ଚିଞ୍ଚପୁର ଢଗେରେ, ସବୁ ନେଇଗଲା ନଈ

“ରାତିରେ ବାଦଲ ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ସବୁ କିଛି ଧୋଇ ହୋଇଗଲା... ଆପଣ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତୁ । ସବୁ ଭାସି ଯାଇଛି । ଆମେ ଆମ ଘର ଏବଂ ଚାରିଟି ଗାଈଗୋରୁ ... ସବୁ କିଛି ହରାଇ ସାରିଛୁ ।” ବୁଲି ବୁଲି ଆମକୁ ତାଙ୍କ ଟିଣ ଘରର କାନ୍ଥ ଓ ଛାତ ଦେଖାଇବା ବେଳେ କହନ୍ତି ଶ୍ରୀକବାଲ ଭାରତ ମୋରେ ।“ପାଣି ଆମ ଅଣ୍ଟା ଯାଏ ଉଠି ଯାଇଥିଲା । ଆମ ପୁଅ ଆମକୁ ଡାକି ଉଠାଇ ଦେବାରୁ ଆମେମାନେ ବଞ୍ଚିଗଲୁ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ପାଣି,” ସେ କହି ଚାଲନ୍ତି ।

ମୋରେ ମାବସି ତାଙ୍କ ଘରର ଯାହା କିଛି ଜିନିଷ ପାଇଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାତବ ଥାକରେ ରଖିଦେଲେ । ତାଙ୍କ ଘରର ମାଟି ଚଟାଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧୋଇ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ପଛରେ ରହିଯାଇଛି ଏକ ବାଲିଆ ଏବଂ ଆବୁଡ଼ାଖାବୁଡ଼ା ଚଟାଣ ।

୨୦୨୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୧ ତାରିଖ ଦିନ ଧାରାଶିବ (ପୂର୍ବରୁ ଓସମାନାବାଦ) ଜିଲ୍ଲାର ଭୁମ ବ୍ଲକ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିଞ୍ଚପୁର ଢଗେ ଗାଁରେ ପ୍ରବଳ ଲଗାଣ ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଗାଁ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀର ଉପନଦୀ ବାଣଗଙ୍ଗା ନଦୀକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପରଦିନ, ଅର୍ଥାତ୍ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୨ ତାରିଖ ଦିନ ବି ରାତି ସାରା ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା । ସମଗ୍ର ଗାଁ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ି ଯାଇଥିଲା । “ଆମ ଜୀବନକାଳରେ ଏମିତି ଆମେ କେବେହେଲେ ଦେଖି ନଥିଲୁ,” ବୋଲି ଲୋକେ ଏହି ଜଳମଗ୍ନ ସ୍ଥିତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହନ୍ତି ।

ଆମକୁ ନଈ ଦେଖାଇ ଦିଅନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ମୋରେ । ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଏକରର ଦୁଇଟି ଅଙ୍ଗୁର ବଗିଚା ସମେତ ନଈକୂଳର ସବୁ କ୍ଷେତ ଧୋଇଯାଇଛି । “ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ଆମ ଗାଈଗୋରୁଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇ ପାରିଲୁ । ସେମାନେ ବେକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥିଲେ । ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଲିଦେଲି ଏବଂ ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଗଲେ,” ମୋରେ କହନ୍ତି । “କିନ୍ତୁ ସେହି ଟିଣଘରେ ଯାହା ସବୁ ଥିଲା ଭିଜିଗଲା । ବସ୍ତା ବସ୍ତା ଯଅ, ମୁଙ୍ଗ (ମୁଗ), ଉଡ଼ିଦ (ବିରି) ଏବଂ ଚୀନାବାଦାମ, ସବୁକିଛି । ସବୁ କଡ଼ବା, ଗୋଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିବା ପେନ୍ଥା ପେନ୍ଥା ଯଅ କିମ୍ବା ମକା, ଧୋଇ ହୋଇଗଲା ।”

ଦେଢ଼ ଏକର ଜମିରେ ପିଆଜ ଲଗାଇଥିଲେ ମୋରେ । ଏବେ ସେହି କ୍ଷେତରେ ଖାଲି ଗୋଡ଼ି ଆଉ ପଥର ଜମି ରହିଛି । ପାଣିର ତୀବ୍ର ସୁଅରେ ପିଆଜ ଚାରା ଏବଂ ଜମି ଉପର ଭାଗର ଉର୍ବର ମାଟି ପରସ୍ତ ଧୋଇ ହୋଇଯାଇଛି ।

ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାର ବାମ ପଟେ ଥିବା କ୍ଷେତ ସବୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ଢଗେଙ୍କର । ବୟସର ଷାଠିଏ ଦଶକରେ ପହଞ୍ଚିସାରିଥିବା ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଏଠାକାର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ବାସିନ୍ଦା । ସେ ତାଙ୍କ କ୍ଷେତରେ ରହୁଥିଲେ । “ଏତେ ଜୋରରେ ପାଣି ମାଡ଼ି ଆସିଲା ଯେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଉପୁଡ଼ି ଯାଇ ମୋ ଅଙ୍ଗୁର ବଗିଚା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । ବଗିଚାର ଢାଞ୍ଚା ଭାଙ୍ଗିଗଲା,” ସେ କହନ୍ତି । ୧୯୯୫ରେ ଏହି ବଗିଚାରେ ଚାରା ଲଗାଯାଇଥିଲା । “ଆମେ ଉଡ଼ିଦ ଅମଳ କରିଥିଲୁ। ତାହା ବି ଭାସିଗଲା।”

ଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେପଟେମ୍ବର ୨୧ ଓ ୨୨ ତାରିଖ ଦୁଇ ରାତି ଧରି ଲଗାଣ ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା । ସେପଟେମ୍ବର ୨୧ ରାତି ୮ଟାରେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ସକାଳ ୧୦ଟା ଯାଏଁ ବର୍ଷିଲା,” ଗଣେଶ ମୋରେ କହନ୍ତି । “ଅଧା ରାତି ପରେ, ରାତି ୧:୩୦ରେ ଗାଁର କେହି ଜଣେ ଆମକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଆମେ ଉଠିପଡ଼ିଲୁ । ଆମ ଆଗରେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା, ଆମେ କାହାକୁ ଆଗ ବଞ୍ଚାଇବୁ, ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନା ଗାଈଗୋରୁଙ୍କୁ । ଏବଂ ଆମେ ଆମର ଚାରିଟି ଗାଈ ଓ ମଇଁଷି ହରାଇଲୁ । ଦୁଇଟି ମଇଁଷି ଓ ଦୁଇଟି ଜର୍ସି ଗାଈ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ଷୀର ଦେଉଥିଲେ ।”

ପ୍ରଥମ ଦିନର ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା ପରେ, ଫୋନ୍‌ରେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ସତୀଶ ତାମ୍ବେ । ୨୦୨୫ ସେପଟେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖ ଦିନ ଆମେ ତାଙ୍କ ଗାଁକୁ ଯାଇଥିବା ବେଳେ ସେ ଆମକୁ କହିଲେ, “କେଇ ଦିନ ହେଲା ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲି । ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିଲି ଯେ, ମୋବାଇଲ ନେଟୱାର୍କ ଟାୱାର ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ କାହାରି ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।” ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଗାଁର ରାସ୍ତା ଆଂଶିକ ଭାବରେ ଧୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଦିନକ ପାଇଁ ଏଥିରେ ଗାଡ଼ିମଟର ଚଳାଚଳ କରିପାରି ନଥିଲା । “ଦୁଇ ଦିନ କାଳ ବିଦ୍ୟୁତ ବି ନଥିଲା,” ଚିଞ୍ଚପୁର ଢଗେ ବାସିନ୍ଦା ତାମ୍ବେ ଆମକୁ କହନ୍ତି ।

ପଡ଼ୋଶୀ ବେଲଗାଓଁ, ପିମ୍ପଲଗାଓଁ, କରାଣ୍ଡି, ଭୋଗଲଗାଓଁ, ୱାଲୱାଡ଼, ଚୁମ୍ବଲି, ସାଡ଼େ ସାଙ୍ଗଭି ଏବଂ ଗଣେଗାଓଁ ପ୍ରଭୃତି ଗାଁକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ରାସ୍ତା ହେଉଛି ଚିଞ୍ଚପୁର ଢଗେ-ୱାଲୱାଡ଼ ରାସ୍ତା । ଚିଞ୍ଚପୁର ଢଗେର ସରପଞ୍ଚ ବିଶାଲ ସର୍ଜେରାଓ ଢଗେଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, “ଦୁଇ ଦିନର ବର୍ଷା ପରେ ସାଡ଼େ ସାଙ୍ଗଭି ଗାଁ ପୂରା ପାଣିରେ ବୁଡ଼ିଗଲା । ଗାଁକୁ କେହି ଯାଇପାରୁ ନଥିଲେ । ବେଲଗାଓଁ ପଟେ ଥିବା ପୋଲଟି ଭାସିଗଲା । ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ କେହି ପହଞ୍ଚି ପାରୁ ନଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ୨୦୦-୨୫୦ ପରିବାର ଅନ୍ୟ ଗାଁ ସହିତ ସବୁ ପ୍ରକାର ସଂପର୍କ ହରାଇ ବସିଥିଲେ ।” ଦୂରରେ ଭଙ୍ଗା ପୋଲ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇ ନଈ ଏପଟେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କେତେକ ଲୋକ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା ଦେଖି ହେଉଥିଲା ।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ସଂପର୍କିତ ‘ମହାରେନ୍’ ପୋର୍ଟାଲରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ ଏ ବର୍ଷ- ୨୦୨୫ ଜୁନ୍ ୧ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୩୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ- ମରାଠୱାଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳରେ ୯୪୯.୩ ମିଲିମିଟର ବୃଷ୍ଟିପାତ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି । ଏଠାକାର ସ୍ୱାଭାବିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ପରିମାଣ ୬୭୯.୫ ମିଲିମିଟର । ଅନେକ ତହସିଲରେ ଏ ବର୍ଷ ମେ ମାସରୁ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ କ୍ଷେତରେ ପାଣି ଜମି ରହିଥିବାରୁ ବୁଣାବୁଣି ଋତୁ ବିଳମ୍ବରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଧାରାଶିବ ଜିଲ୍ଲାରେ ୬୦୩ ମିଲିମିଟର ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏ ବର୍ଷ ୯୭୪.୭ ମିଲିମିଟର ବୃଷ୍ଟିପାତ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା- ଯାହା କି ହାରାହାରି ବୃଷ୍ଟିପାତ ତୁଳନାରେ ୧୬୧.୫ ପ୍ରତିଶତ ଅଧିକ । ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ସର୍ବାଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଭୁମ ବ୍ଲକରେ ରହିଛି ଚିଞ୍ଚପୁର ଢଗେ ଗାଁ । ଏ ବର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ଏହି ବ୍ଲକରେ ରେକର୍ଡ ପରିମାଣର ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା। ଭୁମରେ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ହାରାହାରି ୧୯୦.୯ ମିଲିମିଟର ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ । ୨୦୨୪ରେ, ଏହି ପରିମାଣ ଥିଲା ୧୬୧.୯ ମିଲିମିଟର ଏବଂ ଏ ବର୍ଷ ୫୧୪.୪ ମିଲିମିଟର ବର୍ଷା ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି. ଯାହା କି ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସର ହାରାହାରି ବୃଷ୍ଟିପାତ ତୁଳନାରେ ୩୨୦.୮ ପ୍ରତିଶତ ଅଧିକ ।

“ମନ୍ଦିରାଚ୍ୟା ଶିଖରାଲା ପାଣି ଲାଗଲ ହୋତ । (ମନ୍ଦିର ଶିଖରରେ ପାଣି ଲାଗିଯାଇଥିଲା)” ଢଗେ କହନ୍ତି । କେତେକ ଲୋକ ମାରୁତି ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ବରଗଛ ତଳେ ଏକାଠି ହୋଇଥାଆନ୍ତି । “ଦୁଇ ଦିନ କାଳ ପାଣି ସେହି ଉଚ୍ଚତାରେ ବହୁଥିଲା,” ଆମକୁ ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ଏବଂ ପଶ୍ଟିମ ପଟେ ଥିବା ସମନ୍ୱିତ ଶିଶୁ ବିକାଶ ସେବା କେନ୍ଦ୍ରର ୧୧-୧୨ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ କାନ୍ଥରେ ଲାଗିଥିବା ପାଣି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ ସେମାନେ କହନ୍ତି । କେନ୍ଦ୍ରରେ ତାଲା ପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ ତେଣୁ ଆମେ ଭିତରର କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଦେଖିପାରି ନଥିଲୁ । କିନ୍ତୁ ପରେ (ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୩୦ ତାରିଖରେ) ସମନ୍ୱିତ ଶିଶୁ ବିକାଶ ସେବା କର୍ମଚାରୀ ଜିବିତା ପାଟିଲ ଫୋନ୍ ଯୋଗେ ଆମକୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ବନ୍ୟାରେ ଅଙ୍ଗନବାଡ଼ିର ସବୁ ଜିନିଷ ଓ ରେକର୍ଡପତ୍ର ଭାସି ଯାଇଥିଲା । “ରେକର୍ଡ ରଖିବା ଲାଗି ଗୋଟିଏ ହେଲେ ରେଜିଷ୍ଟର ନ ଥିଲା । ଟିଫିନ୍ ବାକ୍ସ, ପ୍ଲେଟ୍ ଓ ଗିନା.. ସବୁ କିଛି ଚାଲି ଯାଇଥିଲା,” ଜିବିତା ତାଇ କହନ୍ତି ।

ବରଗଛ ପାଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗୋଟିଏ ବେଞ୍ଚରେ ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ କସ୍ତୁରାବାଇ ଚଭାନ । “ମିଠ୍ ମିର୍ଚିକା ଡବ୍ବା ସୁଦ୍ଧା ଗେଲା ଭାହୁଁ । ନଈ ସବୁ କିଛି ନେଇଗଲା... ଏମିତି କି ଲୁଣ-ମସଲା ଡବାକୁ ବି,” ସେ କହନ୍ତି । ସେ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଯେଉଁ ଟିଣଛାତ ଘରେ ରହୁଥିଲେ ତାହା ପୂରା ଭାସି ଯାଇଛି । ବୃତ୍ତିରେ କମାର ଏହି ବୟସ୍କ ଦମ୍ପତି ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସରଞ୍ଜାମ ହରାଇଛନ୍ତି । “ଆମେ ଆମର ସବୁ ଲୁଗାପଟା, ବାସନକୁସନ ହରାଇଛୁ । ମୋର ତିନି ଗ୍ରାମର ସୁନା ଓ ଚାରିଟି ରୁପାର ଗୋଡ଼ ମୁଦି ଥିଲା । ସେତିକି ହିଁ ଥିଲା ମୋର ସବୁ କିଛି ।” ଗତ ଦୁଇ ଦିନ ହେଲା କସ୍ତୁରାବାଇ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ- ୭୫ ବର୍ଷୀୟ ଏକନାଥ ଚଭାନ- ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଦୟାରେ ବଞ୍ଚି ରହିଛନ୍ତି । ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ପାଳି କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ସହାୟତା ଲାଗି ଅହିଲ୍ୟାନଗର (ପୂର୍ବରୁ ଅହମଦନଗର)ରୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଝିଅ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ।

ଟିଣଛାତ ଓ ଭଙ୍ଗା ଅଧାଖୋଲା କବାଟ ଲାଗିଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଘରେ କେଶକଟା ସେଲୁନ କରିଛନ୍ତି ୭୫ ବର୍ଷୀୟ ଶାହାଜୀ ବାପୁ ସାଙ୍ଗଲେ । ଏହି ସାଧାରଣ ସ୍ଥାନଟି କାଦୁଅରେ ଭରି ଯାଇଥିଲା । ଗୋଟିଏ ଭଙ୍ଗା ଚଉକି ବ୍ୟତୀତ ସେଠାରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ । “ଏହି କାମ କରି ମୁଁ ଚଳୁଥିଲି,” ସାଙ୍ଗଲେ କହନ୍ତି । ସେ କହିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ନାଁରେ ଦୁଇ ଏକର ଲେଖାଏଁ ଚାଷଜମି କରି ଦେବା ପରେ ଏହା ହିଁ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ରୋଜଗାର ପନ୍ଥା ।

ଗାଁ ଭିତରେ ଏବଂ ଗାଁର ଛୋଟ ଛୋଟ ଗଳିରାସ୍ତାରେ ବନ୍ୟାପାଣି ମାଡ଼ି ଯିବା ପରେ, ଅନେକ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ସାମନାକୁ ଆସିଥିଲା । ପ୍ରସବ ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଭ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଜଣେ ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପ-କେନ୍ଦ୍ରକୁ ନିଆଯାଇଥିବା ବେଳେ କେନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରବେଶ ଫାଟକ ନିକଟ ରାସ୍ତାରେ ଖୁବ୍ ବଡ଼ ଗାତଟିଏ ନଜରରେ ପଡ଼ିଥିଲା । ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ସେବିକା ତଥା ଧାଈ (ଏଏନ୍ଏମ୍) ସୁଶ୍ରୀ ଏ. ବି. ଥିଟେ ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରସବରେ ସହାୟତା କରିଥିଲେ । “ବର୍ଷା ଲାଗି ରହିଥିଲା । ସେଥିରେ ହିଁ ଆମକୁ ସେହି ମହିଳାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ନେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ ଆଜି ବଡ଼ି ଭୋରରେ ସେ ପ୍ରସବ କରିଥିଲେ ।” ସେ ଭୁମରେ ରହୁଥିବା ତାଙ୍କ ବରିଷ୍ଠ ପଦାଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଏ କଥା ଜଣାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅପେକ୍ଷାରେ ଥିଲେ । ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଆସିବା ଲାଗି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବାଟ ନାହିଁ । ସାମନାରେ ଥିବା ରାସ୍ତାଟି ବି ଆଂଶିକ ଭାବରେ ଧୋଇ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

କ୍ଷୀର ଓ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ, ମୁଖ୍ୟତଃ ଖୱା (ଖୁଆ) ପାଇଁ ଭୁମ ସୁପରିଚିତ । ଚିଞ୍ଚପୁର ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ଗାଁରେ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଗାଁ ଲୋକେ ଗାଈ ଓ ମଇଁଷି ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ କ୍ଷୀର ସଂଗ୍ରହ କରି ଭୁମରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପଠାଇ ଥାଆନ୍ତି । “ଗତ ଦୁଇ ଦିନ ହେଲା ଆମେ କ୍ଷୀର ପଠାଇ ପାରିନାହୁଁ,” ଗାଁର ଜଣେ ସମ୍ମାନନୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବାବାସାହେବ କାଟୁରେ କହନ୍ତି । “ଆମ ଚିଞ୍ଚପୁରରେ ଛଅଟି ଡାଏରୀ ଫାର୍ମ ଅଛି ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଏଠାରୁ ୫,୦୦୦ରୁ ୬,୦୦୦ ଲିଟର କ୍ଷୀର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ଭୁମକୁ ପଠାଯାଏ । ବନ୍ୟାରେ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାଟି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି । ଦୁଇ ଦିନ ହେଲା ଗାଁରେ ଗାଡ଼ିମଟର ପଶି ପାରିନାହିଁ,” ସେ ଆମକୁ କହନ୍ତି । ଅନେକ ଚାଷୀ ଗାଈଗୋରୁ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ କ୍ଷୀର ଓ କ୍ଷୀରରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି କରି ନିଜ ନିଜର ଆୟ ବଢ଼ାଇ ଥାଆନ୍ତି ।

“ହୁଏତ ଏହି ବନ୍ୟାରେ ଆମେ ୨୦୦ରୁ ୨୫୦ଟି ଗାଈଗୋରୁ ହରାଇଛୁ,” କାଟୁରେ ଆମକୁ କହନ୍ତି । “କିନ୍ତୁ, ପିମ୍ପଲଗାଓଁର ଏହି ଚାଷୀଙ୍କ ଭଳି ଆଉ କେହି ଏତେ ବେଶୀ କ୍ଷତି ସହିନାହାନ୍ତି ।” ସେ କହନ୍ତି ବିଶ୍ୱନାଥ ଡାଟଖିଲେଙ୍କ କଥା । ନଈ ଗତିପଥ ବଦଳାଇବାରୁ ବନ୍ୟା ପାଣି ତାଙ୍କ ଗୁହାଳକୁ ପୂରା ବୁଡ଼ାଇ ଦେଲା । ସେଥିରେ ୨୭ଟି ଗାଈ ଓ ବାଛୁରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଭାବରେ ଖୁଣ୍ଟରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ । ସେମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ । “ଏତିକିରେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସରିଲା ନାହିଁ । ତା’ପରଦିନ ମୃତ ଗାଈଗୋରୁମାନଙ୍କୁ ବନ୍ୟା ପାଣି ଭସାଇ ନେଲା,” ସେ କହନ୍ତି ।

ଏଠାକାର କେତେକ ଯୁବ ଚାଷୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବସାୟରେ ନିଜ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଲେ ଅମୋଲ ଢଗେ ଏବଂ ସେ ଛଅଟି ଗାଈ, ଗୋଟିଏ ମଇଁଷି ଓ ଗୋଟିଏ ବାଛୁରୀ ହରାଇଛନ୍ତି । “କେବଳ ପୋଷା ଗାଈଗୋରୁଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ମୁଁ ୨,୦୦୦ ବିଡ଼ା କଡବା (ନଡ଼ା), ୪୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର କଡ଼ବା କୁଟ୍ଟି (ନଡ଼ା କଟା ମେସିନ) ଏବଂ କ୍ଷୀର ଦୁହିଁବା ମେସିନ ମଧ୍ୟ ହରାଇଛି ।” କ୍ଷତି ପରିମାଣ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ହେବ । ସେଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଅନେକ ଚାଷୀ ଆମକୁ ସେମାନଙ୍କ ଗାଈଗୋରୁ ହରାଇବା କଥା କହିଲେ, କାହାର ଦୁଇଟି ତ ଆଉ କାହାରି ଚାରିଟି ଗାଈଗୋରୁ ଭାସି ଯାଇଥିଲେ ।

ବନ୍ୟା ପାଣିରେ ଛେଳି ଓ ମେଣ୍ଢାମାନେ ବି ବୁଡ଼ି ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ ଏବଂ ଭାସିଗଲେ । ସେତେବେଳ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା ସେ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି ଭୈରବନାଥ ଶିନ୍ଦେ । “ମୁଁ ମୋ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଆମ କ୍ଷେତକୁ ଗଲି ଏବଂ ଦେଖିଲି ଯେ ସବୁ କିଛି ଧୋଇ ହୋଇଯାଇଛି । ଛେଳିମାନଙ୍କର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ । ଖଣ୍ଡେ ଦୂରରେ ମୁଁ କେତେକ ଛାତର ଟିଣ ଦେଖିପାରିଲି,” ଶିନ୍ଦେ କହନ୍ତି। “ନଦୀ ଯୋଗୁଁ ଆମର କେବେ କିଛି ସମସ୍ୟା ହୋଇନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏ ବର୍ଷ, ‘ଖୋରିତଲା ତଲ’ ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ସେହି କାରଣରୁ ବନ୍ୟା ହେଲା । ପାଣିର ପ୍ରଖର ସୁଅ ଆଗରେ ଯାହା ପଡ଼ିଲା ସବୁ ଭାସିଗଲା ।” ପ୍ରାୟ ୧୦ ବର୍ଷ ତଳେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ କୃତ୍ରିମ ଜଳଭଣ୍ଡାରକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ କହନ୍ତି ।

ଅନେକ ଚାଷୀ ଫୁଲଫଳ ଚାଷରେ ନିଜ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଲାଗି କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଟଙ୍କା ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲେ । ଅଙ୍ଗୁର ବଗିଚା, ଡାଳିମ୍ବ ଏବଂ ଅତି ଉତ୍ତମ ଗୁଣମାନର ପିଜୁଳି ବଗିଚାରୁ ବେଶ୍ ଭଲ ଆୟ ହେଉଥିଲା । ତେଣୁ କ୍ଷୟକ୍ଷତିର ପରିମାଣ ବହୁତ ଅଧିକ ହୋଇଛି । ଶ୍ରୀରାମ ଢଗେଙ୍କର ୧୫ ଏକର ପରିମିତ ଏକ ଅଙ୍ଗୁର ବଗିଚା ଥିଲା । “ଏହା ପୂରା ଧୋଇ ହୋଇଯାଇଛି । ସିମେଣ୍ଟରେ ତିଆରି ମୂଳଦୁଆ ସହିତ ଧାତୁର ଢାଞ୍ଚା ସବୁ ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା,” ଢଗେ କହନ୍ତି ।

ଏହି ସମାନ ପ୍ରକାରର ଚାଷବାସ କରୁଥିଲେ ସୁହାସ ଗଣେଶ ଢଗେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାନଭାଇ କେଶବ । ବାପାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସୁହାସ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ଚାଷବାସ କଥା ବୁଝୁଥିଲେ । “ତାଙ୍କର ପୂରା ଗୋଟିଏ ପିଜୁଳି ବଗିଚା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି । ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ୧,୦୦୦ ଗଛ ଥିଲା ଏବଂ ସବୁଥିରେ ଫଳ ଧରିଥିଲା । ଆସନ୍ତା ସପ୍ତାହରେ ପିଜୁଳି ବଜାରକୁ ଯାଇଥାଆନ୍ତା । ବନ୍ୟାରେ ସେ ସବୁ ଉଜୁଡ଼ି ଯାଇଛି ।” ଆମକୁ ଏସବୁ କଥା କହିବା ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ।

ଏହା ସହିତ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଏକର ଜମିରେ ସେ କରିଥିବା ସୋୟାବିନ ଚାଷ ଓ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡେ ଜମିରେ ଥିବା ଡାଳିମ୍ବ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ହରାଇଛନ୍ତି ସୁହାସ । ବନ୍ୟାରେ ତାଙ୍କର ଏକ ଛୋଟିଆ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଟ୍ରାନସଫର୍ମର ମଧ୍ୟ ଭାସି ଯାଇଛି ।

ଆମେ ସୁହାସଙ୍କୁ ଦେଖା କରିପାରିଲୁନି । କାହିଁକି ? ସୋଲାପୁରର ଏକ ହାସପାତାଳରେ ଜୀବନ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି ଏହି ଯୁବକ ଜଣକ । “ତିନି ସପ୍ତାହ ତଳେ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସାପ କାମୁଡ଼ି ଦେଇଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଚିକିତ୍ସା କାମ ଦେଲା ନାହିଁ । ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଭର୍ତ୍ତି କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ଥର ଡାଏଲିସିସ ଲଗା ଯାଇସାରିଲାଣି,” କାଟୁରେ ଆମକୁ କହନ୍ତି । “ଆମେ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ୟା ସଂପର୍କରେ କିଛି ହେଲେ କହିନାହୁଁ ।” ଏହି ଆଘାତ ଓ ମାନସିକ ସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ କେଶବଙ୍କ ଭାବହୀନ ମୁହଁ ଓ ଲୁହଭିଜା ଆଖି ଦୁଇଟି ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା ।

ଚାଷଜମି ଓ ଫସଲ ସହିତ ୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ସୌରଶକ୍ତି ଚାଳିତ ପମ୍ପ୍ ଓ ପ୍ୟାନେଲ ମଧ୍ୟ ଭାସି ଯାଇଥିଲା । ବୁନ୍ଦା ଓ ସିଞ୍ଚନ ଜଳସେଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବହୃତ ସବୁ ସରଞ୍ଜାମକୁ ନଈର ପ୍ରଖର ସୁଅ ଭସାଇ ନେଇ ଯାଇଥିଲା । ଏବଂ ଏବେ ସବୁ କୂଅରେ ଭରି ରହିଛି କାଦୁଅ ଓ ବନ୍ୟାପାଣିରେ ଭାସି ଆସିଥିବା ଗଛଲତା ।

କିନ୍ତୁ କେବଳ ବର୍ଷା ଯୋଗୁଁ ଏଭଳି ସର୍ବନାଶ ହୋଇ ନଥିଲା ।

ବାଣଗଙ୍ଗା ନଈର ଉପର ମୁଣ୍ଡରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳସେଚନ ନିମନ୍ତେ ତିନିଟି କୃତ୍ରିମ ଜଳାଶୟ ରହିଛି । “ୱାଡଗାଓଁ, ସାବଲେୱାଡ଼ି ଏବଂ ବୁରୁଡ଼ୱାଡ଼ିରେ ଥିବା ଏହି ତିନିଟି ଯାକ ଜଳାଶୟ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକର ପାଣି ପ୍ରଖର ବେଗରେ ଯାଇ ନଈରେ ମିଶିଲା । ତା ସାଙ୍ଗକୁ ଲଗାଣ ବର୍ଷା,” ବନ୍ୟା ସଂପର୍କରେ ବୁଝାଇ କହନ୍ତି ସୂରଜ ଢଗେ । “୨୧ ତାରିଖ ସକାଳୁ ପାଣି ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଲା ଏବଂ ୨୩ ତାରିଖ (ସେପ୍ଟେମ୍ବର) ବଡ଼ି ଭୋରରୁ ଜଳସ୍ତର କମିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।” ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ପାଣି ରୋକିବା ଲାଗି ଚିଞ୍ଚପୁର ରାସ୍ତାର ପୂର୍ବ ପଟେ ଗୋଟିଏ କେ.ଟି. (କୋଲ୍ହାପୁର ଟାଇପ୍) ନଦୀ ବନ୍ଧ ରହିଛି । “ଖରାଦିନେ ଏହାର ଫାଟକଗୁଡ଼ିକ ଖୋଲା ଯାଇ ନଥିଲା । ବନ୍ୟା ପାଣିରେ ଗଛ, ବୁଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବର୍ଜନା ଭାସି ଆସିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୁଁ ଅବରୋଧ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।” ତେଣୁ ନଈ ଗତିପଥ ବଦଳାଇ ଚାଷଜମିରେ ଓ ଗାଁରେ ପଶିଲା । ନଈର ପ୍ରାକୃତିକ ଗତିପଥ ମୁଖ୍ୟ ଗାଁଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ମିଟର ଦୂରରେ ।

ଏଭଳି ଏକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର କାରଣ ଖୋଜି ବାହାର କରିବା ଲାଗି ଏଠାକାର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସକ୍ଷମ ।

“ଆପଣ ଯଦି ମୋତେ ପଚାରନ୍ତି, ମୁଁ କହିବି ୧୯୮୦ ମସିହା ଯାଏଁ ନଈକୂଳର ସବୁ ଜମି ପଡ଼ିଆ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏଗୁଡ଼ିକ ଗାଈଗୋରୁ ଚରିବାକୁ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏବେ ଏସବୁ ଜମିରେ ଚାଷ ହେଉଛି,” ଆମକୁ ବୁଝାଇ ଦିଅନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ମୋରେଙ୍କ ଭାଇ । “ନଈପଠାର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଜବରଦଖଲରେ ରହିଛି ।”

ଏହି ବନ୍ୟା ସଂପର୍କରେ ମହିଳାମାନେ କ’ଣ କହନ୍ତି ?

“ତାଇ, ଆମ ଗାଁରେ ଗୋଷା ପ୍ରଥା ରହିଛି,”

ଏହି ଗୋଷା ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ହିନ୍ଦୁ ‘ଉଚ୍ଚ’ ଜାତି ପରିବାରର ମହିଳାମାନେ ବାହାରୁ ଆସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ । ମରାଠାୱାଡ଼ାର ଅନେକ ଗାଁରେ ଏହି ପ୍ରଥା ଏବେ ବି ପାଳିତ ହୁଏ । ମହିଳାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶାଢ଼ିରେ ଢାଙ୍କି ରଖିଥାଆନ୍ତି ଏବଂ କେହି ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।

“ଆମେ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ କୁଳର ଅଂଶ । ପୁରୁଷମାନେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଆମ ମହିଳାମାନେ ଘର ବାହାରକୁ ବାହାରନ୍ତି ନାହିଁ,” ଗାଁର ଦୁଇ ଜଣ ପୁରୁଷ ଗର୍ବର ସହ କହନ୍ତି ।

ନଈ ସବୁ କିଛି ଧୋଇ ନେଇଗଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ସେ ଧୋଇନେଲା ? ଯୁଗ ଯୁଗରୁ ରହି ଆସିଥିବା କଟକଣା ସବୁ ତ ସେମିତି ଅଛୁଆଁ ରହିଛି ।

ପରିଶିଷ୍ଟ

୨୦୨୫ ଅକ୍ଟୋବର ୩ ତାରିଖ ଦିନ ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ସୂଚନା ମିଳିଲା ଯେ, ଧାରାଶିବ ଜିଲ୍ଲାର ସମସ୍ତ ୪୨ଟି ମଣ୍ଡଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଛି ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୪,୪୯,୬୮୯ ହେକ୍ଟର ଚାଷଜମି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ୮,୦୦୦ ହେକ୍ଟର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଧୋଇ ହୋଇଯାଇଛି । ପ୍ରାୟ ୨୨୧ଟି ରାସ୍ତା, ୧୪୬ଟି କୃତ୍ରିମ ଝର ବିଶିଷ୍ଟ ଜଳାଶୟ ଏବଂ ୧୯ଟି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଭଣ୍ଡାର କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି; ବର୍ଷା ଓ ବନ୍ୟାରେ ୭୦-୮୦ ପ୍ରତିଶତ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍