ಜೌನಸಾರ್:‌ ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು

ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಮರಗೆಲಸದಲ್ಲಿ, ಬಲ್ಬೀರ್ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಏಳು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರಖಂಡದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಈ ಕಲೆಯ ಕುರಿತು ಬಲ್ಬೀರ್‌ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ.

"ಯೇ ಹಮಾರಾ ಖಾನ್‌ದಾನಿ ಕಾಮ್ ಹೈ, ಬಾಪ್ ದಾದಾ ಕೇ ಟೈಮ್ ಸೇ [ಇದು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರ ಕಾಲದಿಂದ ಬಂದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಸುಬು]" ಎಂದು ಬಲ್ಬೀರ್ ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಳಿಯನ್ನು ದೇವದಾರು ಮರದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಪಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ನಿಂತರು.

ಜೌನಸಾರ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಬೆಳಗಿನ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸೂರ್ಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಮಹಸು ದೇವತೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದೇಗುಲದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ. 2025ರ ಮಾರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಿ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವಿನ್ನೂ ಮುಗಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

"ಮಂದಿರ್ಬನಾನೇಕಿಶುರ್ವಾತ್ಹಮೇಶಾನೀಚೇಸೇಹೋತಿ. ಪಹೇಲೇಬೇಸ್ಬನೇಗಾಫಿರ್ಉಪ್ಪರ್ಕಾ. ಸಬಸೇಜರೂರಿಹೈಪಿಲ್ಲರ್ಜಿಸ್‌ಪೇಢಾಂಚಾಖಡಾಹೋಗಾ [ದೇವಾಲಯನಿರ್ಮಾಣಯಾವಾಗಲೂಕೆಳಗಿನಿಂದಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ — ಮೊದಲುಅಡಿಪಾಯ, ನಂತರಮೇಲ್ಭಾಗ. ಅತ್ಯಂತಮಹತ್ವದ್ದುಕಂಬ, ಅದರಮೇಲೆರಚನೆನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ]" ಎಂದು ಬಲ್ಬೀರ್‌ ದೇಗುಲದ ಸುತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು.

ತಾಯಿನಾ ದೇಗುಲ ಕಟ್ಟಿ ಮುಗಿಸಲು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ಹಿಡಿದಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಈ ಅನುಭವಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಿದ್ದವು. ಸಣ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಾದರೆ ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಮುಗಿಸಬಹುದು.

ಮೂಲತಃ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವಾಹಿ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಬಲ್ಬೀರ್‌ ಊರಿನ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ 2025ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕೆಲಸಗಾರನಾದ ಬಲ್ಬೀರ್‌ ಹೇಳುವಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತುವುದು ಕೌಟುಂಬಿಕವಾಗಿ ಹರಿದುಬಂದ ಕೌಶಲ. ”ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬನಾದರೂ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು [ನಕ್ಕಾಶಿ] ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಹೊರಗೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕರೂ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.”

ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಕೌಶಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. “ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಓದು ಬರೆಹ ಗೊತ್ತಿರಬೇಕು. ಅವರಿಗೆ ನಕ್ಷೆ ಬಿಡಿಸುವುದು, ಅಳತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಗಣಿತ ಗೊತ್ತಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.”

ಬಲ್ಬೀರ್‌ ಇಂದಿಗೂ ನಕ್ಕಾಶಿ (ಮರದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ) ಕಸುಬಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ ವಾಹಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಜೌನ್ಸಾರಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇವರನ್ನು ಉತ್ತರಖಂಡದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ನಾವು ಹೋದ ದಿನ ನಕ್ಕಾಶಿಗಳ ತಂಡವು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಎಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಬೇಕೆನ್ನುವುದು ಊರಿನ ಜನರ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇಗುಲಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕ ರಚನೆಗಳಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. “ಅವು ಇಡೀ ಊರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವು ಊರುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸುನಿಲ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ತೋಮರ್.‌ ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ತೋಮರ್ ಬೆಸೋಗಿಲಾನಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಹೊರಗೆ ಏನೇ ಸಮಾನತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರೂ, ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣಗಳು ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯಾಧಾರಿತ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತವೆ - ಈ ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿಮಹಿಳೆಯರಿಗೆಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. ಈ ಕುರಿತುಅಭಿಪ್ರಾಯತಿಳಿಯುವಸಲುವಾಗಿಪಾರಿಊರಿನಹಲವುಮಹಿಳೆಯರನ್ನುಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಆದರೆಯಾರೊಬ್ಬರೂಈ ಕುರಿತುಮಾತನಾಡಲುಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಮಾತನಾಡಲುಹಿಂಜರಿಕೆಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆಮುಖ್ಯಕಾರಣದೇವರಸಿಟ್ಟಿಗೆತುತ್ತಾಗಬೇಕಾದೀತುಎನ್ನುವಭಯ. "ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ." ಎಂದು ಉಟೇಲ್‌ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹೋಟೆಲ್‌ ಒಂದನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ 42 ವರ್ಷದ ಆಶಾ ದೇವಿ ಹೇಳಿದರು. ಇನ್ನು ಕೆಳಜಾತಿಗಳ ಜನರು ತಾವು ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರೆ ಏನಾದರೂ ಕೆಡುಕುಂಟಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದರು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಇಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇಗುಲಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೇಣಿಗೆ ಮೂಲಕ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಲು ಸುಮಾರು 1ರಿಂದ 1.5 ಕೋಟಿಯ ತನಕ ಖರ್ಚಾಗಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮರ, ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿ, ಮತ್ತು ಕೂಲಿ ಸೇರಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಐದರಿಂದ ಹತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಕೂಲಿಯಾಗಿ 800 ರಿಂದ 1,500 ರೂಪಾಯಿಗಳ ತನಕ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ 1,200ರಿಂದ 1,500 ರೂಪಾಯಿಗಳ ತನಕ ದಿನಸಂಬಳವಿದೆ.

ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಬರುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ದೃವದಾರು ಮರಕ್ಕೆ. ಇದನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಚನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೇವದಾರು (Cedrus deodara), ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸೀಡಾರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಮರ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದದ್ದು. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ಗೆದ್ದಲು-ನಿರೋಧಕ ಗುಣಗಳು ಅದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಏಳು ಅಡಿ ಉದ್ದದ ದಿಮ್ಮಿಯ ಬೆಲೆ ಸುಮಾರು 3,500 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಿದೆ. "ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಮರ ತರಬಹುದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮರ ಖರೀದಿಸಬೇಕು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಬಲ್ಬೀರ್.

ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ತಲೆಮಾರುಗಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಉಪಕರಣಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ, ಅವು ಈಗ ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ನಕ್ಕಾಶಿ ತಂಡವು ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾಕಾರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸಗಾರ ಭೂಮಿಯ ನಕ್ಷೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು, ಉಳಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು, ಬಲ್ಬೀರ್ ಅವರಂತಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡುವ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ – ಕೇವಲ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ವಿವರವಾದ ಕಥಾಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.‌

ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ಮೊದಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಾಸತ್ ಅಥವಾ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಂತರ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಹಂತವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಇಡೀ ರಚನೆಯ ಮುಕುಟದಂತೆ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗಿನ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮರದ ಸುತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಉಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಸುತ್ತಿಗೆಗಳ ತೂಕ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ನಕ್ಕಾಶಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪೂಜ್ಯಭಾವನೆಯಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆತ್ತನೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೊತ್ತು ಮಾತ್ರ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ತಲೆಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಗಡ್ಡವನ್ನು ಕ್ಷೌರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪುರುಷ ಅಡುಗೆಯವರಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾರಂಭ ಅಥವಾ ಸಭೆ-ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವಿರಬೇಕು.

"ನನ್ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಬಂಧಿಕರು ಮರಗೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆದರೆ ಅವರು ಮನೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣ ತಯಾರಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ದಿನೇಶ್ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ. ಆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚು "ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ ನನಗೆ ನಕ್ಕಾಶಿ ಕೆಲಸವೇ ಇಷ್ಟ," ಎಂದು ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಯಾದ 25 ವರ್ಷದ ದಿನೇಶ್ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ತಂದೆ ಈಗ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತನ್ನ ಅಜ್ಜ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ತಾನು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ದಿನೇಶ್ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ನಾನು ಅಜ್ಜನನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವರು ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿರಬಹುದು? ಇಷ್ಟೊಂದು ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸಿರಬಹುದು? ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು," ಎಂದು ಹೇಳುವ ದಿನೇಶ್, ಈ ನಕ್ಕಾಶಿ ಕಲೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ಅಪೂರ್ವ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

"ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಗೌರವವಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದೂ ಹೌದು, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ತ್ಯಾಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ: ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ನಕ್ಕಾಶಿ ಕಲಾವಿದನಾಗಬೇಕಾದರೆ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ, ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟು ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ದಿನೇಶ್ ಬೇಸರದಿಂದ ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೃಣಾಲಿನಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಎಫ್) ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.