ಗುನಾ: ಯಾರ ಸ್ವತ್ತೂ ಆಗದ ಭೂದಾನದ ಜಾಗ

“ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29ರಂದು ಗಲ್ ಸಿಂಗ್ ಭೂದಾನ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನಮಗೆ, ಭಿಲಾಲರಿಗೆ, ನಿಗದಿಸಿ ಇಟ್ಟ 33 ಎಕರೆ ಕೃಷಿ ಜಮೀನನ್ನ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಂಜಾರರ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು ಕೊಟ್ಟರು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡುತಿದ್ದರು. ಆ ದೂರು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಬಂಜಾರರರನ್ನ ಕೋಪಗೊಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಗಲ್ ಸಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಅಮಾನುಷವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದರು. ತೀವ್ರವಾದ ಗಾಯಗಳಾಗಿ ಅವರನ್ನ ಇಂದೋರಿನ ಒಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಯಿತು – ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ತರುವಾಯ ತೀರಿ ಹೋದರು. ನಾವು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ದೂರು ಕೊಟ್ಟೆವು, ಆದರೇ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಏನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಕಲ್ಲು ಭಿಲಾಲ 2024ರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಗುನಾದ ಪನ್ಹೆಟೀ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸೇರದ ಒಂದು ತುಂಡು ಜಮೀನಿನ ಸಲುವಾಗಿ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಘಟನೆಯೊಳಗೆ ಗಾಯಗೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು.

ಗಲ್ ಸಿಂಗ್ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿಯ ಹಿಂದೆಯೇ, ಭಿಲಾಲ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಹಾಗೂ ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದವರ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಜಗಳ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ 10 ಬಂಜಾರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಇಡಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯದ ಹಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು. ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ಭಯದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದರು, ಅದೆಷ್ಟೋ ರಾತ್ರಿಗಳು ಆಕಾಶದಡಿಯಲ್ಲಿ ಛಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದರು.

“ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಭೂದಾನ ಪಟ್ಟಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು,” ಗಲ್ ಸಿಂಗ್, 46, 2024ರ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ವರದಿಗಾರರನ್ನ ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. “ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50-55 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನೆಲೆಯೂರಿದವರು. ಇವತ್ತು ಈ ಪಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಭೂ ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಪಟ್ಟವೆಂದು ಹೇಳತಾರೆ. ಆದರೇ ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳೇ ಕಳೆದರೂ, ನಾವು ನಿಜವಾದ ಭೂ ಸ್ವಾಮಿತ್ವವನ್ನ ಪಡೆಯೋದರಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದೇವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಭೀಲ, ಭಿಲಾಲ (ಭೀಲರ ಒಂದು ಒಳಸಮುದಾಯ) ಮತ್ತು ಸಹರಿಯ ಆದಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ತೀವ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ದಬಂಗ್ (ಪ್ರಬಲ ಸಮುದಾಯದ ಜಮೀನುದಾರರು) ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಮೀನುಗಳನ್ನ ಹೊಂದಿರುವ ಏಷ್ಟೋ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಬಾಮೋರಿ ತಹಶೀಲೀನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.”

“ಹಲವಾರು ಭೂದಾನ ಪಟ್ಟಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಸರ್ವೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಡಿಯಲ್ಲಿದೆ,” ಎಂದು ಆಗ ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು, “ಅವುಗಳನ್ನ ಬೇರೆಯವರು ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ವಾರಿ, ತಹಶೀಲದಾರ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಹ ಇವತ್ತಿನವೆರಗೂ ನಮಗಾಗಿ ಪೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಕರಬಂದ ಮಾಡಿಸಿಕೊಡಲು ಆಗಿಲ್ಲ.” ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನ ಮುಗಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸದಾ ಜಗಳಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರತಾರೆ. ಗಲ್ ಸಿಂಗ್ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಲವು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು.

ಇಂತಹ ಎಲ್ಲ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಮಸ್ಯೆ ಏನೆಂದರೆ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಹತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ, ಜಾಗದ ಕಿತ್ತಾಟ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಬಹುಪದರಗಳಿರುವ ಗೊಂದಲ. ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿಗಳನ್ನ ಇತರೆ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎತ್ತಿಕಟ್ಟಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವರನ್ನ ಅಂಥದ್ದೇನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರದ ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಬಲ ಸಮುದಾಯದ ಜಮೀನುದಾರರೊಟ್ಟಿಗೆ, ಅರಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ, ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಕದನಗಳು ಉಂಟು ಮಾಡಿದೆ.

ಈ ವರದಿಗಾರರು 2022ರಿಂದ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುವ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನ ದಾಖಲೆ ಮಾಡತಾ ಬಂದಿರುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಗುನಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಯಾದ ಧಾನೋರಿಯದ ರಾಂಪ್ಯಾರಿಯನ್ನ ಪ್ರಬಲ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅವರ ಜಮೀನದಾರರು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲೂ ಆಕೆ 20-ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ ಗೆದ್ದ ತರುವಾಯ. ಭೂಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಆಕೆಯ ಸಾವಿಗೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದಿರುವಂಥದ್ದು ಹಾಗೂ ಇವತ್ತಿಗೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಂಥದ್ದು.

ಇತಿಹಾಸ ನಮ್ಮನ್ನ ಒಂದು ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆದ ವಿನೋಬ ಭಾವೆ 1951ರಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ ಚಳವಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆ ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ಜಮೀನುದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನ ಭೂರಹಿತ ಜನರಲ್ಲಿ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡೋದಕ್ಕಾಗಿ ಖುದ್ದಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಲು ನೈತಿಕ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಆ ಚಳವಳಿಯಡಿ ಒತ್ತೆಯಿಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ 4.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯು ಭೂದಾನ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರವು ತನ್ನ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡೋದರ ಸಲುವಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿ ಉಳಿಯಿತು. 2017ರ ಭೂ ದಾಖಲೆ ಸುಧಾರಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 82,780 ಎಕರೆ ಭೂದಾನ ಜಮೀನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 52,633 ಏಕರೆಯನ್ನ ಹಂಚಲಾಗಿತ್ತು. ಉಳಿದ 23,475 ಏಕರೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮೊರೆನಾ, ಶಿವಪುರಿ, ಮತ್ತು ಗುನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗೆಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ.

“ಅದು 1973-74ರ ಕಾಲ. ಹಲವು ಭಿಲಾಲ ಕುಟುಂಬಗಳು ಧಾರ್ ಇಂದ ಗುನಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ನೆಲೆ ಊರಿದ್ದರು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಲ ಅದು. ಅವರ ಮೇರೆಗೆ ನಾವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು,” ಎಂದು 70-ವರ್ಷದ ಮಂಡ್ಯ ಭಿಲಾಲ ಹೇಳತಾರೆ. ಧಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಊರಾದ ಕೈರ್ವದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಕುವಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಭೂಮಿ ಬಹುಪಾಲು ಬರಡಾಗಿತ್ತು.

“ಅಷ್ಟೇನು ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ, ನಾವು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸತ್ತು ಹೋಗೋ ಹೆದರಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಬದುಕತಾ ಇದ್ವಿ. ಅದಕ್ಕೇ, ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು. ಮೊದಲು ಕರಾಮ್ಡ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ವಿ.” ಗುನಾಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮಂಡ್ಯರಿಗೆ 22 ವಯಸ್ಸು. “ಇದೇ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು. ನಾನು, ನನ್ನ ಬೀಗರು, ನನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಎಲ್ಲರೂ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಈ ಜಾಗಕ್ಕೆ. ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡತಿದ್ವಿ, ಆಗ ನಮ್ಮ ದುಡಿಮೆ ರೂ. 1.5 ಹಾಗೂ 8 ಆಣೆಯಷ್ಟು ಜೋಳ. ಅದರಲ್ಲೇ ಬದುಕತಾ ಇದ್ವಿ. ಗೋದಿಯ ಬೆಲೆ 12 ಆಣೆಯಾಗಿತ್ತು,” ಎಂದು ಹೇಳತಾರೆ.

ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಪುವಾರ್ (sennatora, ತಗಟೆ ಅಥವಾ ಜಗಟೆ ಸೊಪ್ಪು), ಮಹುಅ (madhuca longifola, ಮಧುಕ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿಪ್ಪೆ ಹೂವು), ಅಥವಾ ಗಂಧರಸ ಇವುಗಳನ್ನ ಕೂಡಿಡತಾ ಕಾಡಿನ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು, “ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೇನೇನು ಸಿಗತಿತ್ತೋ, ನಾವು ಅದನ್ನ ತಿನ್ನತಿದ್ವಿ. ಹಳ್ಳಿಯವರು ನಮಗೆ ಅವರ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ನೀರು ಕೂಡಿಯಲೂ ಸಹ ಬಿಡತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಂತೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟೆವು.” ಮಂಡ್ಯ ತನ್ನ ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯಾದ ನಿಮಾದಿಯ ಒಂದು ಚೂರು ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಖಡಿ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡತಾರೆ.

“ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತಹಶೀಲದಾರ ರೂ. 300 ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಮಗೆ ಪನ್ಹೆಟೀಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರೋದಕ್ಕೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟರು. 1973ರಲ್ಲಿ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 8 ಬೀಘದ ಪಟ್ಟ ಭೂದಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿತು. ನಾವು ಉಳುಮೆ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ವಿ. ಆದರೇ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು,” ಎಂದು ಮಂಡ್ಯ ಎಲ್ಲರೂ ಬಲ್ಲ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಮಸುಕಾದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನ ತೆರೆದಿಡತಾರೆ. ಸರಕಾರ ಭೂದಾನದ ಜಮೀನುಗಳನ್ನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಇಲ್ಲ. ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ 20-ಅಂಶಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಯಾವುದೋ ಅತಿಉತ್ಸಾಹಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರಿಯೋ ಅಥವಾ ಭ್ರಷ್ಟನಾದ ಅಧಿಕಾರಿಯೋ ಈ ರೀತಿಯ ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು.

“ಜಮೀನು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸರಕಾರ ಅದನ್ನ ಹಿಂಪಡೆದಿದೆ ಅಂತ ನಮಗೆ ಹೇಳಿದರು,” ಅಂತ ತನ್ನ ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆಯ ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತಿರುವ ಮಂಡ್ಯ ಹೇಳತಾರೆ. “ಆಮೇಲೆ [ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದು] ಕೆಲವು ಜಾಗಗಳು ಸಹರಿಯಗಳಿಗೆ [ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಜಾಗಗಳು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿತು ಅಂತ. ನಮ್ಮ ಭೂದಾನದ ಜಮೀನು ವಶ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ನಾವು ಕಾಡಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನ ತೆರವು ಮಾಡೋದಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ವಿ,” ಅನ್ನತಾರೆ.

“ಆನಂತರ ನಾವು ಕಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ವಿ. ಈಗ 50 ವರ್ಷಗಳೇ ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪಟ್ಟ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡಿದೆ, ನಮಗೆ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡೋದನ್ನ ತಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ ತೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.” ಮಂಡ್ಯ ಭಿಲಾಲರ ಪ್ರಕಾರ 2006ರ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರೈಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ (ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕು ಅಧಿನಿಯಮ 2006) ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.

ಅವರ ಕಿರೇ ಮಗನಾದ 35 ವರ್ಷ ಆಸುಪಾಸಿನ ಗೋಪಾಲ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡತಾ, “ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ “ಲೇನ್ ದೇನ್” ಇಲ್ಲದೇ ನಡೆಯೋದಿಲ್ಲ. ಬೇಸಾಯ ಮಾಡೋದಕ್ಕೆ ನಾವು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಲಂಚ ಕೊಡಬೇಕು, ನಮ್ಮದೇ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರು ಬಿಡೋದಕ್ಕೂ ಸಹ. ಈ ಸಲ ಸರಿಯಾಗಿ ನೀರು ಒದಗಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ನಮಗೆ 15 ಬೀಘ [4.1 ಎಕರೆಯಷ್ಟು] ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 45 ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಗೋದಿ ಇಳುವರಿ ಬಂತು. ಇಷ್ಟು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ 150 ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಬೆಳೆ ತೆಗೀಬಹುದು.” ಗೋಪಾಲ್ ಕೋಪಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣತಾರೆ.

“ನಾವು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳೋರು ಯಾರು ಇಲ್ಲ. ಸರಪಂಚ, ಸಚಿವ, ಅಧಿಕಾರಿ, ಎಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮನ್ನ ಲೂಟಿ ಮಾಡೋದರಲ್ಲೇ ಇದಾರೆ. ಯಾರೂ ನಮಗೆ ನ್ಯಾಯ ಕೊಡಿಸಲ್ಲ. ರಾಜಕಾರಿಣಿಗಳೂ ನಮಗೆ ಕಿವಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳೂ ಪಕ್ಷ ಬದಲಾಯಿಸತಾ ಇರ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು? ನಮಗಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಹೇಳೋರು ಕೇಳೋರು ಯಾರು ಇಲ್ಲ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸಮುದಾಯದ ಹಲವರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಭೂದಾನದ ಜಮೀನು ದೊರಕಿಲ್ಲ, ಅವರು ಕಾಡನ್ನೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿಲ್ಲ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಭಿಲಾಲ, 34, ಅಂಥವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಪನ್ಹೆಟೀ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿಂದ ದೇವಾಸ್ ಗೆ ಅವರ ತಂದೆ ಮಂಗುಲಾಲ್ ಭಿಲಾಲ ಸುಮಾರು 40 ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಬಂದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬ ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕತಾ ತಲೆಮಾರುಗಳೇ ಕಳೆದಿವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಕೂಡ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

“ನಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ಯಾವುದೇ ಜಮೀನಿಲ್ಲ; ನಾವು ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಬಾಡಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಬದುಕು ನಡಿಸತಿದ್ದೇವೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ನಾವು ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುವಾಗ, ನಮಗೆ ನೀರು ಸಿಗೋದಿಲ್ಲ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸಹ ಸಿಗೋದಿಲ್ಲ. ಸಾಹುಕಾರರು, ಜಮೀನುಡಾರರ ಹತ್ತಿರ ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳಿವೆ. ಅವರ ಹತ್ತಿರ ನಾವು ನೀರಿಗಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗತೇವೆ, ಆದರೇ ನಮಗೆ ಹೆದರಿಕೆ ಇದೆ. ಅವರು ನಮಗೆ ಅವಾಚ್ಯ ಪದಗಳನ್ನ ಬಳಸಿ ಬೈತಾರೆ.” ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ತನ್ನ ಗುಡಿಸಿಲಿನ ಉಳಿದ ಛಿದ್ರಗಳನ್ನ ಆರಿಸ್ತಾ ನಮ್ಮೊಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತನಾಡತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ಸಂಜೆಯ ಬಿರುಗಾಳಿ ಅವರ ಮನೆಯನ್ನ ಪೂರ್ತಿ ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದೆ.

ಪನ್ಹೆಟೀಯಿಂದ 8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕರಾಮ್ಡದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದುರ್ಬಲ ಆದಿವಾಸಿ ಗುಂಪಾದ ಸಹರಿಯ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಷ್ಟೇ ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. “ನನಗೆ 60 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ನನ್ನ ತಂದೆ ಕೂಡ ಇದೇ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಅಲ್ಲಿರೋ 7-8 ಬೀಘ [1.9ರಿಂದ 2.2 ಎಕರೆ] ಕಾಡು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ನಡೆಸುತ್ತೇನೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕರಾರು ಮಾಡತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಮಗೆ ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕಿನ ಪಟ್ಟ ದೊರಕಿಲ್ಲ,” ಅನ್ನತಾರೆ ಪುರಣ್ ಸಹರಿಯ. ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಭೂದಾನ ಪಟ್ಟವನ್ನ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು. ಅದು ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

“ಅಯ್ಯೋ ಸಾಹೇಬರೆ, ಹತ್ತಾರು ಬಾರಿ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ದೂರು ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟು ಬಂದಿದೀನಿ,” 38 ವಯಸ್ಸಿನ ರಾಕೇಶ್ ಸಹರಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೇಳತಾರೆ. ಅವರದ್ದೂ ಅದೇ ಕತೆಯೇ. “ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಂತಲೇ ನೋಡಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಕಾಲದಿಂದ ಇವತ್ತಿನವರೆಗೂ ಭೂದಾನ ಪಟ್ಟಗಳ ಅಳತೆ ಮಾಡಿ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸಿಲ್ಲ. ಅರಣ್ಯ ಇಳಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡವರು. ಸರಕಾರವೇ ಆಗಲಿ ಆಡಲಿತವೇ ಆಗಲಿ ಯಾರೂ ಸಹ ನಮ್ಮ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸತಾ ಇಲ್ಲ.”

ಜನ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಿರುವ, ಹರಿದಿರುವ, ಇಂಕು ಮಾಸಿ ಹೋಗಿರುವ ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳನ್ನ ಕೈಯ್ಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಷ್ಟೋ ಜನ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸೂಚನೆ ಪತ್ರಗಳು, ಅರ್ಜಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಭೂ ಸಂಬಂಧಿತ, ಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ಭೂದಾನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೇ ಆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜಮೀನಿನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ ಅನ್ನೋದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ರಾಕೇಶ್ ನನಗೆ 1975ರ ಭೂದಾನ ಪತ್ರಗಳನ್ನ ತೋರಿಸತಾರೆ. “ನಮ್ಮ ತಾತ-ಮುತ್ತಾತರೆಲ್ಲರೂ ತೀರಿಹೋಗಾಯ್ತು, ಆದರೂ ನಮಗೆ ಇದುವರೆಗೂ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಕಲೆಕ್ಟರಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಹಶೀಲದಾರರವರೆಗೆ, ನಾವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಜಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಆಯ್ತು. ಅವರು ನಮಗೆ ಪೋಡಿ-ಆಕರಬಂದ ಮಾಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಬರೇ ಆಶ್ವಾಸನೆಗಳು ಕೊಡ್ತಾರೆ, ಆದರೇ ಏನೂ ಆಗೋದಿಲ್ಲ. ಸರಕಾರ ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನ ನಮಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಕು.”

ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಮಲೇಶ್ ಹೇಳತಾರೆ, “ನನ್ನ ಜಮೀನಿನ ಪೋಡಿ-ಆಕರಬಂದ ಇನ್ನೂ ಸಹ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ನಾವು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸತಿದ್ದೇವೆ. ಈಗ ಕೆಲ ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತೆ ಪೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಕರಬಂದ ಮಾಡೋದಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇವೆ. ಪಟ್ವಾರಿ ಮತ್ತು ತಹಶೀಲದಾರರು ನಮ್ಮನ್ನು ಮೂರ್ಖರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡತಾರೆ ಅಷ್ಟೇ. ಅವರು ಅವರ ಮಾತನ್ನ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳೋದಿಲ್ಲ. ಯಾರ್ಯಾರು ಪೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಕರಬಂದ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭೀಲರು, ಭಿಲಾಲರು, ಹಾಗೂ ಇತರರು ಸಹರಿಯರ ಜಾಗವನ್ನ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳಿಂದ ಜೀವನ ಮಾಡತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಮ್ಮನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸಿದರೆ, ಈ ಜಗಳಗಳು ಮತ್ತೆ ಆಗೋದಿಲ್ಲ. ಜನರಿಗೆ ಅವರ ಜಮೀನು ಯಾವುದು ಎಲ್ಲಿದೆ ಅಂತ ತಿಳಿದಿರತ್ತೆ.”

ಗುನಾದಲ್ಲಿರುವ ಏಕತಾ ಪರಿಶದ್ ಮೂಲಕ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಅವರ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡತಿರುವ ಸೂರಜ್ ಸಹರಿಯ ಹೇಳತಾರೆ, “ಬಾಮೋರಿ-ಫತೇಹ್‌ಗಡ್ ತಹಶೀಲೀನ 30-40 ಹಳ್ಳಿಗಳಿನ ಭೀಲ, ಭಿಲಾಲ, ಹಾಗೂ ಬಹುಪಾಲು ಸಹರಿಯ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಭೂದಾನ ಪಟ್ಟವನ್ನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಜನರ ಹತ್ತಿರ ಕೇವಲ ಪಟ್ಟದ ಪುಸ್ತಕವಿದೆ. ಯಾರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಜಾಗ ಯಾವುದು ಎಲ್ಲಿದೆ ಅನ್ನೋದರ ಸುಳಿವೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿದ್ದರೂ, ಆ ಜಾಗಗಳು ದೊಡ್ಡೋರು ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನೀವು ಕರಾಮ್ಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದೀರ ಅಲ, ಅಲ್ಲಿ 34 ಸಹರಿಯ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ಪಟ್ಟವಿದೆ, ಆದರೇ ಅವರ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜಮೀನಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಜಮೀನು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಸಾಹುಕಾರರ, ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸೆರೆಯಾಗಿರತ್ತೆ.”

ಗುನಾದ ಪರೌಂದ ಹಳ್ಳಿಯಂಥ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಆದಿವಾಸಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತಹ ಆದೇಶ ಹೊರಡುವಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಕಡೆಗೂ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂ ಕಂದಾಯ ಸಂಹಿತೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ 27 ಮಾರ್ಚ್ 2021ರಂದು ಅವರಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಅನುದಾನ ಪೂರೈಸಲಾಯಿತು. ಆದರೇ ಐದು ವರ್ಷ ಕಳೆದರೂ ಅವರು ಆ ಆದೇಶ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನ ಕಾಯತಿದ್ದಾರೆ. ದಬಂಗರು ಅವರ ಜಾಗವನ್ನ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸೂರಜ್ ಸಹರಿಯ ಹೇಳತಾರೆ, “7000 ವನಾಧಿಕಾರ ಪಟ್ಟಗಳು ಬಾಮೋರಿಯ 80 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗದೆ ಬಾಕಿ ಇವೆ. ಭೂದಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿಯ ಆಕರಬಂದ ಮಾಡಲಿಕ್ಕೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಆದೇಶಗಳು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ತಲೆ ಬಾಗತದೆ – ಮತ್ತು ಆಕರಬಂದ ಆಗದೆ ಉಳಿದುಬಿಡತದೆ.”

ಬಹುಪಾಲು ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಭೂಮಿಯ, ಖಾಲಿ ದಾಖಲೆಗಳ, ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಒಂದೆಡೆ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಭೂ ಮಾಫಿಯಾ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ ಕತೆಗಳೇ ಇವೆ.

ಶಿಯೋಪುರ ಮತ್ತು ಶಿವಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡತಿರುವ ಆದಿವಾಸಿಪರ ಚಳವಳಿಗಾರರಾದ ರಾಮಪ್ರಕಾಶ ಶರ್ಮಾ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳತಾರೆ, “ದಾನ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಗೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಿಕ್ಕಾಗದಷ್ಟು ಭೂರಹಿತ ಆದಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರೂ ಅದರ ಮಾರಾಟವಾಗತಿದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಭೂದಾನ ದಾನಗಳನ್ನ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ, ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಅದರ ಆಸೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಭೂದಾನದ ಮೂಲಕ ಆದಿವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಜಾಗವೆಲ್ಲ ಈಗ ಆಸ್ತಿವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಶದಲ್ಲಿದೆ.”

ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಭೂ ಮಾಫಿಯಾದ ಮುಂದೆ ಅಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎನ್ನತಾರೆ ಏಕತಾ ಪರಿಷದ್ ನ ರಾಮದತ್ತ ತೋಮರ್. ಆಕರಬಂದ ಕುರಿತು ಕಂದಾಯ ಆಯುಕ್ತರ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಪತ್ರಗಳು ಸುಮ್ಮನೇ ತಹಶೀಲ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಬದಿಗಿರಿಸಲಾಗತದೆ. ಆದಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಕರಬಂದ ಉಚಿತವಾಗಬೇಕಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗತದೆ.

ಗುನಾದ ಬಾಮೋರಿ ತಹಶೀಲೀನಲ್ಲಿ 13 ಆದಿವಾಸಿ ಸರಪಂಚರು, ಎರಡು ಜನಪದ (ತಾಲ್ಲೂಕು) ಪಂಚಾಯತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು, ಮತ್ತು ಓರ್ವ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಈ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ 45,000 ಸಹರಿಯ ಮತ್ತು 43,000 ಭೀಲ, ಭಿಲಾಲ ಮತದಾರರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬಡಲಾವಣೆಯನ್ನ ತರೋದಕ್ಕೆ ಆಗಿಲ್ಲ.

ಇವತ್ತಿಗೂ ಸಹ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡೋದಕ್ಕೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಬಿಡೋದಿಲ್ಲ, ಇವತ್ತಿಗೂ ಬೆಳೆಯನ್ನ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸತದೆ. ಜನ ಅವರ ಪಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಲೇ ಇರ್ತಾರೆ. ಆಕರಬಂದ ಆಗದೆಲೇ ಉಳಿದಿರತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹೊಸದೊಂದು ಪನ್ಹೆಟೀ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆ ಕಾಡನ್ನು, ಕಂದಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಮುಳುಗಡೆ ಮಾಡಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಈಗ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಳುಗೋ ಭಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕತಿದ್ದಾರೆ. ಆಕರಬಂದವಿಲ್ಲದೆ, ಸರಿಯಾದ ಹಕ್ಕು ಪತ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಇದು ಪರಿಹಾರವೇ ಸಿಗದ ಕಳೆತವಷ್ಟೇ.

ಈ ಕತೆ ಮೂಲತಃ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿಗೊಂಡಿದೆ.