కొల్హాపూర్ చెరకు పొలాలు: చేదెక్కిన పంట

సోమేశ్వర్ ఏకనాథ్ సల్గర్ స్నానం చేసి, తన గుడారం బయట కూర్చొని, నవంబర్ మాసపు ఎండలో తడి జుట్టును దువ్వుకుంటున్నారు. అది అతనికి చాలా కొద్దిపాటి విశ్రాంతి దొరికే సమయం - అతని పని రోజూ ఉదయం 4 గంటలకు ప్రారంభమై, 12-13 గంటల తర్వాత ముగుస్తుంది.

ఫడ్కరీ (చెరకు నరికేవాళ్ళు) అయిన సోమేశ్వర్ కొల్హాపూర్‌లో ఉన్న అనేక చక్కెర కర్మాగారాల్లో పని చేయడం కోసం వచ్చిన వందలాదిమంది కార్మికులలో ఒకరు. కొల్హాపూర్ జిల్లా పార్‌గాఁవ్ భదోలేలోని వారణా చక్కెర కర్మాగారంలో చెరకును నరకడం కోసం వచ్చిన కుటుంబాలన్నీ, రాబోయే నాలుగైదు నెలల కాలం అక్కడే ఉండేందుకు గుడారాలు ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి.

వీరిలో ఎక్కువమంది మరాఠ్వాడాలోని బీడ్ వంటి కరువు పీడిత ప్రాంతాల నుంచి వచ్చినవాళ్ళు. సోమేశ్వర్ భావ్ తన కుటుంబంతో కలిసి బీడ్ జిల్లాలోని మున్గీ నుంచి వచ్చారు. 650 కిలోమీటర్లు ప్రయాణించి, కొల్హాపూర్ జిల్లాకు చేరుకోవడానికి వాళ్ళకు మూడు రోజులు పట్టింది. ఈ జిల్లా, చెరకు పంట గరిష్ట సాంద్రత కలిగిన ప్రాంతం..

“నా భార్య పరిమళ, మా ముగ్గురు కొడుకులు ప్రమోద్‌, వినోద్‌, దశరథ్‌లు కూడా మాతోనే ఉన్నారు," అన్నారతను. ఒక ట్రాక్టర్ ట్రాలీ వాళ్ళను వారి వస్తువులు, నిత్యావసర సరుకులతో పాటు ఇక్కడికి తీసుకువచ్చింది. వాళ్ళ గుడారం లోపలి నుంచి ధాన్యం బస్తాలు, గ్యాస్ సిలిండర్ కనిపిస్తున్నాయి.

"మేం ముకాదమ్ [లేబర్ కాంట్రాక్టర్]తో కలిసివచ్చాం, అతను ప్రతి కోయ్తా [జంట]కు ఒకటిన్నర లక్షల [రూపాయలు] అడ్వాన్స్ ఇచ్చాడు," అని సోమేశ్వర్ భావ్ PARIకి చెప్పారు. అతను ఇప్పటికే అందులోంచి డీజిల్ కోసం, ట్రాక్టర్ ట్రాలీ నిర్వహణ కోసం రూ. 25,000 ఖర్చు చేశారు.

“మేం చెరకు కోతల ద్వారా వచ్చే కూలీతో మాకిచ్చిన అడ్వాన్స్‌ను తిరిగి చెల్లిస్తాం. ఈ సంవత్సరం కాకపోతే, తరువాతి సంవత్సరం,” అన్నారతను. “మేం రోజుకు 12-13 గంటల కంటే ఎక్కువే పనిచేస్తాం. ఆడవాళ్ళూ మగవాళ్ళూ, చెరకును కోసి, ఆకులను తీసేసి, ట్రాలీల్లో నింపుతాం,” అని సోమేశ్వర్ భావ్ జోడించారు. చెరుకు కోత కూలీలకు టన్నుకు రూ. 273 ఇస్తారు.

“లై బేకార్ కామ్ అహే హే [ఇది భయంకరమైన పని]. [కానీ] చాలా శ్రమిస్తేనే డబ్బు వస్తుంది.”

సోమేశ్వర్ భావ్ భార్య పరిమళ పని ఇంకా ఎక్కువసేపు సాగుతుంది. ఆమె పొలం పని చేయాలి, అలాగే విద్యుత్ సరఫరా, నీరు, మరుగుదొడ్డి లేని ఇంటిని కూడా నిర్వహించాలి. "నా పని ఉదయం 3 గంటలకు మొదలై రాత్రి 10 గంటలకు ముగుస్తుంది," తన గుడారం బయట నీళ్ళను వేడిచేస్తూ చెప్పారామె. పరిమళ తాయ్‌కి రోజంతా విడవకుండా వెన్నునొప్పి ఉంటుంది, కానీ పని నుంచి విరామం తీసుకునే వీలు మాత్రం ఆమెకు లేదు. "మేం పనిచేస్తేనే తిండి తినగలం," చెప్పారామె..

బీడ్‌కు చెందిన సల్గర్ కుటుంబం వ్యవసాయం చేసుకునేందుకు సరిపడేంత వర్షాలు కురవకపోవడంతో ఇక్కడికి రావాల్సి వస్తోంది.

దేశంలోని ఇతర ఏ రాష్ట్రంకన్నా అత్యధికంగా మహారాష్ట్ర నుంచి 79 లక్షలమందికి (2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం) పైగా జనాభా వలస వెళతారు. ప్రతి సంవత్సరం 8-10 లక్షల మంది వలస కూలీలు నీరు, పారిశుద్ధ్య సౌకర్యాలు లేకుండా, తీవ్రమైన చలిని తట్టుకుని చెరకు పొలాల్లో పని చేస్తున్నారు.

టార్పాలిన్ పట్టాలు, వెదురు, ప్లాస్టిక్‌తో తయారుచేసిన గుడారాలలో నివాసం ఉండే వీరు, వీటి కోసం నెలకు రూ. 1,000 బాడుగ చెల్లిస్తారు. ఇందులో ఐదుగురున్న కుటుంబానికి కష్టమ్మీద సరిపోయేంత స్థలం మాత్రమే ఉంటుంది.

వీరి పక్కనున్న గుడారంలో ఉండే మారుతీ కెంద్రే, అతని భార్య సింధు బీడ్ జిల్లా, పరాళీ బ్లాక్‌లోని వాకా నుంచి ఇక్కడికి వచ్చారు. ఆరేళ్ళలోపు వారి నలుగురు పిల్లలు - పాయల్, ప్రేమ్, రాణి, బాలాజీ - వాళ్ళతోపాటే వచ్చారు.

"మా గ్రామంలో మాకు నాలుగు ఎకరాల భూమి ఉంది. మేము బాజ్రా (సజ్జలు), పత్తి పండిస్తాం. అది మా ఇంటి వాడకానికి సరిపోతుంది,” సింధు చెప్పారు. సోమేశ్వర్ కుటుంబంలాగే మారుతి, సింధు కూడా రాష్ట్రంలో సంచార తెగల జాబితాలో ఉన్న వంజారి సముదాయానికి చెందినవారు. "మేం ఒక ముకాదం [కాంట్రాక్టర్]తో ఇక్కడికి వచ్చాం. అతని నుంచి మేం అడ్వాన్స్‌గా నాలుగు లక్షల రూపాయలు తీసుకున్నాం," అని ఆమె చెప్పారు. అది ఈ ఏడాది తిరిగి చెల్లించలేమని సింధుకు స్పష్టంగా తెలుసు."అమ్‌చైనే ఫెడనా హోత్ నాహీ [మేం ఈ అప్పుల వలయంలో చిక్కుకున్నాం]," అన్నారామె. తాము అప్పు ఉన్న సంపన్న కాంట్రాక్టర్‌పై ఆమె గొంతులో నిష్ఠూరం వ్యక్తమైంది.

ఆరేళ్ళ పాయల్ గుడారం ముందరి నేలను ఊడుస్తోంది. ఆమె సిర్సళాలోని యశ్‌రాజ్ పబ్లిక్ స్కూల్‌కు చెందిన పాఠశాల యూనిఫామ్‌ను ధరించివుంది. "మాఝీ శాళా సుటలీ [నేను బడికి వెళ్ళడం లేదు]," అని ఆమె చెప్పింది. గ్రామంలో తనను చూసుకునేవాళ్ళు ఎవరూ లేకపోవడంతో ఆమె తన తల్లిదండ్రులతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చింది. తమ గ్రామానికి సమీపంలో ప్రభుత్వ పాఠశాల లేకపోవడంతో తన ఇద్దరు పిల్లలను ప్రైవేటు పాఠశాలలో చేర్పించానని ఆమె తండ్రి మారుతి చెప్పారు. "మేం ఇద్దరికీ కలిపి రూ. 40,000 ఫీజుగా చెల్లించాం," అని ఆ తండ్రి చెప్పారు.

"మా బళ్ళో మాకు పద్యాలు నేర్పుతారు. చాక్లెట్లు, కేకు ఇస్తారు," అని పాయల్ తన పాఠశాల జ్ఞాపకాలను ఇష్టంగా గుర్తు చేసుకుంది. కానీ ప్రతి ఏటా ఆరు నెలల పాటు వలస రావడం వల్ల ప్రాథమిక పాఠశాల (1-4వ తరగతి) చదువును పూర్తి చేయడం కూడా చాలా పెద్ద సవాలుగా మారింది.

ఈ పనిని వెతుక్కుంటూ వచ్చే కుటుంబాలలో ఎక్కువమంది మరాఠ్వాడాలోని కరువు పీడిత ప్రాంతాల నుంచీ, వాటి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచీ వచ్చినవాళ్ళే. తల్లిదండ్రులతో పాటు రావడం వల్ల పిల్లలు చదువు మానేయాల్సి వస్తోంది.

పూర్వీకుల నుంచి వచ్చిన భూమి నుండి దిగుబడి తగ్గిపోవడం, ఒత్తిడి కారణంగా కేజ్ బ్లాక్‌లోని తర్నాళీకి చెందిన బండూ బాంగర్ వంటి చిన్న రైతులకు వేరే దారి లేకుండాపోయింది. తన చిన్న కూతురితో కలిసి చెట్టుకింద కూర్చొనివున్న బండూ, “మాది ఉమ్మడి కుటుంబం, మొత్తానికీ కలిపి ఐదెకరాల భూమి ఉంది. మాకు బాజ్రా ఒక్కటే పండుతుంది. వచ్చే దిగుబడితో మేం పెట్టిన ఖర్చులు కూడా రావు, అందువల్ల ఆ వ్యవసాయం చేయడం వ్యర్థం,” అన్నారు.

కుటుంబంలో ఎక్కువమంది నిర్మాణ స్థలాల్లో రూ.500 రోజువారీ కూలీకి పని చేస్తారు. "ఇంట్లో పొయ్యి వెలగాలంటే మేం పని చేయాలి," అంటారు బండూ.

కొల్హాపూర్‌లోని చక్కెర కర్మాగారంలో, “మేం తెల్లవారుజామున 4 గంటలకు పని ప్రారంభిస్తాం. మిగిలిపోయిన భాక్రీలను తిని, పని మొదలుపెడతాం. పని చేయటానికి మాకు నిర్ణీత సమయమంటూ లేదు,” అని అతను చెప్పారు. “చెరుకు మోపులను ట్రాలీలో సర్దడం చాలా కష్టమైన పని. పైకి ఎక్కించే దారి మెట్లు ఎగుడుదిగుడుగా ఉంటాయి. ఈ పని చేస్తున్నప్పుడే మా అమ్మ తీవ్రంగా గాయపడింది,” చెప్పారతను.

కానీ బండూ, అతని భార్య, మరో ఇద్దరు జంటలు కలిసి అడ్వాన్స్‌గా తీసుకున్న రూ. ఏడు లక్షలు తిరిగి చెల్లించాలి కాబట్టి వాళ్ళకు వేరే దారి లేదు. "మేం తిరిగి చెల్లించలేకపోతే, వడ్డీ వ్యాపారి లెక్కలేయడం మొదలుపెడతాడు," అని అతను చెప్పారు. కుటుంబం రుణాన్ని తిరిగి చెల్లించడంలో విఫలమైతే ఆ అప్పు తర్వాతి సంవత్సరంలో కలుస్తుంది, వాళ్ళను మరొక దోపిడీ వలయంలో బంధిస్తుంది. ప్రైవేట్ వడ్డీ వ్యాపారులు ప్రతి నెలా 3 నుంచి 5 శాతం అధిక వడ్డీ వసూలు చేస్తారు, ఇది ఏటా 36 నుంచి 60 శాతం వరకు అవుతుంది. అయితే తమకు వేరే దారి లేదని, అందుకే జనానికి డబ్బు అవసరమైనప్పుడల్లా వారి వద్దకు వెళ్లాల్సిందేనని బండూ అన్నారు.

సాయంత్రం కాగానే చలి మొదలైంది, కానీ పిల్లలు మేతగా అమ్మటం కోసం ఆకులతో ఉండే చెరకుగడల చివర్లను కష్టపడుతూ కోస్తున్నారు. బండూ పిల్లలు విజయ్, అజయ్ చెరకును, చెరకు ఆకులను మోపులుగా కట్టడంలో సహాయం చేస్తున్నారు. ఒక మోపులో 10 చెరకు చివర్లు ఉంటాయి. 25 మోపులకు వాళ్ళకు 100 రూపాయలు ఇస్తారు. ఈ చివరి భాగాలను పశువులకు మేతగా ఉపయోగిస్తారు.

"నేను ఐదో తరగతిలో ఉన్నాను, విజయ్ మూడవ తరగతిలో ఉన్నాడు" అని అజయ్ నాతో చెప్పాడు. వాళ్ళిద్దరూ తర్నాళీలోని అహిల్యాదేవి ఆశ్రమ్ పాఠశాల విద్యార్థులు. "నేను ఈ ఏడు బడికి వెళ్ళలేదు," అని అతను చెప్పాడు. “బడిలో ఉపాధ్యాయులు నన్ను తర్వాతి తరగతికి పంపుతారు. నేను 10 వరకు అన్ని ఎక్కాలను చదువగలను, లెక్కపెట్టగలను.” విజయ్ 11వ ఎక్కం మాత్రమే చదవగలడు కాబట్టి అతనికా అదృష్టం లేదని అజయ్ భావిస్తున్నాడు. "అతను 4వ తరగతికి వెళ్ళలేడు."

“మా బడి ఒక పెద్ద భవనం. అక్కడ మాకు నాలుగు పూటలా భోజనం పెడతారు. పుస్తకాలు, నోట్‌బుక్‌లు కూడా ఇస్తారు,” అని విజయ్ చెప్పాడు. అజయ్ అక్క స్వాతి 7వ తరగతి చదువుతోంది. కానీ ఆమె ఇక బడికి వెళ్ళదు. "ఆమె మాతో పాటు కార్ఖానాకు వస్తుంది," అతను చెప్పాడు. మా మాటలు వింటోన్న అతని తండ్రి బండూ, “చెరకు కోత డబ్బులతో కుటుంబాన్నే పోషించాలా, పిల్లల చదువుకే ఖర్చు పెట్టాలా? మా కుటుంబంలో మూడు తరాల నుంచి ఈ చెరకు కోసే పనే చేస్తున్నాం. ప్రభుత్వమే మా కష్టాలు తీర్చాలి," అన్నారు.

చదివే సామర్థ్యం, ఆర్థిక అక్షరాస్యత తక్కువగా ఉండే ఆదివాసీ కార్మికులు ఎక్కువ సమస్యలను ఎదుర్కొంటారు. వీళ్ళలో కొంతమందికి వారి గ్రామంలో భూమి ఉంది, అయినా ఇతరుల పొలాల్లో కలుపు తీయడం వంటి వ్యవసాయ పనులపై ఆధారపడటం తప్పదు.

చాలాసేపు సంకోచించాక, వలస కార్మికుడు కమలేశ్ రామ్‌సింగ్ రావ్‌తాడే ఈ విలేకరితో మాట్లాడటానికి అంగీకరించారు. 32 ఏళ్ళ పావ్రా ఆదివాసి అయిన కమలేశ్, “మేం జళ్‌గాఁవ్‌లోని చోప్డా తాలూకా నుంచి వచ్చాం. కానీ నేను పని వెతుక్కుంటూ నాశిక్ వెళ్ళాను. మా గ్రామంలో అటవీ శాఖ పెంచే నర్సరీలలోనే మాకు కొంచెం పని దొరుకుతుంది." ఈ పనికి స్త్రీకైనా, పురుషుడికైనా ఎనిమిది గంటల పనికి రూ. 130 చెల్లిస్తారని అతను చెప్పారు.

అందువల్ల కమలేశ్, అతని కుటుంబం ఒక మాలక్ (కాంట్రాక్టర్)తో వచ్చి గుడారం వేసుకున్నారు. "ఇక్కడ నీటి కోసం ఒక చేతి పంపు ఉంది, కానీ విద్యుత్ సదుపాయం లేదు," అని అతను చెప్పారు. కమలేశ్, అతని భార్య, మరో జంట ఈ పనికి అడ్వాన్స్‌గా లక్ష రూపాయలు తీసుకున్నారు. కోసిన చెరకును రెండు నుంచి నాలుగు ట్రాలీలలో నింపడానికి వాళ్ళకి రోజుకు 14-16 గంటల కంటే ఎక్కువ సమయమే పడుతుంది.

కమలేశ్‌కు, అతని గుంపులోని వారికి వారి వేతనాన్ని ఎలా లెక్కిస్తారో, వారి సంపాదన నుంచి వారు తీసుకున్న అడ్వాన్స్‌ను ఎలా సర్దుబాటు చేస్తారో తెలీదు. "మేం మా మాలక్‌ని అడిగితే అతను, 'నువ్వు అప్పు తీసుకున్నావు, నీ పని నువ్వు చేసుకో' అంటాడు." కమలేశ్ భార్య గర్భవతి. అయితే తీసుకున్న అడ్వాన్స్ వల్ల ఆమె కూడా పని చేయాల్సి వస్తోంది.

"యే పోర్యా, ఇకడా యే," కమలేశ్ తన కొడుకు పవన్‌ను పిలిచారు. ఏదో కారణం వల్ల ఆ పిల్లాడు ఏడుస్తున్నాడు. అతను బడికి వెళ్ళడు. "మేమంతా కూలిపని చేసుకునేవాళ్ళం. బడి మీద ఎవరూ శ్రద్ధ చూపరు. మా వాళ్ళలో చాలా మందికి అక్షరాలు తెలియవు.” ఇక్కడి ఆదివాసీ కుటుంబాలు అహిరాణి భాష మాట్లాడతారు, కానీ పాఠశాల విద్య మరాఠీలో ఉంటుంది. "ఇక్కడ ఆ భాష ఎవరికీ అర్థం కాదు కాబట్టి అది కూడా సమస్యలను సృష్టిస్తుంది" అని కమలేశ్ చెప్పారు.

ఈ వలసల వల్ల తన పిల్లలు చదువుకు దూరమవుతున్నారని అతను ఆందోళన చెందుతున్నారు. కానీ మళ్ళీ ఆలోచిస్తూ ఇలా అన్నారు, “మా గ్రామంలో పరిస్థితి కూడా వేరుగా ఏమీ లేదు. సొంతానికి భూమి ఉన్నవాళ్ళ పిల్లలు మాత్రమే బడికి వెళతారు.”

“సంతోషంలోనైనా, దుఃఖంలోనైనా మేం పనిచేయాలి, పని చేయాల్సిందే. చక్కెర ఫ్యాక్టరీ మూతపడే వరకు మేం వెనక్కి వెళ్ళలేం," అన్నారు కమలేశ్

"ఇది బానిసత్వం."

ఈ కథనం మొదట మరాఠీలో ప్రచురితమైంది.

అనువాదం: రవి కృష్ణ