ഗുണയിൽ: ആർക്കും ഉടമസ്ഥതയില്ലാത്ത ഭൂദാന ഭൂമി

“ഭൂദാനം പദ്ധതിയിൽ ഞങ്ങൾ ഭിലാലകൾക്ക് കിട്ടിയ 33 ഏക്കർ കൃഷിഭൂമി കൈയ്യേറിയതിന് ബഞ്ജാരകൾക്കെതിരേ ഒക്ടോബർ 29-ന് ഗാൽസിംഗ് പരാതി നൽകി. അവർ അവിടെ കുടിൽ കെട്ടി താമസം തുടങ്ങിയിരുന്നു. പരാതി നൽകിയതിൽ ക്ഷുഭിതരായ ബഞ്ജാരകൾ രണ്ട് ദിവസത്തിനുശേഷം ഗാൽസിംഗിനെ ക്രൂരമായി മർദ്ദിക്കുകയും, ഇൻഡോറിലെ ഒരു ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ച ഗാൽസിംഗ് ഒരു മാസത്തിനുശേഷം മരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഞങ്ങൾ അധികാരികളോട് ഒന്നിലധികം തവണ പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും, ഗ്രാമത്തിലെ ശക്തരായ ചിലരുടെ സ്വാധീനംമൂലം നടപടിയൊന്നും ഉണ്ടായില്ല.” ഇരുകൂട്ടർക്കും അവകാശമുണ്ടെന്ന് പറയാനാവാത്ത ഒരു തുണ്ട് സ്ഥലത്തെച്ചൊല്ലിൽ 2024-ൽ ഗുണയിലെ പൻഹതി ഗ്രാമത്തിലെ രണ്ട് സമുദായക്കാർ തമ്മിലുണ്ടായ സംഘർഷത്തെക്കുറിച്ച് ഓർമ്മിക്കുകയായിരുന്നു കല്ലു ഭിലാല. ആ സംഭവത്തിൽ അയാൾക്കും പരിക്ക് പറ്റിയിരുന്നു.

ഗാൽസിംഗിൻ്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന്, ഭിലാല ആദിവാസികളും ഭഞ്ജാര സമുദായവും തമ്മിൽത്തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടി. 10 ബഞ്ജാര വീടുകൾ അഗ്നിക്കിരയായി. ഇരുസമുദായത്തിലേയും പലരും ഭവനരഹിതരായി. നിരവധിയാളുകൾ ഭയന്ന് ഗ്രാമമുപേക്ഷിച്ച്, തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത്, തണുത്തുവിറയ്ക്കുന്ന രാത്രി ഉറക്കമൊഴിച്ച് കഴിച്ചുകൂട്ടി.

“ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വികർക്ക് ഭൂദാൻ പട്ടയം കിട്ടിയിരുന്നു,” 2024-ൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ, 46 വയസ്സുള്ള ഗാൽസിംഗ് ഭിലാല ഈ റിപ്പോർട്ടറോട് പറഞ്ഞു. “അവരിവിടെ 50-55 വർഷം മുമ്പ് പാർപ്പുറപ്പിച്ചു. ഭൂസ്വാമിത്വ പട്ട എന്നാണ് ഈ പട്ടയങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ, വർഷങ്ങൾക്കുശേഷവും ഇതിൻ്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം ഞങ്ങൾക്ക് കിട്ടിയില്ല. ഈ മേഖലയിലെ ഭിൽ, ഭിലാല (ഭിൽ സമുദായത്തിലെ ഒരു ഉപവിഭാഗം), സഹാരിയ ആദിവാസികളുടെ നീറുന്ന പ്രശ്നമാണ് ഇത്. ഈ ബാർമോരി തെഹ്സിലിലെ പല ആദിവാസികളുടേയും കൃഷിഭൂമികൾ ദബാംഗുകൾ (സവർണ്ണവിഭാഗത്തിലെ ജന്മികൾ) കൈയ്യടക്കിയിട്ടുണ്ട്.”

“നിരവധി ഭൂദാന പട്ടയങ്ങൾ, ഗ്രാമ ഖസ്ര (ലാൻഡ് പാർസൽ നമ്പർ) കീഴിലാണ് വരുന്നത്. മറ്റുള്ളവർ അത് കൈയ്യേറി. ഇന്നേ ദിവസംവരെ ആ ഭൂമി ഞങ്ങൾക്ക് അളന്ന് തിട്ടപ്പെടുത്തിത്തരാൻ പട്‌വാരിക്കോ തഹസിൽദാർക്കോ സാധ്ച്ചിട്ടില്ല.” റവന്യൂ ഉദ്യോഗസ്ഥർ പ്രക്രിയ പൂർത്തിയാക്കാത്തതിനാൽ, സമുദായങ്ങൾ നിരന്തരം സംഘർഷത്തിലാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ നഷ്ടമാവുന്നതിന് മാസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഗാൽസിംഗ് ഇത് വിവരിച്ചുതന്നിരുന്നു.

തിളയ്ക്കുന്ന, അതീവസങ്കീർണ്ണമായ ഭൂസംഘർഷങ്ങളും വിവിധ അടരുകളുള്ള പ്രശ്നങ്ങളുമാണ് ഇത്തരം എല്ലാ സംഘർഷങ്ങൾക്ക് പിന്നിലും ഉള്ളത്. ആദിവാസികളെ മറ്റ് ആദിവാസികൾക്കെതിരെ മാത്രമല്ല, ജീവിതസാഹചര്യം അത്ര മെച്ചമൊന്നുമല്ലാത്ത മറ്റ് പിന്നാക്കവിഭാഗങ്ങൾക്കും (ഒ.ബി.സി.) മുന്നാക്കസമുദായത്തിലെ ജന്മിമാർക്കും വനംവകുപ്പുദ്യോഗസ്ഥർക്കും, രാഷ്ട്രീയക്കാർക്കുമെതിരെ അത് മുഖാമുഖം നിർത്തി.

2022-ൽ ഇത്തരം സംഘർഷങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്താൻ ആരംഭിച്ചതുമുതൽ ഈ റിപ്പോർട്ടർ ആദിവാസി ഭൂമിയെച്ചൊല്ലിയുള്ള നിരവധി സംഘർഷങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായിട്ടുണ്ട്. മധ്യ പ്രദേശിലെ ഗുണയിലെ ധനോരിയ ഗ്രാമത്തിലെ രാംപ്യാരിയെ അയാളുടെ കൃഷിഭൂമിയിലിട്ട്, മുന്നാക്കസമുദായത്തിലെ ജന്മിമാർ ജീവനോടെ തീയിട്ട് കൊന്നു.

അതും, സ്വന്തം ഭൂമിക്കായുള്ള 20 വർഷം നീണ്ട നിയമയുദ്ധത്തിൽ അവർ വിജയിച്ച് അധികകാലം കഴിയുന്നതിന് മുന്നേ. ഭൂമിക്കുവേണ്ടിയുള്ള ഇത്തരം അക്രമസംഭവങ്ങൾ പിന്നീടും പലപ്പോഴും നടന്നു. ഇന്നും അത് തുടരുന്നു.

1951-ൽ വിനോബാ ഭാവെ തുടങ്ങിവെച്ച ഒരു പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ടുനിന്ന പ്രസ്ഥാനത്തിലേക്കാണ് ചരിത്രം നമ്മെ കൊണ്ടുപോകുന്നത്. ഭൂരഹിതർക്ക് വിതരണം ചെയ്യാനായി, തങ്ങളുടെ ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗം സ്വമനസ്സാലെ നൽകാൻ ആ ഗാന്ധിയൻ പരിഷ്കർത്താവ് രാജ്യത്തെ വലിയ ജന്മിമാരോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തു

4.4 ദശലക്ഷം ഏക്കർ ഭൂമിയാണ് ഭൂദാൻ നിയമത്തിലൂടെ സർക്കാരിൻ്റെ നിയന്ത്രണത്തിനും പുനർവിതരണത്തിനുമായി, ആ വിധത്തിൽ ലാൻഡ് ബാങ്കിൽ എത്തിച്ചേർന്നത്. 2017-ലെ ലാൻഡ് റിക്കാർഡ്സ് റിഫോംസ് കമ്മീഷൻ പ്രകാരം, മധ്യ പ്രദേശിൽ 82,780 ഏക്കർ ഭൂദാൻ ഭൂമിയുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ 52,633 ഏക്കറാണ് വിതരണം ചെയ്തത്. വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാത്ത 23,475 ഏക്കറിലെ ഭൂരിഭാഗവും മൊറീന, ശിവ്പുരി, ഗുണ ജില്ലകളിൽ ബാക്കിയായി.

”1973-74 ആയിരുന്നു. ധാരാളം ഭിലാല കുടുംബങ്ങൾ ധാറിൽനിന്ന് കുടിയേറി ഗുണയിൽ താമസമുറപ്പിച്ചു. ഇന്ദിരാഗാന്ധിയായിരുന്നു അന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി. അവരുടെ ആഹ്വാനപ്രകാരമാണ് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നത്,” 70 വയസ്സുള്ള മാണ്ഡ്യ ഭിലാല പറയുന്നു. ധാർ ജില്ലയിലുള്ള അവരുടെ സ്വന്തം ഗ്രാമമായ കൈർവയിലും കുവാഡിലും ഭൂമി കഷ്ടിയായിരുന്നു. ഉള്ളതാകട്ടെ വന്ധ്യവും.

“അധികം തൊഴിലൊന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ, പട്ടിണിയെ പേടിച്ചാണ് ഞങ്ങൾ ജീവിച്ചിരുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങോട്ട് കുടിയേറിയത്. ആദ്യം ഞങ്ങൾ കരംദ ഗ്രാമത്തിലായിരുന്നു.” ഗുണയിലേക്ക് വരുമ്പോൾ മാണ്ഡ്യയ്ക്ക് 22 വയസ്സാണ്. “ഈ ഗ്രാമത്തിൽവെച്ചാണ് വിവാഹം കഴിച്ചത്. ഞാനും എൻ്റെ ഭാര്യാവീട്ടുകാരും, ബന്ധുക്കളും എല്ലാവരും ഇങ്ങോട്ട് കുടിയേറിയവരാണ്. ഞങ്ങൾ കൂലിപ്പണിയാണ് ചെയ്തിരുന്നത്. 1.5 രൂപയും 8 അണയുടെ ജോവറുമായിരുന്നു കൂലി. അതുകൊണ്ട് ജീവിച്ചു. ഗോതമ്പിന് 12 അണയായിരുന്നു,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

കൂലിപ്പണിയുടെ അഭാവത്തിൽ അവർ കാടിനെ ആശ്രയിച്ചു. പുവാറും (സെന്ന ടോറ) മഹുവയും (മധുക ലോംഗിഫോലിയ) മരക്കറയും ശേഖരിക്കാൻ തുടങ്ങി. “കാട്ടിൽനിന്ന് കിട്ടുന്നതെലാം തിന്നു. കിണറിൽനിന്ന് വെള്ളമെടുക്കാൻപോലും ഗ്രാമക്കാർ അനുവദിച്ചില്ല. ഞങ്ങളെ തൊട്ടുകൂടാത്തവരെപ്പോലെ കണക്കാക്കി.” മാതൃഭാഷയായ നിമാദിയുടെ കലർപ്പുള്ള ഖഡി ഹിന്ദിയാണ് മാണ്ഡ്യ സംസാരിച്ചിരുന്നത്.

“രണ്ടുവർഷങ്ങൾക്കുശേഷം തഹസിൽദാർ 300 രൂപ വാങ്ങി പൻഹതിയിലുള്ള ഭൂമി ഞങ്ങൾക്ക് തന്നു, താമസിക്കാനും കൃഷി ചെയ്യാനും. 1973-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കാലത്താണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഭൂദാനിൻ്റെ കീഴിൽ 8 ബിഗ പട്ടയം കിട്ടിയത്. ഞങ്ങൾ കൃഷി ആരംഭിച്ചു. രണ്ടുവർഷം കഴിഞ്ഞ്, അടിയന്തിരാവസ്ഥയുടെ കാലത്ത്, അത് ഞങ്ങളിൽനിന്ന് പിടിച്ചെടുത്തു,” അറിയപ്പെടാത്ത ചരിത്രത്തിൻ്റെ ഒരേട് തുറന്നുകൊണ്ട് മാണ്ഡ്യ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. അക്കാലത്ത് സർക്കാർ നടത്തിയ ഭൂമി പിടിച്ചെടുക്കലിൻ്റെ രേഖകളൊന്നും ലഭ്യമല്ല. അടിയന്തിരാവസ്ഥയിലെ ഇരുപതിന പരിപാടിയുടെ മറവിൽ ഏതെങ്കിലുമൊരു അഴിമതിക്കാരനായ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ചെയ്തതുമാകാം.

“സർക്കാരിൻ്റെ ഭൂമിയാണ്, സർക്കാർ തിരിച്ചെടുത്തു എന്നാണ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞത്,” മാണ്ഡ്യ പറയുന്നു. തൻ്റെ മൺകുടിലിൻ്റെ വരാന്തയിലിരിക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. “പിന്നീട്, അതിലെ ചില കഷണങ്ങൾ സഹാരിയകൾക്ക് (എം.പി.യിൽ അവർ എസ്.ടി.വിഭാഗമാണ്) നൽകി എന്ന് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. കുറച്ച് ഭാഗം വനംവകുപ്പിനും. ആ ഭൂദാൻ ഭൂമി അവർ തിരിച്ചെടുത്തപ്പോൾ ഞങ്ങൾ കാട്ടിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ വെട്ടിത്തെളിക്കാൻ തുടങ്ങി,” അദ്ദേഹം തുടരുന്നു.

ഒരിക്കൽ തിരിച്ചെടുത്ത ഭൂദാൻ ഭൂമി അവർക്കൊരിക്കലും പിന്നെ തിരിച്ച് കിട്ടിയില്ല. “പിന്നെ ഞങ്ങൾ കാട്ടിലെ ഒരു ചെറിയ സ്ഥലം വെട്ടിത്തെളിച്ച് അവിടെ കൃഷി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. ഇപ്പോൾ 50 വർഷമായി. എന്നിട്ടും അതിന് പട്ടയം കിട്ടിയിട്ടില്ല. വനംവകുപ്പ് എപ്പോഴും അതിനെ എതിർത്തു. പിന്നെ, കൃഷി ചെയ്യുന്നതിൽനിന്ന് ഞങ്ങളെ തടയാൻ നോക്കി. കിണർ കുഴിക്കാൻ പോലും അവർ സമ്മതിക്കുന്നില്ല.” 2006-ലെ വനാവകാശ നിയമത്തിനുപോലും തങ്ങൾക്ക് നീതി തരാൻ സാധിച്ചില്ല എന്ന് മാണ്ഡ്യ ഭിലാല ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ 30 വയസ്സുള്ള മകൻ ഗോപാൽ ഇടയിൽക്കയറി പറഞ്ഞു, “ഇവിടെ കൈക്കൂലി നടക്കാതെ ഒന്നും നടക്കില്ല. കൃഷി ചെയ്യാനും, ജലസേചനം ചെയ്യാനും എല്ലാം പൈസ കൊടുക്കണം. ഇത്തവണ, ജലസേചനം നടക്കാത്തതിനാൽ, 15 ബിഗയിൽനിന്ന് (4.1 ഏക്കർ) 45 ക്വിൻ്റൽ ഗോതമ്പ് മാത്രമാണ് കിട്ടിയത്. ഇത്രയും സ്ഥലത്തുനിന്ന് ചുരുങ്ങിയത് 150 ക്വിൻ്റലെങ്കിലും സുഖമായി കിട്ടേണ്ടതായിരുന്നു.” പ്രത്യക്ഷത്തിൽത്തന്നെ രോഷത്തിലായിരുന്നു ഗോപാൽ.

“ഞങ്ങൾ ആദിവാസികൾക്ക് പറയാനുള്ളത് ആരും കേൾക്കുന്നില്ല. സർപാഞ്ചും, സെക്രട്ടറിയും ഉദ്യോഗസ്ഥരും, എല്ലാവരും ഞങ്ങളെ കൊള്ളയടിക്കുന്ന തിരക്കിലാണ്. ആർക്കും നീതി കിട്ടുന്നില്ല. രാഷ്ട്രീയക്കാർപോലും ഞങ്ങളെ ശ്രദ്ധിക്കുന്നില്ല. വലിയ നേതാക്കന്മാരൊക്കെ പാർട്ടി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ ആദിവാസികൾ എവിടെപ്പോവും? ഞങ്ങളെ നോക്കാനോ, ഞങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കാനോ ആരുമില്ല.”

സമുദായത്തിലെ മിക്കവർക്കും ഒരിക്കലും ഭൂദാൻ ഭൂമി ലഭിക്കുകയോ കാട്ടിലെ സ്ഥലം വെട്ടിത്തെളിക്കാൻ സാധിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. അവരിലൊരാളാണ് 34 വയസ്സുള്ള പ്രഹ്ലാദ് ഭിലാല. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടുംബം 40 വർഷം മുമ്പ് ദേവാസിൽനിന്ന് പൻഹതിയിൽ എത്തിയതാണ്, അച്ഛൻ മംഗുലാൽ ഭിലാലയോടൊപ്പം. തലമുറകളായി അവർ കൂലിപ്പണിയെടുത്താണ് ജീവിക്കുന്നത്. ചിലപ്പോൾ അടുത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറേണ്ടതായും വരാറുണ്ട്.

“ഞങ്ങൾക്ക് ഭൂമിയേ ഇല്ല. ഞങ്ങൾ പങ്കുകൃഷിയും കൂലിപ്പണിയും ചെയ്താണ് ജീവിക്കുന്നത്. കൃഷി ചെയ്താലും നനയ്ക്കാൻ വെള്ളം കിട്ടുന്നില്ല. കുടിവെള്ളംപോലും ലഭ്യമല്ല. പണക്കാർക്കും സ്വാധീനമുള്ളവർക്കും കുഴൽക്കിണറുകളുണ്ട്. ഞങ്ങൾ പേടിച്ചുപേടിച്ചാണ് വെള്ളത്തിനുവേണ്ടി അവരോട് യാചിക്കാറ്. അവർ ഞങ്ങളെ ചീത്ത വിളിക്കും.” കഴിഞ്ഞ ദിവസം വൈകീട്ടുണ്ടായ കാറ്റിൽ പൂർണ്ണമായി തകർന്നുപോയ ഓലക്കുടിൻ്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

പൻഹതിയിൽനിന്ന് 8 കിലോമീറ്റർ അകലെ കരംദയിലുള്ള സഹാരിയ ആദിവാസികളുടെ സ്ഥിതിയും മോശമാണ്. അതീവദുർബ്ബല ഗോത്രവിഭാഗമാണ് അവർ (പർട്ടിക്കുലർളി വൾനെറബിൾ ട്രൈബൽ ഗ്രൂപ്പ്). “എനിക്ക് 60 വയസ്സായി. എൻ്റെ അച്ഛനും ഈ ഗ്രാമത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. ഞങ്ങൾ വെട്ടിത്തെളിച്ച 7-8 ബിഗ (1.99 മുതൽ 2.2 ഏക്കർവരെ) ഭൂമിയിൽ ഞാൻ കൃഷി ചെയ്യുന്നു. വനംവകുപ്പ് അതിനോട് എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ദിവസംവരെ ഞങ്ങൾക്ക് വനാവകാശപ്രകാരമുള്ള പട്ടയം കിട്ടിയിട്ടില്ല,” എന്ന് പുരൻ സഹാരിയ പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനും തൻ്റെ ഭൂദാൻ പട്ടയം നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതെവിടെ പോയി എന്ന് അദ്ദേഹത്തിനറിയില്ല.

“എൻ്റെ സാറേ, ഞാൻ പലതവണ കളക്ടറേറ്റിൽ രേഖാമൂലം പരാതി കൊടുത്തതാണ്,” 38 വയസ്സുള്ള രാകേഷ് സഹാരിയ ഇടയിൽക്കയറി പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനും പറയാനുള്ളത് സമാനമായ കഥയാണ്. “ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഞങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളെ കാണേണ്ടതുപോലെ കാണുന്നില്ല. പൂർവ്വികരുടെ കാലംതൊട്ടുള്ള ഭൂദാൻ പട്ടയങ്ങൾ ഇന്നുവരെ അളന്നിട്ടില്ല. വനംവകുപ്പും സ്വാധീനമുള്ളവരുമാണ് ഞങ്ങളുടെ ഭൂമി തട്ടിയെടുത്തത്. സർക്കാരും അധികാരികളും ഞങ്ങളുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നു.”

കൈയ്യിൽ രേഖകളുമായി ആളുകൾ ഞങ്ങളുടെ ചുറ്റും കൂടി. ചിലതെല്ലാം കത്തിക്കരിഞ്ഞിരുന്നു, ചിലത് കീറിയും മറ്റ് ചിലത് മഷി മങ്ങിയും ഇരുന്നു. വനംവകുപ്പിൻ്റെ നോട്ടീസുകളും അപേക്ഷകളും, ഭൂമിയുടേയും പട്ടയത്തിൻ്റേയും ഔദ്യോഗിക രേഖകളുമായിട്ടാണ് പലരും വന്നത്. ചിലരുടെ ഭൂദാനത്തിൻ്റെ പുസ്തകമുണ്ടെങ്കിലും, അതിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള ഭൂമി എവിടെയാണെന്ന് അവർക്കറിയില്ല.

1975-ലെ ഭൂ സംഭാവന കടലാസ്സ് രാകേഷ് എനിക്ക് കാണിച്ചുതന്നു. “ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വികർ മരിച്ചുപോയി. എന്നിട്ടും ഞങ്ങൾക്ക് ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത കിട്ടിയിട്ടില്ല. കളക്ടർ മുതൽ തഹസിൽദാർവരെയുള്ള എല്ലാവർക്കും അപേക്ഷ നൽകി. അളന്നുതരാമെന്ന വാഗ്ദാനമല്ലാതെ ഒന്നും നടന്നില്ല. സർക്കാർ ഞങ്ങളുടെ ഭൂമി ഞങ്ങൾക്ക് തിരിച്ചുതരണം.”

“എൻ്റെ ഭൂമിയും അളന്നിട്ടില്ല. വർഷങ്ങളായി ഞങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. കുറച്ച് ദിവസം മുമ്പ് ഞങ്ങൾ ഭൂമിയളക്കാൻ വീണ്ടും അപേക്ഷ നൽകി. പട്‌വാരിയും തഹസിൽദാറും ഞങ്ങളെ വിഡ്ഡികളാക്കുകയാണ്. അവർ വാക്ക് പാലിക്കുന്നില്ല. ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് കൈക്കൂലി കൊടുത്തവർക്ക് ഭൂമി അളന്നതിൻ്റെ കടലസ്സ് കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ഭിൽ, ഭിലാല, തുടങ്ങിയവരെല്ലാം സഹാരിയകളുടെ ഭൂമി കൈയ്യേറുകയാണ്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഇവിടെ താമസിക്കുന്ന സഹാരിയകളുടെ ഭൂമി. ഇത് ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ അക്രമങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കൃത്യമായി ഭൂമി അളന്നുകിട്ടിയാൽ, ഈ സംഘർഷങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടാവിലായിരുന്നു. ആളുകൾക്ക് അവരുടെ ഭൂമി എവിടെയാണെന്ന് മനസ്സിലാവും,” ചുറ്റും കൂടിയവരിലെ കമലേഷ് പറയുന്നു.

ഗുണയിലെ ഏക്താ പരിഷദിൻ്റെ സൂരജ് സഹാരിയ, ആദിവാസികളുടെ ഭൂവവകാശങ്ങൾക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആളാണ്. “ബാമോരി-ഫത്തേഗർ തെഹ്സിലിലെ 30-40 ഗ്രാമങ്ങളിലുള്ള ഭിൽ, ഭിലാല, സഹാരിയ ആദിവാസികളിലെ ഒരു വലിയ വിഭാഗം എന്നിവർക്ക് ഭൂദാൻ പട്ടയങ്ങൾ കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ അതിൽ മിക്കവർക്കും പട്ടയത്തിൻ്റെ പുസ്തകം മാത്രമാണ് കൈയ്യിലുള്ളത്. അവരുടെ ഭൂമി എവിടെയാണെന്ന് കൃത്യമായി അവർക്കറിയില്ല. ഇനി അറിഞ്ഞാലും ഫലമില്ല. അത് പണക്കാർ കൈവശപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടാവും. നിങ്ങൾ കരംദയിൽ പോയി. അവിടെ 34 സഹാരിയ ആദിവാസികൾക്ക് പട്ടയമുണ്ടെങ്കിലും അവർക്ക് സ്ഥലത്തിൻ്റെ ഉടമസ്ഥത കിട്ടിയിട്ടില്ല. ചിലരുടെ സ്ഥലം വനംവകുപ്പിൻ്റെ കീഴിലാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. ചിലപ്പോൾ, പണക്കാരുടെയും ഉന്നതരുടേയും കൈകളിലും,” സൂരജ് പറയുന്നു.

ഗുണയിലെ പരോണ്ട ഗ്രാമത്തിൽ ചില അപൂർവ്വം കേസുകളുണ്ട്. അതിലൊന്നിൽ, അഞ്ച് ആദിവാസി കുടുംബങ്ങൾക്ക് അവർക്കനുകൂലമായുള്ള ഉത്തരവ് കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ഒടുവിൽ, 2021 മാർച്ച് 27-ന് മധ്യ പ്രദേശ് ലാൻഡ് റെവന്യൂ കോഡ് പ്രകാരമുള്ള ഭൂമി ലഭിച്ചു. എന്നാൽ, അഞ്ചുവർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും, ഉത്തരവ് നടപ്പായിട്ടില്ല. ദംബാംഗുകളാന് അവരുടെ സ്ഥലം കൈയ്യടക്കിയിരിക്കുന്നത്.

“ബാമോരിയിലെ 80 ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിലായി 7,000 വനാധികാരപട്ടയങ്ങൾ തീരുമാനം കാത്ത് കിടക്കുകയാണ്. ഭൂദാനപ്രകാരം സംഭാവന കിട്ടിയ ഭൂമിയുടെ അളന്നുതിട്ടപ്പെടുത്താനുള്ള ഉത്തരവുകൾ പല തവണ പാസ്സായിട്ടും, ഉദ്യോഗസ്ഥർ പലതവണ സന്ദർശനം നടത്തിയിട്ടും, അധികാരികൾ, പണക്കാരുടെ സമ്മർദ്ദത്തിന് വഴങ്ങുകയാന്. അളക്കൽ ഇനിയും നടന്നിട്ടില്ല.”

ഒട്ടുമിക്ക വീടുകൾക്കും, ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ടതിൻ്റേയും ശൂന്യമായ കടലാസ്സിൻ്റേയും, ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ഭൂമാഫിയകൾക്കുമിടയിൽ നരകിക്കുന്നതിൻ്റേയും കഥകൾ പറയാനുണ്ട്.

ഷിയോപുരിലും ശിവപുരിയിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആദിവാസി ആക്ടിവിസ്റ്റായ രാംപ്രകാശ് ശർമ്മ വിവരിക്കുന്നു. “സംഭാവന കിട്ടിയ ഭൂമി കളക്ടറുടെ അനുവാദമില്ലാതെ വിൽക്കരുതെന്നാണ് നിയമം. എന്നിട്ടും, പ്രദേശത്ത് നിരവധി ഭൂരഹിതരായ ആദിവാസികളുണ്ടായിട്ടും അവ വിൽക്കപ്പെടുന്നു. രണ്ടാമതായി, ഭൂദാന സംഭാവനകൾ ഇതുവരെ നടപ്പാക്കിയിട്ടില്ല. ആദിവാസികൾ അതും പ്രതീക്ഷിച്ചിരിപ്പാണ്. സംഭാവന കിട്ടിയ ഭൂമിയാകട്ടെ, സമ്പന്നരായ ജന്മികൾ കൈക്കലാക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു,” രാംപ്രകാശ് പറയുന്നു.

ഭൂമാഫിയകളുടെ മുമ്പിൽ, പ്രാദേശിക ഭരണാധികാരികൾ തീർത്തും നിസ്സഹായരാണെന്ന് ഏക്താ പരിഷത്തിൻ്റെ രാംദത്ത് ടൊമാർ പറയുന്നു. ഭൂമി അളക്കാനുള്ള റെവന്യൂ കമ്മീഷണറുടേയും പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയുടേയും കത്തുകൾപോലും തെഹ്സിൽ ഓഫീസിലെ അലമാരയിൽ മയങ്ങുകയാണ്. ഭൂമിയുടെ അളക്കൽ ആദിവാസികൾക്ക് സൗജന്യമായി ചെയ്തുകൊടുക്കണമെന്നും നിയമമുണ്ട്. എന്നിട്ടും അവർക്ക് പൈസ കൊടുക്കേണ്ടിവരുന്നു.

ഗുണയിലെ ബാമോരി തെഹ്സിലിൽ 13 ആദിവാസി സർപാഞ്ചുകളും, രണ്ട് ജനപദ (താലൂക്ക്) പഞ്ചായത്ത് മെമ്പർമാരും ഒരു ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത് മെമ്പറുമുണ്ട്. എന്നിട്ടും ഇവരിലാർക്കും, ആ മണ്ഡലത്തിലെ 45,000 സഹാരിയകളുടേയും 43,000 ഭിൽ, ഭിലാല വോട്ടർമാരുടേയും ജീവിതത്തിൽ ഒരു മാറ്റവും ഉണ്ടാക്കാൻ ഇതുവരെ സാധിച്ചിട്ടില്ല.

സ്വന്തം പാടത്ത് വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്നതിൽനിന്ന് ഇന്നും, വനംവകുപ്പ് ആദിവാസികളെ തടയുന്നുണ്ട്. അവരുടെ വിളകൾ നശിപ്പിക്കുന്നതും തുടരുന്നു. ആളുകൾ പട്ടയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ അളവെടുക്കൽ നടക്കുന്നില്ല. വനത്തെയും റെവന്യൂ ഭൂമിയേയും ഭീഷണിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, ഗ്രാമത്തിനടുത്ത് ഒരു പുതിയ പൻഹെതി അണക്കെട്ട് പദ്ധതിക്ക് അനുവാദം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുങ്ങിപ്പോവുമെന്ന ഭീഷണിയിലാണ് ഇപ്പോൾ ആദിവാസികൾ. ഭൂമിയുടെ അളക്കലും പട്ടയവുമില്ലാത്തതിനാൽ, നഷ്ടപരിഹാരം പോലും ഇനിയവർക്ക് ലഭിക്കാനിടയില്ല.

ഈ കഥ ആദ്യം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് ഹിന്ദിയിലാണ്