ફાતિમા બીબીના નવજાત શિશુનું મૃત્યુ થયું પછી જ તેઓ તેમની પાંચમી પ્રસૂતિ માટે કોમ્યુનિટી ડિલિવરી સેન્ટરમાં આવ્યાં. તેમનાં તમામ બાળકો — ત્રણ છોકરીઓ અને એક છોકરો — ઘરે જ જન્મ્યાં હતાં. તેમનાં માતા જમીલા કહે છે, “છોકરાનું નિધન ઓક્સિજનની અછતને કારણે થયું હતું. તેથી અમે આ વખતે હોસ્પિટલમાં આવ્યાં.”
આ પરિવારે તેમના ગામ રામપુરથી ઉત્તર 24 પરગણા જિલ્લાના બાયરમારી ગામ સુધીની માત્ર 30 મિનિટની મુસાફરી માટે 700 રૂપિયામાં એક વાન ભાડે રાખી. ફાતિમા કહે છે, “અમારા ગામની ગરીબ મહિલાઓ હોડી લઈને હોસ્પિટલ જાય છે. ભરતીના સમયે તે ખૂબ જોખમી બની જાય છે. ગયા વર્ષે, ભારે ભરતી દરમિયાન કાઠખલી નજીક ચિક્કાર ભરેલી હોડી પલટી ગઈ હતી. તેમાંથી કેટલાંક તો મોતને ભેટી ગયાં હતાં.”
ફાતિમાનો સંઘર્ષ સુંદરવનમાં સગર્ભા સ્ત્રીઓને વારંવાર પડતી મુશ્કેલીઓનું પ્રતિબિંબ કરે છે. અને આ આરોગ્યને લગતા તમામ પ્રશ્નો માટે સાચું છે — આ ટાપુઓ પર રહેતા મોટાભાગના લોકો માટે તબીબી સહાય મેળવવી એ એક કઠિન કામ છે.
સુંદરવનમાં તબીબી પેટા-કેન્દ્રોની ખાલી થીંગડા સમાન સુવિધા જ ઉપલબ્ધ છે, જે સરકારની પ્રાથમિક આરોગ્ય સંભાળ પ્રણાલી સાથે આ સમુદાયનું પ્રથમ સંપર્ક બિંદુ છે. દરેક પેટા-કેન્દ્ર 5,000 લોકોની વસ્તીને આવરી લેવા માટે હોય છે, જ્યારે કે દક્ષિણ 24 પરગણા જિલ્લાના પશ્ચિમ શ્રીપતિનગર અને પૂર્વ શ્રીપતિનગર ગામોની કુલ વસ્તી (2011ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર) લગભગ 9500 છે. અને પાછી ત્યારથી આ સંખ્યા વધી છે — તેથી 10,000થી વધુ લોકો તેમની આરોગ્ય સંભાળની જરૂરિયાતો માટે સંપૂર્ણપણે બે બિન-સજ્જ પેટા-કેન્દ્રો અને કેટલાક પોતાની મેળે ‘ડૉક્ટર’ બની બેઠેલા સ્થાનિક ઊંટવૈદો પર નિર્ભર છે.
