'ನಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಬೆಳೆ ಯಾರು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ?'

"ನಮಗೆಕೊರೊನಾ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ, ಆದರೆನಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲುಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾವು ರೈತರಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಬೇಕು. ಕೃಷಿ ನಮಗೆ ಮತ್ತುರೈತರಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶಾಕಿರಣ. ನಾವುಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಹೇಗೆ ಬದುಕುವುದು?" ಶುಭದ್ರ ಸಾಹು ಕೇಳಿದರು.

ಶುಭದ್ರಾ ಒಬ್ಬ ಠೇಕೆದಾರಿನ್ (ಗುತ್ತಿಗೆದಾರೆ) ಯಾಗಿದ್ದು, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಧಮ್ತರಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದಸುಮಾರು ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವಬಲಿಯಾರಾ ಗ್ರಾಮದ 30 ಮಹಿಳಾ ಕೃಷಿಕಾರ್ಮಿಕರ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

ಜುಲೈ 20 ರ ಸುಮಾರಿಗೆಒಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ನಾವು ಅವರನ್ನುಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಗುವರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆವು, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ಅವರನ್ನು ಇಳಿಸಿತ್ತು. ಅವರು ಒಂದು ಹೊಲದಿಂದಇನ್ನೊಂದು ಹೊಲಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆತುರದಲ್ಲಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು - ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಮೊದಲು ಭತ್ತದ ಸಸಿಗಳಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

"ನಾವುಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 4,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಶುಭದ್ರಾ ಹೇಳಿದರು, "ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಎರಡು ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡುತ್ತೇವೆ." ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕಳದೈನಂದಿನ ಕೂಲಿ ಸುಮಾರು 260 ರೂಪಾಯಿಗಳು.

ಇದು ಖಾರಿಫ್ ಭತ್ತದಕೃಷಿಯ ಸಮಯ, ನಾವು ಭೇಟಿಯಾದಾಗಅವರು ಸುಮಾರು 20-25 ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತವನ್ನು ನೆಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈಕೆಲಸ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಜುಲೈ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸುಮಾರಿಗಿನ್ನೊಂದು ದಿನ, ಧಮ್ತರಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಲಿಯಾರಿ-ಖರೆಂಗಾ ಗ್ರಾಮದರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, ನಾವು ಮತ್ತೊಂದು ಕೃಷಿಕಾರ್ಮಿಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದೆವು. "ನಾವುಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತೇವೆ. [ಕೋವಿಡ್-19 ಅಪಾಯದಿಂದಾಗಿ] ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು ನಮಗೆಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಧಮ್ತರಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ಖರೆಂಗಾಗ್ರಾಮದ ಭುಖಿನ್ ಸಾಹು ಹೇಳಿದರು. ಆಕೆ 24 ಜನರ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕಿ-ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ನಾವು ಕಾರ್ಮಿಕೆಯರು ಮತ್ತುನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಕೈ ಮತ್ತುಕಾಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವೆ. ಆದರೆಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ನಾವು ದೈಹಿಕಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ..."

ಅವಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ರಸ್ತೆಯಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮನೆಯಿಂದತಂದಿದ್ದ ಅನ್ನ, ಬೇಳೆ ಮತ್ತುಸಬ್ಜಿಯ ಊಟವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರುಬೆಳಿಗ್ಗೆ 4 ಗಂಟೆಗೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಅಡುಗೆಮಾಡಿ, ಮನೆಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ, ಬೆಳಗಿನ ಊಟಮಾಡಿ ಸುಮಾರು 6 ಗಂಟೆಗೆ ಹೊಲಕ್ಕೆತಲುಪುತ್ತಾರೆ. 12 ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ, ಸಂಜೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ, ಇತರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನುಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭುಖಿನ್ ತನ್ನಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನಚರಿಯಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರು.

"ನಾವುಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಎಕರೆಗಳಷ್ಟುನೆಡುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 3,500 ರೂ.ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ" ಎಂದುಭುಖಿನ್ ಹೇಳಿದರು. ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಯಗುಂಪಿನ ದರವು ಎಕರೆಗೆ 3,500 ರೂ.ಗಳಿಂದ 4,000 ರೂ.ಗಳವರೆಗೆವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ (ಈ ಬಾರಿ, ಧಮ್ತರಿಯಲ್ಲಿ) ಇದು ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮತ್ತುಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

ಭುಖಿನ್ ಅವರ ಪತಿ ಕೆಲವುವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭೋಪಾಲ್‌ಗೆಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗಿಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ. "ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಈಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಭುಖಿನ್ ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಮಗ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದುಭುಖಿನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಆದಾಯವೇಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅದೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, ನಾವು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದೆವು - ಅವರಲ್ಲಿಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮಹಿಳೆಯರು, ಕೆಲವು ಪುರುಷರು - ಭತ್ತದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನಾಟಿ ಮಾಡಲುಹೊಲಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. "ಇದು ನಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯದಮೂಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಕೆಲಸಮಾಡಲೇಬೇಕು. ನಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಬೆಳೆ ಯಾರು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ? ಎಲ್ಲರಿಗೂತಿನ್ನಲು ಆಹಾರ ಬೇಕು" ಎಂದುಧಮ್ತರಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ದರ್ರಿಗ್ರಾಮದ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾದ ಸಬಿತಾ ಸಾಹು ಹೇಳಿದರು. "ನಾವು ಕೊರೊನಾಗೆ ಹೆದರಿದರೆ, ನಮಗೆಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾರು ಆಹಾರನೀಡುತ್ತಾರೆ? ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ [ಭತ್ತದಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ] ಹೇಗಿದ್ದರೂ ದೂರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಂತಿದೆ." ಜುಲೈ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ನಾನುಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ, ಸಬಿತಾ ಮತ್ತು ಅವರ 30 ಜನರ ಗುಂಪು 25 ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತದಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಎಕರೆಗೆ 3,600 ರೂ. ಗಳಿಸಿತ್ತು.

"[ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅವಧಿಯ ಗರಿಷ್ಠಸಮಯದಲ್ಲಿ] ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಖಾರಿಫ್ಋತು ಬಂದಾಗ ನಾವುಮತ್ತೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದುಖರೇಂಗಾ ಗ್ರಾಮದ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕಹಿರೌಂಡಿ ಸಾಹು ಹೇಳಿದರು.

ಜುಲೈ 20ರ ಸುಮಾರಿಗೆಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 1,700 ಜನರುಧಮ್ತರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದುಧಮ್ತರಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರುನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳುಮತ್ತು ಸುಮಾರು 700 ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 10,500 ಕೋವಿಡ್ -19 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದೃಢಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದುಧಮ್ತರಿಯ ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತುಆರೋಗ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಾ. ಡಿ. ಕೆ. ತುರೆ ನನಗೆತಿಳಿಸಿದರು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ 48 ಕೋವಿಡ್ -19 ಪ್ರಕರಣಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.

ಹಿರೌಂಡಿಯವರಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ದರ್ರಿ ಗ್ರಾಮದ ಚಂದ್ರಿಕಾಸಾಹು ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಅವರಿಗೆಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗಇದ್ದಾರೆ; ಒಬ್ಬಳು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತಿಬ್ಬರು 10 ಮತ್ತು 12 ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ನನ್ನ ಪತಿ ಕೂಡಕೂಲಿ ಕೆಲಸಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನಅವರು ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಗಿ ಕಾಲು ಮುರಿದುಕೊಂಡರು" ಎಂದುಅವರು ಹೇಳಿದರು. "ನಂತರ ಅವರು ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಹಿಂದೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು." ಚಂದ್ರಿಕಾಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮಗಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 350 ರೂ. ವಿಧವಾ ಪಿಂಚಣಿಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬಿಪಿಎಲ್ಪಡಿತರ ಚೀಟಿ ಇದೆ.

ನಾವುಮಾತನಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೂ ಕೋವಿಡ್-19 ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು; ಕೆಲವರು ತಮಗೆ ಅದುಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಇನ್ನುಕೆಲವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಪರಸ್ಪರದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದುಹೇಳಿದರು. "ನಾವು ನೇರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಕೆಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಆದ್ದರಿಂದನಮಗೆ ಕೊರೊನಾ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಕಡಿಮೆ" ಎಂದು ಸಬಿತಾ ತಂಡದಪುರುಷ ಕಾರ್ಮಿಕ ಭುಜಬಲ್ ಸಾಹುಹೇಳಿದರು. "ಒಮ್ಮೆ ಅದು ನಿಮ್ಮಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದರೆ, ಅದುನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. "ಆದರೆ ನಾವು ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆನಾವು ಕಾರ್ಮಿಕರು."

ಭತ್ತದ ಬಿತ್ತನೆ ಮತ್ತು ನಾಟಿಸುಮಾರು 15 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. "ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಇರುವುದಿಲ್ಲ." ಧಮ್ತರಿ ಮತ್ತು ಕುರುಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದಇಲ್ಲಿನ ರೈತರು ಎರಡು ಸುತ್ತುಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಋತುಗಳಿಗೆಕೃಷಿ ಕೆಲಸ ಲಭ್ಯವಿದೆ. "ನಮಗೆಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸ ಬೇಕು" ಎಂದುಭುಜಬಲ್ ಹೇಳಿದರು.