ಮರಾಠವಾಡಾ: ʼಮನುಷ್ಯ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಸಾಲ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲʼ

“ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ? ನಮ್ಮಂತವರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಧಾರಾಶಿವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ 42 ವರ್ಷದ ಸಂಜೀವನಿ ಬೆಡಗೆ. ತುಳಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜಲಕೋಟ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ರೈತರಾಗಿರುವ ಇವರು, ತಮ್ಮ ಸಣ್ಣ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇತರರ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 2020ರಿಂದ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. “ನನ್ನ ಗಂಡ ಶಂಕರ್, ಜನವರಿ 24, 2020ರಂದು, ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು, ಸಾಲದ ಹೊರೆಯಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಮನುಷ್ಯ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಸಾಲ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಗಂಡ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ತಾಳಲಾರದೆ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟರು. ಈಗ ಆ ವಜ್ಜೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದೆ” ಎಂದು ಅವರು ನೋವು ತೋಡಿಕೊಂಡರು.

ಅವರ ಗಂಡನ ತಂದೆಗೆ ಜಲಕೋಟ್‌ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಐದು ಎಕರೆ ಹೊಲವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಶಂಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. “ನಮ್ಮ ಹೊಲಕ್ಕೆ ನೀರು ಸಿಗುವುದು ಮಳೆ ಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ, ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆ ಸಿಗುವ ಕಾರಣ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಬಯಸುವ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಮತ್ತು ತೊಗರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ದೀಪಾವಳಿಯ ನಂತರ ಜೋಳ, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಡಲೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತೇವೆ.”

2011ರಿಂದ 2014ರವರೆಗೆ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ ಮತ್ತುಕಪ್ಪು ಕಡಲೆ ಕ್ವಿಂಟಾಲಿಗೆಸುಮಾರು ರೂ. 2,200 ಬೆಲೆಗೆಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಸೋಯಾಬೀನ್ ಮತ್ತುತೊಗರಿ ಕ್ವಿಂಟಲ್‌ಗೆ ಸುಮಾರುರೂ. 5,000 ಬೆಲೆಯಿತ್ತು. ಮನೆಯಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಧಾನ್ಯವನ್ನುತೆಗೆದಿರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರಿಗೆಸುಮಾರು 4 ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಚಳಿಗಾಲದಬೆಳೆ (ಸುಮಾರು ರೂ. 26,400) ಮತ್ತು 5 ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ಮತ್ತು ತೊಗರಿ (ಸುಮಾರುರೂ. 50,000) ಉಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯಸುಮಾರು ರೂ. 76,400 ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಣವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಸಹೋದರರ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿ ಜಲಕೋಟ್‌ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

“ನಾವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಆ ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ (ಹುಲ್ಲಿನ ಸೂರಿನೊಂದಿಗೆ) ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಸೂರು ಸೋರುತ್ತಿತ್ತುಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳುಆಗಾಗ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಮಾತ್ರ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು” ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

15 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದ ಬೆಡಗೆಕುಟುಂಬ ಮೂರು ಮಲಗುವಕೋಣೆಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದುವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು, ಎಲ್ಲಾಸಹೋದರರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸಲುನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಒಡೆತನದಅರ್ಧ ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿಸ್ವಂತ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲುಅವರು ಮುಂದಾದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಶಂಕರ್ ಖಾಸಗಿ ಸಾಲಪಡೆದರು. ಶಂಕರ್ ಮತ್ತುಸಂಜೀವನಿ ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರುಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದ ಕಾರಣ, ನಾಲ್ವರೂ ವಾಸಿಸಲು ಎರಡುಮಲಗುವ ಕೋಣೆ ಮತ್ತುಒಂದು ಅಡುಗೆಮನೆ ಇರುವಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

2015ರಲ್ಲಿ, ಶಂಕರ್ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಖಾಸಗಿಲೇವಾದೇವಿದಾರರಿಂದ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 10ರ ಬಡ್ಡಿ ದರದಲ್ಲಿ 13.5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಸಾಲಪಡೆದರು. “ಆಗ ನಮ್ಮಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಶುರುವಾದವು” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿ ತಮ್ಮಸೀರೆಯ ಸೆರಗಿನಿಂದ ತಲೆಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಡನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ, ಸಂಜೀವನಿಕೂಡ ಹಣೆಯನ್ನು ಖಾಲಿಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

2015ರ ಮುಂಗಾರುಮರಾಠವಾಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧಾರಾಶಿವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೆಸರುಬದಲಾಗುವ ಮೊದಲು ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಅತ್ಯಂತದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು 2016 ಇಸವಿಯನ್ನುಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಆಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲದ ವರ್ಷಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. "ಕುಡಿಯಲುನೀರು ಸಿಗದೆ ನಾವುಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟೆವು, ಇನ್ನು ಹೊಲಕ್ಕೆನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಬಗ್ಗೆಯೋಚಿಸುವಂತೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದುಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 2016ರಬರಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಂಜೀವನಿಪ್ರತಿ ಎರಡು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ನಡೆದು, ಹತ್ತಿರದ ಬಾವಿಯಿಂದನೀರು ತರಲು ಉದ್ದನೆಯಸರದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಿತ್ತು. "ನಾನುಮೂರು ಘಾಗ್ರಿ [ನೀರಿನಮಡಕೆ] ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಬೆಳಗ್ಗೆ ಆರು ಗಂಟೆಗೆಮನೆ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿದನಂತರ ಸುಮಾರು 10 ಗಂಟೆಗೆನೀರು ತರಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ." ನಿರಂತರ ಬರಗಾಲ ತಮ್ಮಬದುಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟಹಂತ ಎಂದು ಅವರುಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಕುಡಿಯಲು ನೀರೇಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಯ ಶ್ರೀಮಂತರೈತರು ಪೂರ್ತಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ಲೋಡ್ ನೀರು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು - ಅದು ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ನೀರು ತರುವಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದಾಗಿ, ನಾನುಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಹೊಲದಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲುಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರರ್ಥ ಅವರುಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

“2016-17 ಮತ್ತು 2018-19ರ ವರ್ಷಗಳು ಬರಗಾಲದ ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸತತ ಬೆಳೆ ಹಾನಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಾರಣ, ನಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ ಸುಮಾರು ರೂಪಾಯಿ13,000ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಗಂಡ ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಾಲದ ಹೊರೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರ್, 2020ರ ಜನವರಿ 24ರಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 4 ಗಂಟೆಗೆ ತಮ್ಮ ನೆರೆಮನೆಯವರ ಹೊಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಕ್ಕೆ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಬಿ) ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲೇ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ 10,600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಶಂಕರ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು.

ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಬಿ ವಾರ್ಷಿಕವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಸವಿ 1995ರಿಂದ 2018 ರ ನಡುವೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಸುಮಾರು 4,00,000 ರೈತರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ಒಂದುದಶಕದಿಂದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. 2025ರ ಈ ವರ್ಷದಮೊದಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿಮಾತ್ರ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರೈತರಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 767. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, 269 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮರಾಠವಾಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಪಿಟಿಐ ವರದಿಯಪ್ರಕಾರ, ಇದು 2024ರಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ 204 ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 32ರಷ್ಟುಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಂಕರ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ 30,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಚೆಕ್ ಮತ್ತು 70,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಐದು ವರ್ಷಗಳಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಸ್ಥಿರಠೇವಣಿ (ಎಫ್‌ಡಿ) ಇತ್ತು, ಅದು 2026ರಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಯೂರ್ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಂಜೀವನಿಯವರು ಶಂಕರ್ಮಾಡಿದ್ದ ಸಾಲದ ಭಾಗಶಃಮರುಪಾವತಿಗಾಗಿ 30,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಲೇವಾದೇವಿದಾರರಿಗೆ ನೀಡಿದರು.

ನನ್ನ ಗಂಡನಸಾವಿನ ನಂತರ, ಎಲ್ಲವೂಮುಗಿದು ಹೋಯಿತು ಎಂದುಭಾವಿಸಿದ್ದೆ. ಅವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಮತ್ತು ನನ್ನಮಕ್ಕಳು ಹೇಗೆ ಬದುಕುವುದುಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದೆ. ಕೋವಿಡ್ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಘೋಷಿಸುವ ತನಕಒಂದು ತಿಂಗಳು ಏನೂತೋಚಲಿಲ್ಲ. ಒಂದಾದ ಮೇಲೆಇನ್ನೊಂದು ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ನಮ್ಮನ್ನುಕಾಡಿದವು!” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಜೊತೆಗೆ, ಸಂಜೀವನಿ ಅವರುಇತರರ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಲಿಯಾಗಿದುಡಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. "ನನಗೆವಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಿನಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು - ಇದು ಹೊಲದ ಮಾಲೀಕರಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಮೇ ತಿಂಗಳವರೆಗೆಕಟಾವು ಮತ್ತು ಕಳೆತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸವಿತ್ತು. 2020ರಿಂದ 2022ರವರೆಗೆ ನಾನು ದಿನಕ್ಕೆ 150 ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈಗದಿನಗೂಲಿ 200 ರೂಪಾಯಿ ಆಗಿದೆ” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರಿರುವ ತಮ್ಮಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ, ತಿಂಗಳಿಗೆ 1,200 ರೂಪಾಯಿಗಳಅವರ ಗಳಿಕೆ ಬಹಳಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. "ಕೋವಿಡ್-19 ನನ್ನಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೂಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ನನ್ನಚಿಕ್ಕ ಮಗ ಅಭಿಷೇಕ್ (ಈಗ 20 ವರ್ಷ) ಆಗ 12ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ. ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಾಲೆಗಾಗಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ಖರೀದಿಸಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಗಷ್ಟೇ ನಮ್ಮಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ಶಾಲೆಬಿಟ್ಟ. ಅಂದಿನಿಂದ, ನನ್ನಪುಟ್ಟ ಮಗನೂ ದಿನಗೂಲಿಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ ನನ್ನಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದರೆ ನನಗೆತುಂಬಾ ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದುಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಜೀವನಿ ಅವರಹಿರಿಯ ಮಗ ಋಷಿಕೇಶ್, 21, 2020ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 12ನೇತರಗತಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲೇಜುಸೇರಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನೋಡಿ, ತಾಯಿಯಮೇಲೆ ಕಾಲೇಜು ಶುಲ್ಕದಭಾರ ಹೇರುವುದು ಬೇಡವೆಂದು, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಿರಾಮ ನೀಡಿದರು. 2025ರಲ್ಲಿ, ಧಾರಾಶಿವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನಲ್ದುರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲಾಘಾಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿಬಿ.ಕಾಂ. ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷಕ್ಕೆಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕಕಾಲೇಜು ಶುಲ್ಕ 1,050 ರೂ. ಆಗಿದೆ.

ಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ನನ್ನ ಹಳ್ಳಿಯ ಇತರವಿಧವೆಯರು ನನಗೆ ವಿಧ್ವಾಪಗಾರ್ (ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿನಿರಾಧಾರ ಅನುದಾನ ಯೋಜನೆ) ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಬಗ್ಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ." ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಧವೆಯರುಸೇರಿದಂತೆ ನಿರ್ಗತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 1,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನುಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನುಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ವಿಧ್ವಾ ಪಗಾರ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರರ್ಥ 'ವಿಧವಾ ಪಿಂಚಣಿ' - ಆದರೂ ವಿಧವೆಯರು ಈಯೋಜನೆಯ ಹಲವಾರು ಫಲಾನುಭವಿವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಈಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ತುಳಜಾಪುರತಹಶೀಲ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

"ನನಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವದಾಖಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಲುನಾನು ತಹಶೀಲ್ ಕಚೇರಿಗೆಹೋಗಿದ್ದೆ. ಆಟೋದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿಬರಲು ನನಗೆ 200 ರೂಪಾಯಿಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಸ್ಸುಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರಜೊತೆಗೆ, ನಾನು ಒಂದುದಿನದ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು 150 ರೂಪಾಯಿನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜಲಕೋಟ್‌ ಗ್ರಾಮದಿಂದತುಳಜಾಪುರಕ್ಕೆ 32 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿಹಿಂದಿರುಗಲು ಅವರಿಗೆ 350 ರೂಪಾಯಿನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಲು ತಹಶೀಲ್ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. “ಅಲ್ಲಿನನ್ನ ಪತಿಯ ಮರಣಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾಸ್‌ಬುಕ್, ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪ್ರತಿ, ವೋಟರ್ ಐಡಿ ಪ್ರತಿ, ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ, ರಹವಾಸಿ (ನಿವಾಸ) ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತುನನ್ನ ಫೋಟೋ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನುತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಹೋಗಿಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡೆ. ಈಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ನನಗೆಒಂದು ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಯಿತು” ಎಂದು ಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 1,000 ರೂಪಾಯಿ ಪಿಂಚಣಿ ಪಡೆಯುವಆಸೆಯಿಂದ, ಸಂಜೀವನಿ ಅವರುತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಹಶೀಲ್ಕಚೇರಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇನ್ನೂಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನುಮುಂದಿಟ್ಟರು.

“ಅವರು ನನ್ನನ್ನುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಲಾಭಯೋಜನೆಯ ಫಾರ್ಮ್ ಏಕೆಭರ್ತಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದುಕೇಳಿದರು. ಯಾರಾದರೂ ತಿಳಿಸದಿದ್ದರೆಈ ಫಾರ್ಮ್ ಬಗ್ಗೆನನಗೆ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ? ನಾನು ದಿನನಿತ್ಯ ಅರ್ಹವಾದದ್ದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿ ಸುಸ್ತಾಗಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದುಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೂರುವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯಕಳೆದರೂ ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನೂಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

ಶಂಕರ್ ಮಾಡಿದಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸುವ ಭಾರಈಗಲೂ ಅವರ ಹೆಗಲಮೇಲಿದೆ. “ನನ್ನ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ, ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಆಲೇವಾದೇವಿದಾರರಿಗೆ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರರೂಪಾಯಿ ವಾಪಸ್‌ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಅವರು ಆಗಾಗ ಹಣಕೇಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.” ಆದರೆ, ಆ ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿಮತ್ತು 13 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಅಸಲು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಇನ್ನೂತೀರಿಸಬೇಕಿದೆ.

ಸಂಜೀವನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ನಮ್ಮ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಿಂದಬೇರ್ಪಟ್ಟ ದಿನದಿಂದ ನಾವುಹಳದಿ ಪಡಿತರ ಚೀಟಿಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ರೇಷನ್ ಅಂಗಡಿಮಾಲೀಕ ನನ್ನ ಹೆಸರುಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟರೆಮಾತ್ರ ರೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಡ್ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಆಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ ತರಲಿ? ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವವರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಹಳದಿ ಪಡಿತರಚೀಟಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೂ ಅವರುಹಣ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಮಗಾಗಿಇರುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಲಾಭಪಡೆಯಲು ನಾವು ಪಡುವಕಷ್ಟ ಎಂದಿಗೂ ಕೊನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.”

ನೀವು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ದಯವಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಾಯವಾಣಿಯಾದ ಕಿರಣ್‌ ಅನ್ನು 1800-599-0019 (24/7 ಟೋಲ್ ಫ್ರೀ) ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಿ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಯಾವುದಾದರೂ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು, ದಯವಿಟ್ಟು SPIF ನ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಡೈರೆಕ್ಟರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು