ਗੋਪਾਲਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸੰਤਾਲ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੱਤ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨਿੰਮ ਦੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਸਤਾ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਚੀਤਲ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਛੋਟੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੱਡੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੁਲਬੁਲਾਂ, ਸੇਰੜ੍ਹੀਆਂ, ਬਸੰਤਾ, ਅਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦਿਆਂ ਖੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਕਸ਼ ਰੰਗ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਮਬਜ਼ਾਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿੱਕੇ ਰੰਗ ‘ਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਹਰਕਤ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਹਰਕਤ ਦਾ ਭਰਮ 75-ਸਾਲਾ ਚੁਰਕੀ ਟੁਡੂ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਨਾ ਹੀ ਮਈ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਟੀਨ ਦੀ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ੋਰ। ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਸਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਸੀ ਜਦ ਅਸੀਂ ਘਰ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਕੰਧ ‘ਤੇ ਬਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਥਾ ਵਾਲ਼ੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ ਆਏ।
ਇਲਾਮਬਜ਼ਾਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਲੁੱਕ ਦੀ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਕੱਚੀਆਂ ਸੰਤਾਲ ਝੋਂਪੜੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਰੰਗੀਨ ਚਿੱਤਰ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ।
“ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਫ਼ੋਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਕੁਝ ਕਿੱਥੇ ਸੀ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬੱਸ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਰੰਗ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ,” ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਆਉਂਦਿਆਂ ਚੁਰਕੀ ਟੁਡੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੋਲਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਠਰੰਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਜਿਗਿਆਸੂ ਆਗੰਤੁਕਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੌਤੂਹਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। “ਹਨਾਰਿਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸਫ਼ੇਦ ਮਿੱਟੀ, ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ, ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ [ਰੰਗ]- ਇਹੀ ਸਾਡੇ ਰੰਗ ਹਨ।” ਕੁਝ ਰੁਕ ਕੇ ਉਹ ਫ਼ਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪਰਤ ਚੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਤ ਚੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ ਖੈਰੀਮਾਟੀ [ਚੂਨਾ] ਨਾਲ਼ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
ਚੁਰਕੀ ਜੀ ਪੁਰਬਾ ਬਰਧਮਾਨ ਦੇ ਅਕੁਲੀਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਲਮ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਇਹਨਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢਲ਼ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ਼ ਗੋਪਾਲਨਗਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ 304 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਬੋਲਪੁਰ ਤੋਂ ਇਲਾਮਬਜ਼ਾਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਕੇਤਨ ਰੋਡ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਸਥਿਤ ਹੈ।
