মুম্বাইত উচ্ছেদেই উন্নয়ন

গৰীৱ নগৰৰ বতাহত এতিয়া চকু মেলিব নোৱাৰাকৈ ধূলি আৰু বুকুত সোপা লাগি ধৰা শোক।

মুম্বাইত বেদখলকাৰীক উচ্ছেদৰ বাবে ২০২৬ৰ ১৯ৰ পৰা ২৩ মে’লৈ চলা অভিযানত বান্দ্ৰা ইষ্টৰ ৫০০ৰো অধিক জুপুৰি ঘৰ ভাঙি পেলোৱা হ’ল। সেয়া আছিল ঘৰুৱা কাম কৰা দিন-মজদুৰৰ জুপুৰি। তেওঁলোক এতিয়া আশ্ৰয়হীন।

সকলোতে কেৱল ভগা-চিগা জুপুৰিৰ অৱশেষ সিঁচৰতি হৈ আছে।

এখন তিৰ্পালৰ চালিৰ তলত আলিয়া শ্বেইখ, ৰুকছাৰ খান অফছাৰ, আচমা শ্বেইখ আৰু হীনা খান একেলগে বহি আছে। ঘাইকৈ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোক অধ্যুষিত এই অঞ্চলটোত কেবাদশক ধৰি তেওঁলোকে বসতি কৰি আহিছিল। কিন্তু এতিয়া ভাঙি পেলোৱা ঘৰৰ সন্মুখতে পদপথত তেওঁলোকে নিশাবোৰ কটাবলগীয়া হৈছে।

১৭ মে’ৰ দিনা আবেলি গৰীৱ নগৰৰ বাসিন্দাসকলৰ হাতত পৰে এখন জাননী য’ত বান্দ্ৰা জংচনৰ আশে-পাশে থকা সকলো বসতিস্থল দুদিনৰ ভিতৰত ভাঙি পেলোৱা হ’ব বুলি কোৱা হৈছিল।

ইফালে মুছলমান অধ্যুষিত অঞ্চলটোৰ বেছিভাগ বাসিন্দাই উদযাপন কৰা ঈদলৈ আছিল মাত্ৰ কেইটামান দিন। “ইনচান কী ইনচানিয়ত কহাঁ হ্যে (মানৱীয়তা ক’লৈ গ’ল)?” ৫২ বছৰীয়া গৃহিণী আলিয়াই এই প্ৰতিবেদকক সোধে। তেওঁৰ বোৱাৰী আৰু তিনি নাতি-নাতিনীৰ বাবে কিনা নতুন কাপোৰবোৰ এতিয়াও ঘৰৰ আন সামগ্ৰীৰ সৈতে টোপোলা কৰি থোৱা আছে।

২০২৬ৰ ২৯ এপ্ৰিলত বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ে দিয়া এটা নিৰ্দেশ অনুসৰি এই উচ্ছেদ অভিযান চলিছিল য’ত ৱেষ্টাৰ্ন ৰেলৱেক “সম্প্ৰসাৰণ প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে বান্দ্ৰা ষ্টেচনৰ কাষৰ ৰেলৱেৰ মাটিত থকা অবৈধ নিৰ্মাণসমূহ উচ্ছেদ” অব্যাহত ৰখাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল।

গৰীৱ নগৰৰ বাসিন্দাসকল অপ্ৰস্তুত হৈ পৰিছিল। “আৰক্ষীৰ গাড়ী আহি লাউড স্পীকাৰত ঘোষণা কৰিবলৈ ধৰে যে বিএমচিৰ গাড়ী আহি আছে, গতিকে ঘৰৰ বস্তু-বাহিনী আঁতৰাব লাগে,” ৰুকছাৰে কয়।

তেওঁ নিজৰ কেইপদমান সামগ্ৰী যেনে কাপোৰ-কানি, এখন খাটিয়া লৈ কালীম সেঠৰ ভগা-চিগা বস্তুৰ দোকানখনৰ পৰা ওলাই আহিল। তাতেই তেওঁ পুৱাৰ ভাগত চাফাইৰ কাম কৰিছিল।

গোটেই ঠাইখন ভাঙি-মোহাৰি শেষ। নিৰুপায় হৈ পৰা পৰিয়ালবোৰে আন এটা পদপথত গৈ আশ্ৰয় লৈছে। কিন্তু তাতো আৰক্ষীয়ে বাৰে বাৰে আহি কৈ আছে যে সেই ঠাই তেওঁলোকৰ বাবে নহয়, তাত তেওঁলোকে আশ্ৰয় লোৱাটো নিষেধ।

এনেদৰে আলাই-আথানি হৈ পৰা পৰিয়ালবোৰক স্থানীয় বাসিন্দা আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলে খাদ্যবস্তু আৰু পানীৰ যোগান ধৰিছে। কিন্তু কোনোধৰণৰ চৰকাৰী সাহায্যৰ কথা ঘোষণা কৰা হোৱা নাই। এই প্ৰতিবেদকে ৱেষ্টাৰ্ন ৰেলৱেৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল যদিও কোনোধৰণৰ সঁহাৰি নাপালে।

ৰুকছাৰৰ জীৱিকা আছিল গৰীৱ নগৰৰ দোকানবোৰত ঝাৰু দিয়া। এতিয়া উচ্ছেদৰ পিছত সেয়া ধ্বংসস্তুপত পৰিণত হৈছে। তেওঁ তাত থকাৰ বাবে কাকো ভাৰা দিবলগীয়া হোৱা নাছিল। নিশা তেওঁ কালীম চেঠৰ দোকানৰ বাহিৰতে শুইছিল। তাৰ বিনিময়ত তেওঁ দোকানখন প্ৰতিদিনে ঝাৰু দিছিল।

ৰুকছাৰৰ খৰচ কম আছিল সিমানখিনি খৰচ আছিল অপৰিহাৰ্য। বান্দ্ৰা ষ্টেচনৰ উৰণীয়া সেতুৰ তলত থকা ৰাজহুৱা শৌচাগাৰত গা ধুবলৈ ২৫ টকা আৰু কাপোৰ ধুবলৈ ২০ টকা তেওঁক দিনে লাগিছিল।

তেওঁৰ উপাৰ্জনৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ - দৈনিক ৪৫ টকাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল তেওঁৰ নিত্য-নৈমিত্তিক চাফ-চিকুণতাৰ বাবে। খাদ্যৰ বাবে তেওঁ চিন্তা কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল। চুবুৰীৰ সকলোৰে পাকঘৰ তেওঁৰ বাবে মুকলি আছিল। আলিয়াই এই কথা নিশ্চিত কৰি কয়, “হম চব মিলকে দেতে থে খানা, হমাৰে চাথ হি খাতি থি (আমি সকলোৱে ইটো-সিটো খাবলৈ দিছিলো, আমাৰ লগতে তেওঁ খোৱা-বোৱা কৰিছিল)।”

শূন্যৰ পৰা যে জীৱনটো এনেকৈ আৰম্ভ কৰিবলগীয়া হৈছে, এয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে নহয়। মুম্বাইৰ বিভিন্ন ঠাইৰ পদপথত তেওঁ এটা দশক পাৰ কৰিছে। তাৰপিছত ২০০৬ত তেওঁ গৰীৱ নগৰলৈ আহিছিল। ইয়াতেই নিগাজি হোৱাৰ অনুভৱ হৈছিল। “ইয়াত ৰাতি মোক কোনোৱে আমনি কৰা নাছিল,” তেওঁ কয়।

কিন্তু অত বছৰ এনেকৈ ইঠাইৰ পৰা সিঠাইলৈ অনাই-বনাই ফুৰাৰ পিছত গৰীৱ নগৰতে তেওঁ নিজৰ ঘৰ যেন অনুভৱ কৰিবলৈ লৈছিল মাত্ৰ, কিন্তু সেই নিৰাপদ আশ্ৰয়স্থলখনো এতিয়া নাইকিয়া হৈ গ’ল।

অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ শ্ৰী সত্য সাই জিলাৰ কোডাপাগানিপাল্লী গাঁৱত আদি লক্ষ্মী ৰেড্ডীৰ জন্ম। ১৯৯০ত তেওঁ পৰ্যটক হিচাপে মুম্বাইলৈ আহিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ প্ৰয়াত স্বামী শ্বেৰ অফছাৰ খানৰ সৈতে পলাই গৈছিল আৰু বিয়াৰ পিছত এটা নতুন নাম আৰু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।

কিন্তু তেওঁলোকৰ সংসাৰ বেছিদিন নিটিকিল। ১৯৯৬ চনত চতুৰ্থটো সন্তান পেটত থাকোঁতেই তেওঁক স্বামীয়ে ঘৰৰ পৰা উলিয়াই দিয়া বুলি তেওঁ কয়। তেওঁৰ চাৰিওটা সন্তান যদিওবা গৰীৱ নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰৰ জোগেশ্বৰীত থাকে, তথাপিও দুটা দশকৰো অধিক সময় ধৰি তেওঁলোকৰ সৈতে ৰুকছাৰৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই।

ৰুকছাৰক বান্দ্ৰা টাৰ্মিনাছত প্লাষ্টিকৰ বটল বাছি পৃথক কৰা কামৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। “কটাৰীৰে প্লাষ্টিকৰ বটলৰ পৰা লেবেল এৰুৱাব লাগে। ঢাকনিবোৰ খুলিব লাগে,” তেওঁ বুজাই কয়।

কিন্তু এই নতুন ব্যৱস্থাটোৰো নিজা কিছুমান প্ৰত্যাহ্বান আছে। “তাত শৌচাগাৰ নাই। প্ৰতিদিনে পুৱা গা ধুবলৈ আৰু কাপোৰ ধুবলৈ মই ইয়ালৈকে খোজকাঢ়ি আহিব লাগিব। অহা-যোৱা কৰোঁতে ১০-১৫ মিনিট সময় লাগে,” ৰুকছাৰে কয়।

নতুন কামটোৰ লগত তেওঁ ৰাতি শুবলৈ ঠাই এডোখৰো দিয়া হ’ব আৰু খৰচো বহন কৰিব। ৰুকছাৰে কয়, “কিধৰ ভি জায়েংগে তৌহ থৌড়ে দিন কে হী মেহমান হ্যে, ফিৰ ভটক কে ইধৰ হি আনা পড়েগা (য’লৈকে নাযাও কিয়, কিছুদিনৰ হে আলহী। ঘূৰি-পকি আকৌ ইয়ালৈকে আহিব লাগিব।”