಾರೀಖಿನ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಅತಿಕ್ರಮಣ ತೆರವು ಅಭಿಯಾನದಡಿ ಮುಂಬಯಿಯ ಬಾಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500 ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗುಡಿಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರೆಲ್ಲ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡುವವರು.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಗುಡಿಸಲುಗಳ ಉಳಿಕೆಗಳೇ ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿವೆ.

‌ಅಲ್ಲೇ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ಟಾರ್ಪಲಿನ್ ಚಪ್ಪರದಡಿ ಆಲಿಯಾ ಶೇಖ್, ರುಕ್ಸರ್ಖಾನ್ಅಫ್ಸರ್, ಅಸ್ಮಾಶೇಖ್ಮತ್ತುಹೀನಾಖಾನ್ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರು ಈಗ ಮೊದಲು ಮನೆಯಿದ್ದ ಜಾಗದ ಎದುರಿಗಿರುವ ಕಾಲುದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಮೇ 17ರ ಸಂಜೆ ಗರೀಬ್‌ ನಗರದ ಜನರಿಗೆ ಬಾಂದ್ರಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ನೋಟಿಸ್‌ ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳವರು ಆಚರಿಸುವ ಹಬ್ಬ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. “ಇನ್ಸಾನ್‌ ಕೀ ಇನ್ಸಾನಿಯತ್‌ ಕಹಾಂ ಹೈ? [ಜನರಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಎಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ]?” ಎಂದು 52 ವರ್ಷದ ಗೃಹಿಣಿ ಅಲಿಯಾ ಈ ವರದಿಗಾರರ ಬಳಿ ಕೇಳಿದರು. ಅವರು ತನ್ನ ಸೊಸೆ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆಂದು ಖರೀದಿಸಿದ್ದ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಅವರ ಮನೆಯ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ತುಂಬಿದ್ದ ಚೀಲದಲ್ಲಿದ್ದವು.

2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 29ರಂದು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಆದೇಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುವಿಕೆ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಬಾಂದ್ರಾ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿಯ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಅನಧಿಕೃತ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವಂತೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ರೈಲ್ವೇಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.

ಆದರೆ ಗರೀಬ್‌ ನಗರದ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಈ ಕುರಿತು ತಿಳಿದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪೊಲೀಸರು ತಮ್ಮ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದು ಬಿಎಮ್‌ಸಿ ವಾಹನಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ, ಈ ಕೂಡಲೇ ನಿಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊರಡಿ ಎಂದು ಲೌಡ್‌ ಸ್ಪೀಕರ್‌ ಮೂಲಕ ಅನೌನ್ಸ್‌ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ರುಕ್ಸರ್‌ ಹೇಳಿದರು.

ಅವರು ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು - ಕೆಲವು ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಾರ್ಪಾಯಿ (ಮಂಚ) - ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ಅಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆಯಷ್ಟೇ ತಾನು ಗುಡಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಕಲೀಂ ಸೇಠ್ ಅವರ ಗುಜರಿ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು.

ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದ್ವಂಸ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ದಿಕ್ಕುತೋಚದ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಫುಟ್‌ಪಾತ್‌ ಮೇಲೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲೂ ಇರುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೊಲೀಸರು ಬಂದು ಪದೇಪದೇ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇದೇ ವೇಳೆ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಮನೆಗಳ ಜನರು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮನೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬೀದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಈ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೂ ಇವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರ ಘೋಷಣೆ ಆಗಿಲ್ಲ. ಈ ಈ ವರದಿಗಾರರು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಈ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ.

ನೆಲಸಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೂ ಮೊದಲು ರುಕ್ಸರ್ ಗರೀಬ್‌ ನಗರದ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ಗುಡಿಸುವ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 200 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಅಂಗಡಿಗಳೆಲ್ಲ ಇಂದು ಮಣ್ಣುಪಾಲಾಗಿ ಬಿದ್ದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ರುಕ್ಸರ್ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನೇನೂ ಕಟ್ಟುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಕಲೀಮ್ ಸೇಠ್ ಅವರ ಅಂಗಡಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಮಲಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಗುಡಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ರುಕ್ಸರ್ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದ್ದ ಖರ್ಚುಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯ ಖರ್ಚುಗಳಾಗಿದ್ದವು: ಬಾಂದ್ರಾ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶೌಚಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು 25 ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯಲು 20 ರೂಪಾಯಿ.

ದಿನಕ್ಕೆ ನಲವತ್ತೈದು ರೂಪಾಯಿ — ಅಂದರೆ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗ — ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೇ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಊಟದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ತಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತಮಗಾಗಿ ತೆರೆದಿಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ರುಕ್ಸರ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಲಿಯಾ ಅದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತಾ, "ಹಮ್‌ ಸಬ್‌ ಮಿಲ್ಕೆ ದೇತೇ ತೇ ಖಾನಾ, ಹಮಾರ ಸಾಥ್‌ ಹೀ ಖಾತಿ ಥೀ [ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಅವರಿಗೆ ಊಟ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೆವು, ಆಕೆ ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯೇ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು]" ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ರುಕ್ಸರ್ ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲ್ಲ. ಮುಂಬೈ ನಗರದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲೇ ಬದುಕು ದೂಡಿದ ನಂತರ ಅವರು 2006ರಲ್ಲಿ ಗರೀಬ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಲುಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇಡೀ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಶಾಶ್ವತ ಆಶ್ರಯದ ಭಾವನೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. "ಇಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವಾಗ ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾಥ ಬದುಕಿನ ನಂತರ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ ನೆರಳೊಂದು ಈಗ ಮತ್ತೆ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.

ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಡಪಗಾನಿಪಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆದಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೆಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ರುಕ್ಸರ್, 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಯಾಗಿ ಮುಂಬೈಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ನಂತರ ತಮ್ಮ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಶೇರ್ ಅಫ್ಸರ್ ಖಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಆದರೆ ಈ ಮದುವೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಲಿಲ್ಲ. 1996ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಗುವಿನ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗಂಡನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಾಲ್ಕೂ ಮಕ್ಕಳು ಈಗ ಗರೀಬ್ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಜೋಗೇಶ್ವರಿಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ.

ಈಗ ರುಕ್ಸರ್‌ ಅವರಿಗೆ ಬಾಂದ್ರಾ ಟರ್ಮಿನಸ್‌ ಬಳಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. "ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಕೀ ಬಾಟಲ್‌ ಸೇ ಲೇಬಲ್‌ ನಿಕಾಲ್‌ನೇ ಕಾ, ಚಾಕು ಸೇ. ಢಕ್ಕನ್‌ ನಿಕಾಲ್ನೇ ಕಾ. [ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಲೇಬಲ್ಲನ್ನು ಚಾಕುವಿನಿಂದ ತೆಗೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಬಾಟಲಿಯ ಮುಚ್ಚಳಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು]" ಎಂದು ಅವರು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ಈ ಹೊಸ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳಿವೆ. "ಅಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರಬೇಕು. ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು ಕನಿಷ್ಠ 10ರಿಂದ 15 ನಿಮಿಷ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರುಕ್ಸರ್.‌

ಈಗ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಕೆಲಸ ದಿನದ ಖರ್ಚಿಗಾಗುವಷ್ಟು ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಲಗಲು ಒಂದು ಜಾಗವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ರುಕ್ಸರ್‌ ಹೇಳುವಂತೆ, "ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅದು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂಟು. ಕೊನೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಸುತ್ತಾಡಿ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಬಂದು ತಲುಪಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ."