এলপিজি সংকটত বিহাৰ, দলে দলে ঘৰমুৱা প্ৰব্ৰজনকাৰী

দুসপ্তাহ ধৰি বালো মাঝি আৰু তেওঁৰ সৈতে থকা আন ন জন নিৰ্মাণশ্ৰমিকে এটা নতুন ধৰণৰ কাম কৰিবলগীয়া হৈছে – কাষৰে জংগলৰ পৰা চৌকাৰ বাবে খৰি যোগাৰ কৰি অনা।

বিহাৰৰ নালন্দা জিলাৰ আৰ্পা পঞ্চায়তৰ নিজ গাঁৱৰ ঘৰৰ কাষতে খাটিয়া এখনত বহি থকাৰ পৰা কয়, “প্ৰতিদিনে তিনি-চাৰিদিনৰ মূৰে মূৰে আমি পুৱা পাঁচ বজাতে উঠি হাবিলৈ ৰাওনা হও। আবেলিলৈ আমি ১০-১২ কিলোগ্ৰাম খৰি লৈ উভতো।”

বালোৱে কয়, “আমি যিখিনি খৰি যোগাৰ কৰো, সেইখিনিৰে আমাৰ কোনোমতে ১০ জনৰ তিনি-চাৰিদিনৰ খাদ্য ৰন্ধা হয়। কিন্তু আমাৰ ভাতৰ লগত কেৱল দাইল বা পাচলি বনাও। এই তিনিবিধ খদ্য ৰন্ধা মানে আৰু বেছি খৰি পোৰা যোৱা।”

তেওঁ তাম্বৰম নামে তামিলনাডুৰ চেন্নাইৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ নিৰ্মাণ ছাইটত কাম কৰা দিনকেইটাৰ কথা কৈছে।

তৰলীকৃত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ চমুকৈ এলপিজিৰ তীব্ৰ নাটনিৰ মাজত এই অস্থায়ী সমাধানেৰে বালো আৰু তেওঁৰ সহকৰ্মী পৰিয়ালৰ শ্ৰমিকসকল এসপ্তাহ কোনোমতে চলিল। “খৰি বিচাৰি পোৱাটো সদায় সম্ভৱ নহয়,” তেওঁ কয়।

১ এপ্ৰিলত তেওঁলোকে চহৰ এৰি গাঁৱলৈ যাত্ৰা কৰিলে। সিও আছিল এক শাস্তি।

ৰেলৰ অসংৰক্ষিত দবাবোৰ যাত্ৰীৰে ঠাহ খাই আছিল আৰু উঠাটোৱে সম্ভৱ নাছিল। তেওঁলোকে ২৪ ঘণ্টা সামান্য কঁকালখন পোনাও বুলিও বহিবলৈ পোৱা নাছিল। দলিত মুছাহাৰ সম্প্ৰদায়ৰ বালোৱে কয়, “২৪ ঘণ্টা আমি একো এটা মুখত দিব পোৱা নাছিলো। থিয় হৈ হেঁচা-ঠেলা পৰিৱেশ এটাত খাওনো কেনেকৈ?”

ইৰানৰ বিৰুদ্ধে আমেৰিকা-ইজৰাইলৰ চলিত যুদ্ধৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ইন্ধনৰ সংকটে অসংগঠিত খণ্ডৰ এই অস্থায়ী শ্ৰমিকসকল, বিশেষকৈ যিসকলে ডাঙৰ ডাঙৰ ঔদ্যোগিক চহৰত মজদুৰ হিচাপে কাম কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে ৰোজগাৰৰ চাৰিটা টকাৰে প্ৰাইভেট চাপ্লায়াৰৰ পৰা ৰন্ধন গেছ যোগাৰ কৰি লোৱাটো কঠিন আছিল।

এলপিজিৰ নাটনি ফলত বহু প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকে ঘৰলৈ ঘূৰি আহিবলগীয়া হৈছিল। জীৱন আৰু জীৱিকাৰ চৰম অনিশ্চয়তাই বিৰাজ কৰা বাবেই যিসকলে ঘৰ এৰি এটা সময়ত চহৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।

তামিলনাডু এৰাৰ আগেয়ে বালো আৰু তেওঁৰ সহকৰ্মীসকলে এই সমস্যাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ বিকল্পৰো সন্ধান কৰিছিল। কিন্তু আন একো কাম পোৱা নগ’ল। আনকি এসপ্তাহ ধৰি তেওঁলোকে প্ৰতিকিলোত ৩০০ টকা দৰত এলপিজি আনিছিল যিটো আছিল আচল দামৰ তিনিগুণ। “কিন্তু সেই দামতো পিছলৈ সেয়া নোপোৱা হ’ল,” তেওঁ কয়।

সেয়ে তেওঁলোকে স্থানীয় ভাতৰ হোটেল এখনলৈ গ’ল। কিন্তু তাতো দাম বাঢ়ি গ’ল।

বালোৰ সৈতে কাম কৰা আৰ্পাৰ আন এজন নিৰ্মাণ শ্ৰমিক ৩৬ বছৰীয়া মুন্না পাচোৱাৱে কয়, “কুকুৰা মাংস-ভাতৰ দাম আগতে ৯০ টকা আছিল, হঠাতে সেয়া ১৬০ টকা হৈ গ’ল। সেয়ে আমি তাত খাবলৈ এৰিলোঁ।”

শেষত তেওঁলোকো খৰি সংগ্ৰহ কৰি ভাত ৰন্ধাটোকে কৰিবলগীয়া হ’ল। কিন্তু দীঘে-পুতলে আঠ ফুট বহল কোঠা যিটোত বালো আৰু মুন্নাৰ লগতে থাকে আন তিনিজন শ্ৰমিক, তাত জুই ধৰাটো নিষেধ আছিল।

সেয়ে তেওঁলোকে নিৰ্মাণক্ষেত্ৰলৈকে গৈ তাতেই দুসপ্তাহ জুই ধৰি ৰন্ধা-বঢ়া কৰিলে। মুন্না পাচোৱানে মনত পেলায়, “আমি কাঁইটীয়া ঠাল-ঠেঙুলি সংগ্ৰহ কৰি আনিছিলো। ভাত ৰান্ধোতে প্ৰায়ে বিন্ধিছিল আৰু ধোঁৱাই চকু পুৰিছিল।”

এতিয়া গেছৰ আকাল কেতিয়া শেষ হ’ব, তাৰ বাবে বাট চাই ৰৈছে পাচোৱানে। তেতিয়াহে তেওঁ পুনৰ কামৰ বাবে চহৰলৈ যাব পাৰিব।

ভূমিহীন দলিত সম্প্ৰদায়ৰ পাচোৱানে কয়, “তাম্বৰমত মই ৰাজ-মিস্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰি আছিলোঁ। তাত দিনে ১,১০০ টকা পাইছিলোঁ। কিন্তু গাঁৱত দিনটো খাটিও ২০০-২৫০ টকাৰ ওপৰত হাজিৰা পোৱা নাযায়। কিন্তু যোৱাটো সপ্তাহত মই তাকো পোৱা নাই।”

“গোটেই পৰিয়ালটো (পত্নী আৰু চাৰি সন্তান) মোৰ উপাৰ্জনৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰি চলে। কেনেকৈ চলিম নাজানো,” চিন্তাক্লিষ্ট হৈ পৰা পাচোৱানে কয়।

যোৱাবছৰ নিজৰ একমাত্ৰ সন্তান কাৰো মাঝি (৩০)ৰ মৃত্যুৰ পিছত কামৰ সন্ধানত বিভিন্ন ৰাজ্যলৈ যাবলৈ বাধ্য হৈ পৰিছিল বালো মাঝি। কাৰোৰ পাঁচটা সন্তান আৰু পত্নীৰ ভৰণ-পোষণৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰতে আহি পৰিছিল।

দুৰ্ঘটনাবশতঃ পানীত ডুবি মৃত্যু হোৱাৰ বাবে ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ৪ লাখ টকা আৰু শেষকৃত্যৰ বাবে ২০ হাজাৰ টকা বালোৰ পৰিয়ালৰ প্ৰাপ্য। কিন্তু চৰকাৰে এতিয়াও সেই টকা দিয়া নাই। যিমানবাৰ তেওঁ প্ৰাপ্য ক্ষতিপূৰণ বিচাৰি গৈছে, সিমানবাৰ তেওঁ দেখিছে জিলা চক্ৰ বিষয়াৰ অফিছত ধৰ্মঘটৰ বাবে বন্ধ হৈ আছে। তেনেকৈয়ে এটা বছৰ ধৰি কামটো ৰৈ আছে।

কাৰোৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ বাবে তেওঁ সুদখোৰৰ পৰা ১ লাখ টকা ধাৰে লৈছিল। সেই ঋণৰ বাবদ তেওঁ মাহে ৮,০০০ টকা সুদ দিব লাগে। তাৰ আগলৈকে তেওঁ চেন্নাইৰ নিৰ্মাণক্ষেত্ৰত দিনে ৯০০ টকা হাজিৰাত কাম কৰিছিল।

বালোৱে কয়, “তেতিয়া মই মাহে মাহে সুদৰ টকাখিনি দি থাকিব পাৰিছিলো। কিন্তু এতিয়া সুদৰ টকাখিনিও জমা লাগিছে। গোটেই ঘৰখনৰ দায়িত্ব মোৰ ওপৰত। এই কথাবোৰ ভাবিলে মোৰ মূৰটো ঘূৰাবলৈ ধৰে,” মাঝিয়ে কয়।

পৰিয়ালটোৰ দুবেলা দুমুঠি ভাত কেনেকৈ যোগাৰ কৰিব, তাকে লৈ তেওঁ উদ্বিগ্ন। “মই যাবই লাগিব। আন একো উপায় নাই,” তেওঁ কয়।

কিন্তু আজি সেই সিদ্ধান্ত তেওঁলোকৰ হাতত নাই, এলপিজিয়েহে তেওঁলোকৰ ভাগ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিব।

অনুবাদ: পংকজ দাস