ବିହାରରେ: ଏଲପିଜି ଶରଣାର୍ଥୀ ସାଜି ଫେରିଲେ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକ

ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ହେଲା, ବାଲୋ ମାଂଝି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନଅ ଜଣ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଏକ ଅସ୍ୱାଭାବିକ କାମରେ ନିୟୋଜିତ କରାଯାଇଛି, ତାହା ହେଲା ଆଖପାଖ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜାଳେଣି କାଠ ଖୋଜି ଆଣିବା ।

“ପ୍ରତି ତିନି କି ଚାରି ଦିନରେ ଥରେ, ଆମେ ଭୋର ପାଞ୍ଚଟା ବେଳେ ଘରୁ ବାହାରି ପଡୁ । ଆଉ ଦିନ ଦି’ପହର ସୁଦ୍ଧା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ୧୦-୧୨ କିଲୋଗ୍ରାମ ଜାଳେଣି କାଠ ନେଇ ଫେରିଆସୁ,” ବିହାରର ନାଳନ୍ଦା ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅରପା ପଞ୍ଚାୟତର ତାଙ୍କ ଘର ପାଖରେ ଖଟ ଉପରେ ବସିଥିବା ୫୫ ବର୍ଷୀୟ ବାଲୋ କହନ୍ତି ।

“ଆମେ ଆଣିଥିବା ଜାଳେଣି କାଠରେ ୧୦ ଜଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିରୁ ଚାରି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରନ୍ଧାରନ୍ଧି କରି ପାରିଲୁ,” ବାଲୋ କହନ୍ତି, “କିନ୍ତୁ, ଆମେ କେବଳ ଭାତ ଓ ଡାଲି କିମ୍ବା ତରକାରୀ ରାନ୍ଧୁଥିଲୁ । କାରଣ, ତିନି ପ୍ରକାର ରାନ୍ଧିବାକୁ ହେଲେ ଆଉ ଅଧିକ କାଠ ଜାଳିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।”

ସେ କହୁଛନ୍ତି ତାମିଲନାଡୁର ଚେନ୍ନାଇ ସହରତଳି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବସତି ତାମ୍ବାରମର ଗୋଟିଏ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳୀରେ ସେ କାମ କରୁଥିବା ସମୟର କଥା ।

ସଂପ୍ରତି ‘ଲିକ୍ୟୁଫାଏଡ୍ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଗ୍ୟାସ୍’ (ଏଲପିଜି) ସଂକଟର ମୁକାବିଲା ଲାଗି ବାଲୋ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକମାନେ ବାହାର କରିଥିବା ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ଉପାୟ ମାତ୍ର ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ଲାଗି କାମ ଦେଲା । “ସବୁବେଳେ ଜାଳେଣି କାଠ ଖୋଜି ପାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ,” ସେ କହନ୍ତି ।

ଏପ୍ରିଲ ୧ରେ, ସେମାନେ ଟ୍ରେନ୍ ଧରି ନିଜ ଗାଁକୁ ଯିବା ଲାଗି ବାହାରିଲେ । ନିହାତି କଷ୍ଟକର ଏକ ଯାତ୍ରାରେ ।

ଜେନେରାଲ ଡବାଗୁଡ଼ିକରେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଭିଡ଼ ଲାଗି ରହିଥିଲା ଏବଂ ଟିକେ ବସି ପଡ଼ି ବିଶ୍ରାମ ନେବା ଲାଗି ସେମାନଙ୍କୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଯାଏଁ ଗୋଟିଏ ହେଲେ ସିଟ୍ ମିଳିଲାନି । ମୁସାହର ସଂପ୍ରଦାୟର ଜଣେ ଦଳିତ ବାଲୋ କହନ୍ତି: “୨୪ ଘଣ୍ଟା କାଳ ଆମେ କିଛି ଖାଇ ନଥିଲୁ । ଠିଆ ଠିଆ କେମିତି ବା ଖାଇପାରିଥାଆନ୍ତୁ ?”

ଇରାନ ବିପକ୍ଷରେ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲର ଯୁଦ୍ଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜାଳେଣି ସଂକଟ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରବାସୀ ଅସଂଗଠିତ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର - ବିଶେଷତଃ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିଳ୍ପ ସମୃଦ୍ଧ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଘରୋଇ ଯୋଗାଣକାରୀଙ୍କ ପାଖରୁ ଗ୍ୟାସ୍ କିଣିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଏବଂ ନିହାତି କମ୍ ଆୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଦିନ ମଜୁରିଆମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଯାତ୍ରା ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି ।

ଏଲପିଜି ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଶ୍ରମିକ ନିଜ ନିଜ ଗାଁକୁ ଫେରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି – ଏବଂ ମୂଳରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗାଁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିବା ସେହି ନିହାତି ଅନିଶ୍ଚିତ ଜୀବିକା ଉପାର୍ଜନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି ।

ବାଲୋ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାମିଲନାଡୁ ଛାଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ବିକଳ୍ପ ସମାଧାନ ପନ୍ଥା ଖୋଜିଥିଲେ । କୌଣସି ଗୋଟିଏ ହେଲେ କାମ ଦେଲା ନାହିଁ । ସପ୍ତାହକ ପାଇଁ ସେମାନେ କିଲୋଗ୍ରାମ ପିଛା ୩୦୦ ଟଙ୍କା ଦରରେ ଏଲପିଜି କିଣିଲେ- ଯାହା କି ମୂଳ ଦର ତୁଳନାରେ ତିନି ଗୁଣ ଅଧିକ । “କିନ୍ତୁ ପରେ, ସେହି ଦରରେ ବି ଏହା ଆଉ ମିଳିଲା ନାହିଁ,” ସେ କହନ୍ତି ।

ତେଣୁ ସେମାନେ ସେଠାକାର ଏକ ଭୋଜନାଳୟକୁ ଯିବାରେ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଦିନ ଭିତରେ ସେଠାରେ ବି ଦର ବଢ଼ାଇ ଦିଆଗଲା ।

ବାଲୋଙ୍କ ସହିତ କାମ କରୁଥିବା ଆଉ ଜଣେ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ, ୩୬ ବର୍ଷୀୟ ମୁନ୍ନା ପାସୱାନ କହନ୍ତି: “ଯେଉଁ ଚିକେନ୍ ଓ ଭାତ ୯୦ ଟଙ୍କାରେ ମିଳୁଥିଲା, ତାହାର ଦର ହଠାତ ୧୬୦ ଟଙ୍କା ହୋଇଗଲା । ତେଣୁ ଆମେମାନେ ସେଠାରେ ଖାଇବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲୁ ।”

ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ପନ୍ଥା ଥିଲା କାଠ ଜାଳି ରାନ୍ଧିବା, ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ତିନି ଜଣ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମୁନ୍ନା ଓ ବାଲୋ ରହୁଥିବା ଆଠ ଫୁଟ ଲମ୍ବା ଓ ଆଠ ଫୁଟ ଓସାରର ଘରେ ଏହାକୁ କଡ଼ାକଡ଼ି ଭାବେ ମନା କରାଯାଇଥିଲା ।

ତେଣୁ ସେମାନେ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେଠାରେ ରହି ସେମାନେ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ କାଳ କାଠ ଜାଳି ରାନ୍ଧିଲେ । ସେ ସମୟର କଥା ମନେ ପକାଇ ମୁନ୍ନା ପାସୱାନ କହନ୍ତି, “ପ୍ରାୟତଃ ଆମକୁ କଣ୍ଟା ଗଛର ଡାଳ ମିଳୁଥିଲା । ତେଣୁ ରାନ୍ଧିଲା ବେଳେ ଛୋଟ ଛୋଟ ମୁନିଆଁ କାଠଖଣ୍ଡ ମୋ ହାତରେ ଫୋଡ଼ି ହୋଇଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଜଳନ୍ତା କାଠରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁରେ ଆଖି ପୋଡୁଥିଲା।”

ଏବେ ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗାଣ ପୁଣି ଚାଲୁ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି ପାସୱାନ, ଯାହା ଫଳରେ ସେ ତାଙ୍କ କର୍ମସ୍ଥଳୀକୁ ଫେରି ଯାଇପାରିବେ ।

ସେ କହନ୍ତି: “ତାମ୍ବରମରେ, ମୁଁ ଜଣେ ରାଜମିସ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାମ କରି ଦିନକୁ ୧,୧୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରେ, କିନ୍ତୁ ଗାଁରେ, କ୍ଷେତରେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିଲେ ୨୦୦-୨୫୦ ଟଙ୍କା ମିଳେ । ହେଲେ, ଗତ ସପ୍ତାହ ସାରା ସେହି କାମ ବି ମୋତେ ମିଳିନାହିଁ ।” ପାସୱାନ ଜଣେ ଭୂମିହୀନ ଦଳିତ ।

“ମୋର ପୂରା ପରିବାର (ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଚାରି ପିଲା) କେବଳ ମୋ ରୋଜଗାରରେ ଚଳେ । ଆଗକୁ କେମିତି ପରିବାର ଚଳେଇ ପାରିବି ସେ କଥା ମୁଁ ଜାଣିନି,” ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦିଶୁଥିବା ପାସୱାନ କହନ୍ତି ।

ଗତ ବର୍ଷ, ତାଙ୍କର ୩୦ ବର୍ଷୀୟ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ କାରୋ ମାଂଝିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାଲୋ ମାଂଝିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରବାସନ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ସେ କାରୋଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଜଣ ପିଲା ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ମୁଣ୍ଡାଇଲେ ।

ପାଣିରେ ବୁଡ଼ି କାରୋଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟଣାଜନିତ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାଲୋଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଥିବା ୪ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର କ୍ଷତିପୂରଣ ଏବଂ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ବାବଦରେ ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ସରକାର ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଇନାହାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ବି ସେ ଯାଇଛନ୍ତି, ଜିଲ୍ଲା ମଣ୍ଡଳ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଧର୍ମଘଟ ଚାଲିଥିବା କିମ୍ବା ସେହିପରି ଆଉ କିଛି କଥା ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ପାଖାପାଖି ବର୍ଷେ ହେଲା କ୍ଷତିପୂରଣ ପ୍ରଦାନ କାମ ବାକି ପଡ଼ିଛି ।

କାରୋଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା ବାବଦ ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇବା ଲାଗି ସେ ଜଣେ ସାହୁକାରଙ୍କ ପାଖରୁ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଋଣ ନେଇଥିଲେ । ସୁଧ ବାବଦରେ ପ୍ରତି ମାସରେ ସେ ୮,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଦେଇଆସୁଛନ୍ତି । ଚେନ୍ନାଇର ଏକ କୋଠାବାଡ଼ି ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳରେ ହେଲପର ଭାବରେ କାମ କରି ସେ ଦିନକୁ ୯୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି ।

“ସେ ସମୟରେ, ମୁଁ କେବଳ ସୁଧ ଦେଇ ଚାଲିଥିଲି । ଏବେ, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସୁଧର ବୋଝ ବି ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି । ମୋ ଉପରେ ପୂରା ପରିବାରର ବୋଝ ରହିଛି । ଯେତେବେଳେ ବି ମୁଁ ଏ କଥା ଭାବେ, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଘୂରାଇ ଦିଏ,” ମାଂଝି କହନ୍ତି ।

ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଖାଦ୍ୟ ନିରାପତ୍ତାକୁ ନେଇ ସେ ଚିନ୍ତିତ । “ମୋତେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଆଉ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ,” ସେ କହନ୍ତି ।

କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ, ନିଜେ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକମାନେ ନୁହଁନ୍ତି, ଏଲପିଜି ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ନିରୂପଣ କରିବ ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍