ബിഹാറിൽ ‘മരിച്ച’ ആദിവാസികൾ കഥ പറയുന്നു

“അയാളെ നോക്കൂ! മരിച്ചുവെങ്കിലും നടക്കുന്നുണ്ട്.”

ദിവസവും അമിത് മരാണ്ടി ഇത്തരം തമാശകൾ കേൾക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്നും കേട്ടു. തൻ്റെ ചിലവിലുള്ള തമാശ ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു മുളബെഞ്ചിലിരിക്കുന്ന സ്വന്തം നാട്ടുകാരെ കാണാൻ പോവുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം

32 വയസ്സുള്ള ആ സന്താൾ ആദിവാസിയും അവരുടെ ചിരിയിൽ പങ്കുചേർന്നുവെങ്കിലും പെട്ടെന്ന് അയാളുടെ ഭാവം മാറി. മുഖത്ത് ദേഷ്യം പരന്നു. “എന്നെ നോക്കൂ, ജീവിച്ചിരുന്നിട്ടും മരിച്ചുവെന്ന് എഴുതിയിരിക്കുകയാണ്.”

മരിച്ച വോട്ടർമാരുടെ ലിസ്റ്റിൽ തൻ്റെ പേര് വന്നതിനെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു ബിഹാറിലെ ലോഹ്സിംഘ്ന ഗ്രാമത്തിലെ ആ ദിവസവേതനക്കാരൻ. സംസ്ഥാനത്ത് നടപ്പാക്കിയ സമഗ്ര വോട്ടർപ്പട്ടിക പരിഷ്കരണത്തിലാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്. അനർഹരായ വോട്ടർമാരെ ഒഴിവാക്കാനാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ഇത് നടപ്പാക്കിയത്. എന്നാൽ, ഈ ലോവ ടോലയിൽ, വോട്ടിന് അർഹതയുള്ള നിരവധി ആദിവാസികളെ ‘മരിച്ച’വരുടെ പട്ടികയിലുണ്ട്. അമിത്തിൻ്റെ പേർ അതിലുണ്ടെന്ന് ഞാൻ ഫോണിൽ, പ്രദേശത്തെ അധികാരികളെ അറിയിച്ചിരുന്നു.

ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടവരുടെ പട്ടികയിൽ തൻ്റെ പേരുണ്ടെന്നത് അയാളെ അസ്വസ്ഥനാക്കുന്നു. “എനിക്ക് മോശം തോന്നുന്നു.”

ആ ഉച്ചയ്ക്ക് 12 മണിക്ക് ഞാൻ ആദിവാസി കോളണിയായ ലോവ ടോലയിലായിരുന്നു. ബൂത്ത് നമ്പർ 223-ലെ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടവരുടെ പട്ടികയുമായി. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ്റെ വെബ്സൈറ്റിലെ, വെട്ടിമാറ്റിയ വോട്ടർമാരെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങിയപ്പോഴാണ് ഞാൻ ഈ ഗ്രാമത്തിലെത്തിയത്. നിരവധി ആദിവാസികളുടെ പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റിയ ബൂത്ത് 223-ൽ ഞാൻ എത്തിയത് അങ്ങിനെയാണ്.

സന്താൾ ആദിവാസി കോളണിയായ ലോവ ടോലയ്ക്ക് ആ പേർ കിട്ടിയത് ദുമാർ, അല്ലെങ്കിൽ ഗുലാർ (അത്തിപ്പഴം) വൃക്ഷത്തിൽനിന്നാണ്. അത്തിപ്പഴത്തിന് സന്താളിയിൽ ലോവ എന്നാണ് പേര്. ഇന്ത്യയിൽ ഏകദേശം 74 ലക്ഷം ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന ആസ്ട്രോ ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷയാണ് സന്താളി.

ഇവിടെ പണ്ട് ഒരു വലിയ അത്തിമരമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, മണ്ണുകൊണ്ടും ഓലകൊണ്ടും കെട്ടിയ വീടുകളുള്ള സന്താളി കോളണിയുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു അതെന്നും നാട്ടുകാർ പറയുന്നു. സന്താളികളുടെ ശരാശരി പ്രതിമാസ വരുമാനം 6,000 രൂപയാണെന്ന് 2022-2023-ലെ ജാതി സർവേ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അഞ്ച് സന്താൾ ആദിവാസികളിൽ ഒരാൾ ചെറുകിട, അതല്ലെങ്കിൽ പാട്ടക്കുടിയാൻ വ്യവസ്ഥയിൽ കൃഷിയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവരാണ്. ബാക്കിയുള്ളവർ, അമിതിനെപ്പോലെ ദിവസവേതനക്കാരും. അമിത്, പാറ്റ്നയിൽ ഡ്രൈവറായിട്ടാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്.

സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ഇളംചൂടുള്ള ദിവസമായിരുന്നു. ആകാശത്ത് മഴമേഘങ്ങൾ ഒഴുകിനടക്കുന്നു. ലോവ ടോല കോളണി ഏതാണ്ട് വിജനമായിട്ടുണ്ട്. 19-നും 50-നുമിടയിൽ പ്രായമുള്ള അഞ്ചാറാളുകൾ ഒരു ബഞ്ചിലിരുന്ന് സംസാരിക്കുന്നത് കാണാം. അവരിൽ ഒന്നുരണ്ടുപേർ, മൊബൈൽ ഫോണിൽ തമാശ റീലുകൾ കാണുന്നുണ്ട്.

കൈയ്യിലുള്ള ലിസ്റ്റുമായി ഞാൻ ചെന്ന് അവരെ പരിചയപ്പെട്ട്, ആ പ്രിൻ്റ് ചെയ്ത ലിസ്റ്റ് അവരെ കാട്ടിക്കൊടുത്തു. ‘മരിച്ചു’ എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ഒഴിവാക്കിയ ആളുകളുടെ പട്ടികയെക്കുറിച്ച് ഞാനവരോട് പറഞ്ഞു.

പെട്ടെന്ന് അവർ ശ്രദ്ധിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവർ വേഗം പോയി, തങ്ങളുടെ വോട്ടർ കാർഡുകൾ കൊണ്ടുവന്ന്, ആ ലിസ്റ്റിൽ തങ്ങളുടെ പേരുണ്ടോ എന്ന് നോക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇല്ലെന്ന് കണ്ട്, അവരിൽ പലരും ആശ്വസത്തോടെ നെടുവീർപ്പിട്ടു.

എന്നാൽ, എല്ലാവർക്കും ‘ജീവിച്ചിരിക്കാ”നോ, ലിസ്റ്റിൽ പേരുണ്ടാവാനോ ഉള്ള ഭാഗ്യമില്ലായിരുന്നു.

2025 നവംബറിൽ ബിഹാർ പോളിംഗ് ബൂത്തിലേക്ക് പോവുന്നു. 243 അസംബ്ലി സീറ്റുകളും 7.89 കോടി വോട്ടർമാരും. സാന്നിദ്ധ്യം ഉറപ്പിക്കാൻ അദ്ധ്വാനിക്കുകയാണ്, കേന്ദ്രം ഭരിക്കുന്ന ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (ബി.ജെ.പി.). തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ഈ എസ്.ഐ.ആർ നടപ്പാക്കിയത്, ബി.ജെ.പി.യുടെ പ്രേരണയാലാണെന്നാണ് പ്രതിപക്ഷം പറയുന്നത്.

2025 ഓഗസ്റ്റ് 1-ന് കരട് വോട്ടർ പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. സുപ്രീം കോടതി ഇടപെട്ടപ്പോൾ, അത് പരസ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. പട്ടിക പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ, സംസ്ഥാനത്തെ 65 ലക്ഷം വോട്ടർമാർ പട്ടികയിൽനിന്ന് പുറത്തായി. അതിൽ, 36 ലക്ഷം പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റിയത്, ആ ആളുകളെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്തതിനാലോ, അവർ താമസം മാറ്റിയതുകൊണ്ടോ ആയിരുന്നു. 22 ലക്ഷം ആളുകൾ മരിച്ചതായി കണ്ടെത്തി. ബാക്കിയുള്ള ഏഴുലക്ഷം ആളുകൾ, ഒന്നിലധികം തവണ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തതായി കണ്ടെത്തി.

ചകായി അസംബ്ലി സീറ്റിൻ്റെ കീഴിൽ വരുന്ന ലോഹ്സിംഘ്ന ഗ്രാമത്തെയും അത് ബാധിച്ചു. 169 പേരുകൾ ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ 50 ശതമാനവും ആദിവാസികൾ. അതിൽ പകുതിപേരെയും, ‘മരിച്ചു’ എന്ന് തെറ്റായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു എന്നാണ് പ്രദേശവാസികൾ പറയുന്നത്.

അവരിലൊരാളാണ് അമിത് മരാണ്ടി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഇലക്ടേഴ്സ് ഫോട്ടോ ഐഡൻ്റിറ്റി കാർഡ് (ഇ.പി.ഐ.സി - എപിക്), ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടവരുടെ ലിസ്റ്റിലാണ്. സന്താൾ ആദിവാസിയായ അമിത് കരിങ്കൽക്കഷണങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകുന്ന ട്രക്ക് ഓടിക്കുന്നയാളാണ്. അഞ്ചാം ക്ലാസ്സിൽ പഠനം നിർത്തിയിരുന്നു അമിത്. നാലിൽ ഒരു സന്താളി മാത്രമാണ് പ്രാഥമിക ക്ലാസ്സുകൾ പൂർത്തിയാക്കുന്നത്. സർവ്വകലാശാലകളിലെത്തുന്നത്, വെറും ഒരു ശതമാനം മാത്രവും.

പേര് ഒഴിവാക്കപ്പെടാൻ എന്തായിരിക്കും കാരണമെന്നാണ് കരുതുന്നതെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്, എന്യൂമറേഷൻ ഫോം (പേര് സ്ഥിരീകരിക്കാനുള്ള രേഖ) പൂരിപ്പിക്കാൻ താൻ മറന്നിട്ടുണ്ടാവുമെന്നായിരുന്നു. എല്ലാത്തവണയും താൻ വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന് അമിത് പറഞ്ഞു. “എല്ലാ തവണയും ഞാൻ വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിട്ടുപോയാലും, ലോകസഭാ, അസംബ്ലി തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഞാൻ വോട്ട് ചെയ്യാറുണ്ട്.”

2024-ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ട് ചെയ്യാൻ, രണ്ടുദിവസത്തെ വേതനം നഷ്ടപ്പെടുത്തിയത് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിക്കുന്നു. “ഞാൻ പാറ്റ്നയിൽനിന്ന് ട്രെയിനിൽ വന്നു. പിന്നെ ബസ് പിടിച്ച് ഗ്രാമത്തിലെത്തി. വോട്ട് ചെയ്യാൻ രണ്ട് ദിവസം നാട്ടിൽ തങ്ങി. 1,000 രൂപയാണ് വേതനത്തിൻ്റെ ഇനത്തിൽ നഷ്ടമായത്,” അദ്ദേഹം പാരിയോട് പറയുന്നു.

വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽനിന്ന് പേര് വെട്ടിമാറ്റിയത് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മർദ്ദവും സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. “ഇതുമൂലം എനിക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവരും. സർക്കാർ പദ്ധതികളിൽനിന്നുള്ള സഹായം കിട്ടാതെ വരുമോ?,” ആശങ്കയോടെ ചോദിക്കുന്നു അദ്ദേഹം.

2022-2023-ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നടത്തിയ ജാതി സർവേയിൽ, ബിഹാറിൽ 21.99 ലക്ഷം ആദിവാസികളുണ്ടായിരുന്നു. ആദിവാസികൾ ധാരാളമുള്ള സംസ്ഥാനമായിരുന്നു ബിഹാർ ഒരുകാലത്ത്. എന്നാൽ, 2000-ത്തിൽ, ബിഹാർ വിഭജിച്ച് ജാർഘണ്ട് സംസ്ഥാനം രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ, വലിയൊരു വിഭാഗം ജാർഘണ്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ജനസംഖ്യയിൽ 26 ശതമാനമുള്ള അവർ പ്രബലമായ വോട്ടർ വിഭാഗവുമാണ്.

എന്നാൽ ഇന്ന് ബിഹാറിൽ അവർ, ജനസംഖ്യയുടെ വെറും രണ്ട് ശതമാനമാണ്. വാർത്തയിലും, സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തിലും അവർ അവഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. പല മണ്ഡലങ്ങളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്ന അവർക്ക്, തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള കഴിവും തുച്ഛമാണ്. അതിനാൽ, അവരുടെ പേരുകൾ ഒഴിവായത്, മാധ്യമങ്ങളോ രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികളോ സാരമാക്കിയിട്ടുമില്ല.

ഈ റിപ്പോർട്ടർ കണ്ടുമുട്ടിയ പല ആദിവാസികൾക്കും എസ്.ഐ.ആറിനെക്കുറിച്ചോ, അത് എന്തിനാണ് നടപ്പാക്കുന്നതെന്നോ, തങ്ങളുടെ പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ എന്നൊന്നും അറിഞ്ഞുകൂടായിരുന്നു.

“നിങ്ങൾ പറഞ്ഞപ്പോഴാണ് ഞാൻ അറിയുന്നത്,” ചമ്പ മരാണ്ടി പറയുന്നു. തൻ്റെ പേര് വെട്ടിമാറ്റിയതിനെക്കുറിച്ച് ഒന്നുമറിയില്ലെൻ, ലോഹ്സിംഘാന ഗ്രാമത്തിലെ 35 വയസ്സുള്ള ആ ആദിവാസി സ്ത്രീ പറയുന്നു. ബൂത്ത് നമ്പർ 223-ലെ ഷീറ്റ് ഞാൻ കാട്ടിക്കൊടുത്തു. അവരുടെ പേരിന് നേരെയുള്ള എപിക് നമ്പർ വെട്ടിമാറ്റിയെന്ന് അവർക്ക് ബോദ്ധ്യം വരുത്തി.

എന്നാൽ, കൗതുകകരമെന്ന് പറയട്ടെ, അവരുടെ ഭർത്താവ് സഞ്ജയ് മുർമുവിൻ്റെ പേര് കരട് പട്ടികയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അടുത്തുനിന്നിരുന്ന അവരുടെ 40 വയസ്സുള്ള ഭർത്താവ് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് തമാശ പറഞ്ഞു, “അതെങ്ങിനെ സംഭവിച്ചു, ഇവൾക്ക് ജീവനുണ്ടല്ലോ.”

സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരുമടങ്ങുന്ന ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസർമാരാണ് (ബി.എൽ.ഒ.) പരിഷ്കരണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. വിലയിരുത്തൽ ഫോമുകൾ വോട്ടർമാർക്ക് വിതരണം ചെയ്ത്, അവരിൽനിന്ന്, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രേഖകൾക്കൊപ്പം ഫോമുകൾ പൂരിപ്പിച്ച് വാങ്ങി, അതിൻ്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കരട് പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കേണ്ടുന്ന ചുമതല, 78,000-ത്തോളം വരുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ചുമതലയാണ്. ഒരുമാസമാണ് അവർക്ക് ഇതിനായി കിട്ടിയ സമയം. ഒരുദിവസം 40 വോട്ടർമാരുടെ രേഖകൾ പരിശോധിക്കണം. സമ്മർദ്ദം ഏറെയുള്ളതും, പൂർത്തിയാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും, പിഴവുകൾ സംഭവിക്കാൻ ഇടയുള്ളതുമായ ജോലിഭാരമാണ്.

ബി.എൽ.ഒ.യെ കാണാൻ സാധിച്ചില്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ‘മരിച്ചു’ എന്നർത്ഥം. അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ.

“ആദിവാസി വോട്ടർമാരുടെ പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റിയ ധാരാളം ബൂത്തുകൾ ചകായിലുണ്ട്,” ആദിവാസി സംഘർഷ് മോർച്ചയുടെ ജില്ലാ കോഓർഡിനേറ്ററായ ബസുദേവ് ഹൻസ്ദ പറയുന്നു.

മാധ്യമങ്ങളോട് സംസാരിക്കുന്നതിൽനിന്ന് പല ബി.എൽ.ഒ.മാരേയും വിലക്കിയിരുന്നു. അതിനാൽ, ജമുയിൽനിന്നുള്ള പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു ആദിവാസി ബി.എൽ.ഒ. പാരിയോട് പറഞ്ഞത്, കാട്ടിലുള്ള ആദിവാസികളെ അന്വേഷിച്ച് ചുരുങ്ങിയത് 10 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിക്കേണ്ടിവന്നു എന്നാണ്. “ദിവസവും 20-25 വീടുകളിൽ പോവും. അടുത്തടുത്താണെങ്കിൽ 50 വീടുകൾവരെ,” അയാൾ പറയുന്നു.

അതുമാത്രമല്ല. ഫീൽഡിൽ 12 മണിക്കൂർ ജോലി ചെയ്തതിനുശേഷം, “ഞങ്ങൾക്ക് ഫോമുകളും തിരിച്ചറിയൽ രേഖകളും ഇ.സി.ഐ പോർട്ടലിൽ അപ്ലോഡ് ചെയ്യുകയും വേണ്ടിവരും. പകൽസമയത്ത് ഇൻ്റർനെറ്റ് കണക്ഷൻ മഹാമോശമായിരിക്കും. അതുകൊണ്ട്, രാത്രി, ചിലപ്പോൾ 12, 1 മണിവരെ ഇരുന്ന് ജോലിചെയ്യേണ്ടിവരും.”

വീട്ടിൽ ആളുകൾ ഇല്ലെങ്കിൽ, പലതവണ അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് വരേണ്ടിവരികയും ചെയ്യും. അതും സമയനഷ്ടമുണ്ടാക്കും. “ടാർജറ്റ് എത്തിയില്ലെങ്കിൽ നടപടി ഉണ്ടാവുമെന്ന് സീനിയറായ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. സ്കൂളിൽ വന്ന് ഫോമുകൾ പൂരിപ്പിക്കാൻ ഞങ്ങൾ പല വോട്ടർമാരോടും അഭ്യർത്ഥിച്ചു,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ചുരുങ്ങിയത് രണ്ട് മാസം സമയവും കൂടുതൽ കൃത്യമായ നിർദ്ദേശങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ സഹായകമായേനേ എന്നും അവർ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഹൻസ്ദ അതിനോട് യോജിക്കുന്നു. “വളരെ കുറച്ച് സമയമാണ് ആദിവാസി ബി.എൽ.ഒ.മാർക്ക് കൊടുത്തതെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു. അവർ അതുകൊണ്ട് പല ആദിവാസി വീടുകളിലും പോയിട്ടുണ്ടാവില്ല. അതുകൊണ്ട്, ‘മരിച്ചു’ എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തി,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ഒരു വോട്ടറുടെ വീട്ടിൽ ചുരുങ്ങിയത് മൂന്ന് തവണ ബി.എൽ.ഒ. പോകണമെന്നാണ് മാർഗ്ഗരേഖയിലുള്ളത്. എന്നാൽ ഞാൻ സംസാരിച്ച ആദിവാസികൾ പറഞ്ഞത്, ബി.എൽ.ഒ.മാർ വന്നിട്ടേ ഇല്ല എന്നായിരുന്നു.

2005 മുതൽ ബി.ജെ.പി.യും ജനതാ ദളും (യുണൈറ്റഡ്) ചേർന്നാണ് സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ ഭരണം. ഈ 20 വർഷത്തിനിടയ്ക്ക് രണ്ടുതവണ, ജെ.ഡി.(യു) നാഷണൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് അലയൻസിനെ (എൻ.ഡി.എ.) ഉപേക്ഷിച്ച് ബിഹാറിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രാദേശിക പാർട്ടിയായ രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദളുമായി (ആർ.ജെ.ഡി) ഹ്രസ്വകാല സഖ്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.

തുടർച്ചയായ മൂന്നാം തവണയും കേന്ദ്രം ഭരിക്കുന്ന ബി.ജെ.പി.ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് സംസ്ഥാനം ഭരിക്കാൻ, ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിർണ്ണായകമാണ്. ഭരണത്തിൽ അവർക്കെപ്പോഴും സഖ്യശക്തികളുണ്ടായിരുന്നു. ജെ.ഡി.(യു) ഭരണത്തിൽ പങ്കാളിയുമാണ്. എന്നാലിനി, അത്തരം കൂട്ടുകക്ഷിഭരണത്തിന് അവർക്ക് താത്പര്യമില്ല. പാർട്ടിയുടെ നേതാവും ബിഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായ നിതീഷ് കുമാറിൻ്റെ ആരോഗ്യം ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, ജെ.ഡി (യു) ഇപ്പോൾ പൊതുവേ ദുർബ്ബലമാണ്.

അസംബ്ലി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്തതോടെ, ഇന്ത്യയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ (ഇ.സി.ഐ) എസ്.ഐ.ആർ എന്ന സംവിധാനത്തോടെ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പട്ടിക പരിഷ്കരിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. “ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ അർഹരായ പൗരന്മാരേയും വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുക”യും, അനർഹരെ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് ഇ.സി.ഐ. പുറത്തിറക്കിയ പത്രക്കുറിപ്പ് പറയുന്നു. അതിവേഗമുള്ള നഗരവത്കരണം, മരണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടാത്തത്, ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള കുടിയേറ്റങ്ങൾ എന്നിവയാണ് റിവിഷനുള്ള കാരണങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിരിക്കുന്നത്.

വോട്ടർമാർക്ക് എന്യൂമറേഷൻ ഫോമുകൾ വിതരണം ചെയ്യുകയും, പൂരിപ്പിച്ച ഫോമുകൾ ശേഖരിച്ച് ഇ.സി.ഐ. പോർട്ടലിൽ അപ്ലോഡ് ചെയ്യുകയുമുണ്ടായി. ജൂൺ 25-ന് തുടങ്ങിയ ഈ പ്രക്രിയ ഒരുമാസം നീണ്ടുനിന്നു. 2025 ഓഗസ്റ്റ് 1-ന് കരട് വോട്ടർപ്പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

പട്ടിക പരസ്യപ്പെടുത്തിയതോടെ, ബിഹാറിൻ്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്ന്, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെ ‘മരിച്ച’വരായും വീട്ടിലുള്ളവരെ സന്നിഹിതരല്ലാത്തവരായും, തറവാട്ടുവീടുകളിൽ താമസിക്കുന്നവരെപ്പോലും ‘സ്ഥിരമായി മാറിപ്പോയ’വരായും പ്രഖ്യാപിക്കുകയും അവരുടെ പേരുകൾ ഒഴിവാക്കിയതായും വിവിധ പരാതികൾ വന്നു. വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽ പേർ ചേർക്കാനുള്ള 36,475 വ്യക്തിഗത അപേക്ഷകൾ ഇ.സി.ഐ.ക്ക് അയച്ചു. രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികൾ 25 ക്ലെയിമുകളും അയച്ചു.

“ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെ മരിച്ചവരായും, മരിച്ചവരെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരായും പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു,” ക്ഷുഭിതയായ സംഗീത സോറൻ പറയുന്നു.

ലോവ ടോലയിൽനിന്ന് കഷ്ടിച്ച് രണ്ട് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള തൻ്റെ വീട്ടിലായിരുന്നു അവർ. പുതുതായി നിർമ്മിച്ച വീടാണത്. കളിമണ്ണ് തേച്ച് ഇഷ്ടികകൾകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വീടായിരുന്നു. മഴയത്ത് ഒലിച്ചുപോകാൻ ഇടയുള്ളതിനാൽ അപകടസാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നു അതിന്. പക്ഷേ മണലും സിമൻ്റും വാങ്ങാനുള്ള പണം സംഗീതയുടെ കൈയ്യിലില്ല. “മണലും സിമൻ്റും വാങ്ങാൻ 25,000 രൂപ സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചതായിരുന്നു ഞാൻ. പക്ഷേ കള്ളൻ പണം മോഷ്ടിച്ചു.” അതുകൊണ്ട്, മണ്ണ് മാത്രമായിരുന്നു അവരുടെ ആശ്രയം.

വെറും രണ്ട് കട്ട ഭൂമിയാണ് (ഒരേക്കറിൻ്റെ പത്തിലൊന്നിൽ താഴെ) കുടുംബത്തിനുള്ളത്. അതിനാൽ, ഭർത്താവ് മനോജ് മുർമുവിന് ഉപജീവനത്തിനായി പുറംനാടുകളിലേക്ക് പോകേണ്ടിവരാറുണ്ട്. ഇപ്പോൾ അയാൾ, പ്രതിദിനം 500 രൂപയ്ക്ക് ഒരു ഫാക്ടറിയിൽ കോൺക്രീറ്റ് സ്ലാബുകളുണ്ടാക്കുന്ന ജോലിയിലാണ്.

ലോവ ടോലയിൽ, 30-35 ആദിവാസി കുടുംബങ്ങളിലെ പുരുഷന്മാർക്ക് ബംഗളൂരു, കേരള, ചെന്നൈ, ജമ്മു-കശ്മീർ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ഉപജീവനാർത്ഥം പോകേണ്ടിവരാറുണ്ട്. ദിവസവേതനത്തിലാണ് മിക്കവരും ജോലി ചെയ്യുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും ദരിദ്ര സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായ ബിഹാറിൽ പുറത്തേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം ദേശീയ ശരാശരിയേക്കാൾ കൂടുതലാണ്.

24 വയസ്സുള്ള സംഗീതയ്ക്കും, 28 വയസ്സുള്ള ഭർത്താവ് മനോജിനും ആറ് വയസ്സുള്ള മകളും നാലുവയസ്സുള്ള മകനുമുണ്ട്.

എന്നാൽ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നില്ല.

ഞാനവരോട് ഈയടുത്ത് നടന്ന പരിഷ്കരണ പ്രക്രിയയെക്കുറിച്ചും, അവരുടേയും ഭർത്താവിൻ്റേയും പേരുകൾ ലിസ്റ്റിൽ കാണാത്തതിനെക്കുറിച്ചും സൂചിപ്പിച്ചു. അവർ തങ്ങളുടെ വോട്ടർ കാർഡുകൾ കൊണ്ടുവന്നു. രണ്ട് കാർഡുകളിലേയും എപിക് നമ്പർ പട്ടികയിലുള്ള നമ്പറുകളായിരുന്നു. ‘മരിച്ചു’ എന്ന കാരണംകൊണ്ടാണ് ലിസ്റ്റിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കിയതെന്ന് ഇ.സി.ഐ. സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

“എങ്ങിനെയാണ് ഇവർ ജോലി ചെയ്യുന്നതെന്ന് എനിക്കറിയില്ല,” ക്ഷുഭിതയായ സംഗീത പറയുന്നു. 2017-ൽ നവവധുവായിട്ടാണ് അവർ ഈ കോളണിയിലേക്ക് എത്തിയത്. 2020-ൽ വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽ പേര് ചേർക്കുകയും ചെയ്തു. 2024-ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിലും വോട്ട് ചെയ്തിരുന്നു. “ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്ന്, രണ്ട് മണിക്കൂർ ക്യൂവിൽ നിന്നിട്ടാണ് വോട്ട ചെയ്തത്.”

വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽനിന്ന് പേരുകൾ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടതും, വീണ്ടും പേരുകൾ ചേർക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടും ഒന്നുമല്ല അവരെ ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നത്. ദരിദ്രർക്കുവേണ്ടി സർക്കാർ ആവിഷ്കരിച്ച പദ്ധതികളിൽനിന്ന് പുറത്താവുമോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ന്യായമായ ഭയം. “അവർ കടലാസ്സിൽ ഞങ്ങളെ കൊന്നുകളഞ്ഞു. ഇനി സർക്കാരിൽനിന്നും ഒന്നും കിട്ടാനിടയില്ല.”

‘മരിച്ചു’വെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട അവരുടെ അയൽക്കാരി ചമ്പ മരാണ്ടി ഭയപ്പെടുന്നു: “സർക്കാർ പദ്ധതിക്ക് അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ അവർ ഞങ്ങളെ ഈ കാരണം പറഞ്ഞ് ഒഴിവാക്കും.” അതായത്, വിലക്കുറവുള്ള റേഷനും, പി.എം.കിസാൻ സഹായമായ 6,000 രൂപയും ഇനി വരുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ അവർക്ക് ലഭിക്കില്ല

“ഞങ്ങൾ കൃഷിയിടങ്ങളിൽ ദിവസവേതനത്തിനും, നിർമ്മാണ സൈറ്റുകളിലും ജോലിക്ക് പോവും. വിലക്കുരവുള്ള റേഷനും കിസാൻ ധനവും വളരെ സഹായകമാണ്,” ചമ്പ പാരിയോട് പറയുന്നു.

അവളുടെ ഭർത്താവ്, കേരളത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന സഞ്ജയ് ജൂലായ് മുതൽ വീട്ടിലുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പേര് വോട്ടർപ്പട്ടികയിലുണ്ടെങ്കിലും, പൊതുവിതരണ സംവിധാനത്തിൽനിന്ന് (പബ്ലിക് ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷൻ സ്കീം – പി.ഡി.എസ്) അദ്ദേഹത്തിൻ്റേയും ഒരു മകൻ്റേയും പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. “ഇപ്പോൾ എനിക്ക് റേഷൻ കിട്ടുന്നത് പി.ഡി.എസ്സിൽനിന്നാണ്. മകൻ്റെയും ഭർത്താവിൻ്റേയും പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റിയത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് എനിക്കറിയില്ല. ഡീലറോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ, വീണ്ടും അപേക്ഷിക്കാനാണ് പറഞ്ഞത്,” അവർ പറയുന്നു.

ചമ്പാ മരാണ്ടിയെ സന്ദർശിച്ച ബി.എൽ.ഒ. പറഞ്ഞത്, “നിങ്ങളുടെ പേര് ലിസ്റ്റിലുണ്ട്. ഒന്നും ചെയ്യേണ്ടതില്ല. ലിസ്റ്റിൽ പേരില്ലാത്തവരെയാണ് ചേർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്” എന്നായിരുന്നുവത്രെ.

എന്നാലിപ്പോൾ അവരുടെ പേരും കാണാനില്ല.

പേരൊഴിവാക്കപ്പെട്ട അമിത് മരാണ്ടി പറയുന്നു, “എസ്.ഐ.ആർ.നടക്കുപോൾ ആരും എന്യൂമറേഷൻ ഫോമുമായി വന്നിരുന്നില്ല.” അര ദിവസത്തെ യാത്രയുള്ള പാറ്റ്നയിലാണ് അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്യുന്നത്. എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് മാസമായി ലോവ ടോലയിലെ വീട്ടിലുണ്ട് അമിത്.

അമ്മയുടെ മാത്രം പരിചരണത്തിലാണ് അമിത് വലർന്നത്. മൂന്ന് സഹോദരന്മാരിൽ ഇളയവനായ അദ്ദേഹം പാറ്റ്നയിൽ, കരിങ്കൽച്ചീളുകൾ കൊണ്ടുപോകുന്ന ഒരു ട്രക്കിൻ്റെ ഡ്രൈവറായി, പ്രതിദിനം 500 രൂപയ്ക്ക് ജോലിചെയ്യുന്നു. 29 വയസ്സുള്ള ഭാര്യ സുനിത ഹേംബ്രം, രണ്ടുവയസ്സിനും ഏഴുവയസ്സിനുമിടയിലുള്ള നാല് മക്കൾ എന്നിവരോടൊപ്പം പാറ്റ്നയിൽ ഒരു വാടകവീട്ടിലാണ് അവർ കഴിയുന്നത്.

“ഞാൻ പതിവായി ഗ്രാമത്തിലേക്ക് വരാറുണ്ട്. സ്വന്തമായുള്ള ആറ് കട്ട (0.083 ഏക്കർ) ഭൂമിയിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നു. അമ്മ, മുന്നി ഹേംബ്രം ഗ്രാമത്തിലാണ് താമസിക്കുന്നത്,” അമിത് പാരിയോട് പറയുന്നു

മനോജ് മുർമുവിൻ്റെ വീട്ടിലും ഒരു ബി.എൽ.ഒ.യും ചെന്നിട്ടില്ല. ഒരു മാസമായി അദ്ദേഹവും ഗ്രാമത്തിലെ വീട്ടിലുണ്ടായിരുന്നു. വിറക് കൊണ്ടുവരാൻ താൻ പുറത്തേക്ക് പോകാറുണ്ടെങ്കിലും, ഭർത്താവ് വീട്ടിലുണ്ടാകാറുണ്ടെന്ന് ഭാര്യ സംഗീത പറയുന്നു. “കഴിഞ്ഞ ഒന്നരമാസത്തിനുള്ളിൽ ആരും വോട്ടർ ലിസ്റ്റ് പുതുക്കാൻ ഇവിടെ വന്നിട്ടില്ല,” അവർ ഉറപ്പിച്ച് പറയുന്നു.

അവരൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നുണ്ട്. “ഞങ്ങൾ വോട്ട് ചെയ്തവരാണ്. അതായത് ഞങ്ങൾ സർക്കാരിൻ്റെ ആളുകളാണ് എന്നർത്ഥം. പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങളുടെ പേരുകൾ വെട്ടിയത്?”

തൻ്റെ പേര് വെട്ടിയിരിക്കുന്ന എന്നറിയാതെ, ഓഗസ്റ്റ് അവസാനം മനോജ് കേരളത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി. “നാലുദിവസം മുമ്പ് ഞാൻ മൂപ്പരെ ഫോണിൽ വിളിച്ച് വിവരം പറഞ്ഞു. എന്നാൽ, ലിസ്റ്റ് തിരുത്തിക്കാൻ മടങ്ങിവരില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്.” തിരുത്തിക്കിട്ടണമെന്ന് അവർക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിലും, എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് അവർക്കറിയില്ല.

‘സർ, താങ്കൾ ഒന്ന് തിരുത്തിത്തരൂ,” അവർ ഈ റിപ്പോർട്ടറോട് പറഞ്ഞു.

അനുബന്ധം: 2025 സെപ്റ്റംബർ 30-ന് ഇ.സി.ഐ. അന്തിമ വോട്ടർപ്പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. പുതിയ ലിസ്റ്റിൽ 7.42 കോടി പേരുകളുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ ലിസ്റ്റിലുണ്ടായിരുന്ന 7.89 കോടി വോട്ടർമാരിൽനിന്ന് 47 ലക്ഷം കുറവ്. എസ്.ഐ.ആറിൽ, 68.66 ലക്ഷം സമ്മതിദായകരെ ഒഴിവാക്കിയെന്നും, അർഹരായ 21.53 ലക്ഷം ആളുകളെ പുതുതായി ചേർത്തുവെന്നും ഇ.സി.ഐ. പറയുന്നു.

അന്തിമ വോട്ടർപ്പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിൻ്റെ പിറ്റേന്ന് 2025 ഒക്ടോബർ 1-ന് ഈ റിപ്പോർട്ടർ ഈ കഥയിലെ നാല് ആദിവാസികളുടേയും എപിക് നമ്പറുകൾ ഓൺലൈനിൽ പരിശോധിച്ചു. അന്തിമപ്പട്ടികയിലും അവ വെട്ടിക്കളഞ്ഞതായി കണ്ടു. വരാൻ പോകുന്ന ബിഹാർ അസംബ്ലി തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അവർക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ സാധിക്കില്ല.

തക്ഷില-പാരി സീനിയർ ഫെല്ലോഷിപ്പ് 2025-ൻ്റെ കീഴിലാണ് ഈ കഥ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്