ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಕೊರತೆ: ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿ ಊರಿಗೆ ಮರಳಿದ ಬಿಹಾರದ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು

ಬಾಲೋ ಮಾಝಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಕಟ್ಟಡ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು: ಹತ್ತಿರದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಸೌದೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಜೋಡಿಸುವುದು.

"ನಾವು ಪ್ರತಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮುಂಜಾನೆ ಐದು ಗಂಟೆಗೆಲ್ಲ ಎದ್ದು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಲಾ 10-12 ಕಿಲೋ ಸೌದೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಮರಳುತ್ತಿದ್ದೆವು" ಎಂದು ಬಿಹಾರದ ನಲಂದಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರ್ಪಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬಳಿಯ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು 55 ವರ್ಷದ ಬಾಲೋ ಹೇಳಿದರು.

"ಒಟ್ಟುಮಾಡಿದ ಸೌದೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ 10 ಜನರಿಗೆ ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು," ಎಂದು ಬಾಲೋ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಆದರೆ ನಾವು ಕೇವಲ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ದಾಲ್ ಅಥವಾ ಪಲ್ಯಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಏಕೆಂದರೆ ಮೂರು ಮೂರು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ತಂದ ಸೌದೆ ಬೇಗನೆ ಖಾಲಿಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿತ್ತು."

ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಗರವಾದ ತಾಂಬರಂನಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಬಾಲೋ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹವರ್ತಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದ್ರವೀಕೃತ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಗ್ಯಾಸ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರಿಹಾರ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. "ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸೌದೆ ಸಿಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1ರಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಊರುಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅದೊಂದು ಭಯಾನಕ ಪ್ರಯಾಣವಾಗಿತ್ತು.

ರೈಲಿನ ಜನರಲ್ ಬೋಗಿಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಅವರಿಗೆ ವಿಶ್ರಮಿಸಲು ಒಂದು ಸೀಟು ಕೂಡ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಮುಸಾಹರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ದಲಿತರಾದ ಬಾಲೋ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: “ಆ 24 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಏನನ್ನೂ ತಿನ್ನಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ದನ ನಿಂತುಕೊಂಡೇ ಇರುವಾಗ ತಿನ್ನುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?”

ಇರಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೆರಿಕ-ಇಸ್ರೇಲ್ ಸಾರಿದ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಇಂಧನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸಿದೆ. ಇವರು ಅಡುಗೆ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದು, ಅಸ್ಥಿರ ಆದಾಯದ ನಡುವೆಯೇ ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅಡುಗೆ ಅನಿಲದ ಅಭಾವವು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಮರಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಜನರು ತಮ್ಮ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತದೇ ಊರುಗಳಿಗೆ ತಂದು ಎಸೆದಿದೆ.

ತಮಿಳುನಾಡನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಮೊದಲು ಬಾಲೋ ಮತ್ತು ಅವರ ಜೊತೆಗಾರರು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಫಲ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವಾರದವರೆಗೆ ಅವರು ಅಡುಗೆ ಅನಿಲವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗೆ 300 ರೂಪಾಯಿಯಂತೆ ಖರೀದಿಸಿದರು – ಅಂದರೆ ಅಸಲಿ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. “ಆದರೆ ನಂತರ ಆ ಬೆಲೆಗೂ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಗದಂತಾಯಿತು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಡೆಗೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಹೋಟೆಲ್‌ ಒಂದರ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಏರಿಸಲಾಯಿತು.

ಆರ್ಪಾ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಟ್ಟಡ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಬಾಲೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ 36 ವರ್ಷದ ಮುನ್ನಾ ಪಾಸ್ವಾನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಹಿಂದೆ 90 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಿಕನ್ ಮತ್ತು ಅನ್ನದ ಬೆಲೆ ದಿಢೀರನೆ 160 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಏರಿತು. ಕೊನೆಗೆ ನಾವು ಅಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆವು."

ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ದಾರಿಯೆಂದರೆ ಸೌದೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು. ಆದರೆ, ಬಾಲೋ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಾ ಇತರ ಮೂವರು ಕಾರ್ಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆ ಎಂಟು ಅಡಿ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಎಂಟು ಅಡಿ ಅಗಲದ ಪುಟ್ಟ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೌದೆ ಉರಿಸಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಬದಲಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಸೌದೆ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನಾ ಪಾಸ್ವಾನ್, "ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುಳ್ಳಿನ ರೆಂಬೆಗಳೇ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಆ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಕೈಗೆ ಚುಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸೌದೆ ಉರಿಯುವಾಗ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಉರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು” ಎಂದರು.

ಇದೀಗ ಪಾಸ್ವಾನ್‌ ಮತ್ತೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಗ್ಯಾಸ್‌ ಸಪ್ಲೈ ಸರಿಯಾಗುವುದನ್ನೇ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ತಾಂಬರಂನಲ್ಲಿ ನಾನು ಮೇಸ್ತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ದಿನಕ್ಕೆ 1,100 ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಊರಿನ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದರೂ ಕೇವಲ 200-250 ರೂಪಾಯಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಒಂದು ವಾರದಿಂದ ಆ ಕೆಲಸವೂ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ." ಪಾಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಂತ ಭೂಮಿಯಿಲ್ಲದ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು.

"ನನ್ನ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದಲೇ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬ [ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳು] ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮುಂದೆ ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುವುದೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತೀವ್ರ ಆತಂಕದ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ವಾನ್‌ ಹೇಳಿದರು.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಬಾಲೋ ಮಾಂಝಿಯವರ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ, 30 ವರ್ಷದ ಕಾರೋ ಮಾಂಝಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಬಾಲೋ ಅವರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಮಗನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಐವರು ಮಕ್ಕಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಈಗ ಬಾಲೋ ಮಾಂಝಿಯವರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.

ಮಗ ಕಾರೋ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಾವಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ 4 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರ ಧನ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬರಬೇಕಿದ್ದ 20,000 ರೂಪಾಯಿ ಇನ್ನೂ ಬಾಲೋ ಅವರಿಗೆ ತಲುಪಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮುಷ್ಕರದಿಂದಾಗಿ ಹಣ ಬರುವುದು ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಉತ್ತರವೇ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೀಗೆಯೇ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಮಗ ಕಾರೋನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಖರ್ಚಿಗಾಗಿ ಅವರು ಲೇವಾದೇವಿದಾರನೊಬ್ಬನಿಂದ 1 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಸಾಲ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 8,000 ರೂಪಾಯಿ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚೆನ್ನೈಯ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ 900 ರೂಪಾಯಿ ಕೂಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು.

"ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನಾನು ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈಗ, ಬಡ್ಡಿಯ ಮೊತ್ತವೇ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಲದ ಹೊರೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಡೀ ಸಂಸಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನನ್ನ ಮೇಲಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ತಲೆ ಸುತ್ತಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಾಂಝಿ.

ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆಹಾರದ ಭದ್ರತೆ ಕುರಿತು ಅವರು ಆತಂಕಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ನಾನು ವಲಸೆ ಹೋಗಲೇಬೇಕು, ನನಗ ಬೇರೆ ದಾರಿಯೇ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅವರ ಹಣೆಬರಹವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬದುಕನ್ನು ಈಗ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು