‘মই আৰু কেতিয়াও অসমীয়াত গীত নাগাও’

২০২৩ৰ আগষ্টত আফিয়াৰ গীত এটি ভাইৰেল হৈ পৰিছিল।

সেইটো আছিল হঠাতে হোৱা ঘটনা: এক্সত (পূৰ্বতে টুইটাৰ) কোনোবা ইউজাৰ এজনে তেওঁৰ ভিডিঅ’ এটা শ্বেয়াৰ কৰিছিল। আফিয়াই অসমৰ বাংলাভাষী মুছলমানৰ স্থানীয় উপভাষা এটাত গীত গাই আছিল। তেওঁক সংগত কৰিছিল দুই পুত্ৰই। এজনে বজাইছিল দোতাৰা আৰু আনজনে ঢোল।

তেওঁৰ গীতৰ কথা আছিল এনেধৰণৰ:

জনতাৰেই সবাই মিলে থানায়ে থানায়ে এজাৰ দিলেই, হিমন্ত চৰকাৰ বুলে দইয়চি ৰেহ।
জনতাৰে জালাহিয়া, হিমন্তৰ এই যন্ত্ৰণা, জনতায়ে সইতে আৰ পাৰে না।
আৰ কতো জলাইবে বলো না,
আৰ কতো জলাইবে বলো না,

[মানুহে থানাত এখনৰ পিছত এখন এজাহাৰ দিছে, সিহঁতে কয় হিমন্ত চৰকাৰ দোষী।
মানুহক হাৰাশাস্তি কৰিছে, মানুহে সহ্য কৰিব নোৱাৰা হৈছে, হিমন্তই যি যন্ত্ৰণা দিছে।
আৰু কিমান জ্বলাই মাৰিবা কোৱা
আৰু কিমান জ্বলাই মাৰিবা কোৱা]

বাল্যবিবাহ বন্ধ কৰাৰ বাবে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ৰাজ্যজুৰি চলোৱা অভিযানত আফিয়া খাতুনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বহু লোক আটক হোৱা প্ৰসংগত আফিয়াই গীত গাইছিল।

“আমাৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পোৱা তীব্ৰ মনোকষ্ট আৰু তেওঁলোকে ভুগি থকা যাতনা দেখি মনৰ পৰা এই গীত আহিছিল,” ২০২৩ৰ ফেব্ৰুৱাৰীত চৰকাৰে বাল্যবিবাহৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা অভিযানত ৩,৯০০ৰো অধিক লোকক আটক কৰা হৈছিল। তাৰপিছত আৰু শতাধিক লোকক আটক কৰা হৈছিল আৰু তাৰে সৰহভাগ আছিল বঙালী মুছলমান।

বেছি সময় নালাগিল, তেওঁৰ গীতটো আৰু ‘অসমীয়া মাতৃ’ বুলি এক্সৰ পোষ্টটোত দিয়া বিৱৰণে খাতুনক ছ’চিয়েল মিডিয়াত এক উত্তপ্ত ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি পেলালে। মানুহে অসমীয়া মহিলা হিচাপে তেওঁৰ পৰিচয়ৰ বৈধতাক লৈ প্ৰশ্ন তুলিলে, নানা নিকৃষ্ট মন্তব্যৰে টুইট কৰিলে।

তেওঁৰ ভিডিঅ’টোক লৈ যে এনেকৈ মানুহে নিকৃষ্ট কমেণ্ট কৰিছিল, তেওঁৰ বিৰুদ্ধে যে বহুতে কোৱাৰ দৰে এক সংঘবদ্ধ ঘৃণাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল – খাতুনে এইবোৰ কথাৰ একেবাৰে ভুকে পোৱা নাছিল। চাৰি নং দেৰা পথাৰ গাঁৱৰ ৩৬ বছৰীয়া এইগৰাকী মহিলাই যোৱা দুটা বছৰ ধৰি ছ’চিয়েল মিডিয়া কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েট কৰি আহিছে। ধৰ্মীয় মূল্যবোধৰ কাৰণে গীত-মাত আদিৰ পৰা আঁতৰি থকা বঙালী পৰিয়াল এটাত জন্মগ্ৰহণ কৰা খাতুন আছিল ব্যতিক্ৰম – তেওঁ আছিল বিষ্ময় বালিকা, সংগীত আৰু গীত ৰচনাৰ প্ৰতি আছিল তেওঁৰ অপাৰ ধাউতি।

তেওঁৰ ঘৰ অসমৰ হোজাই জিলাৰ প্ৰচুৰ কুঁহিয়াৰ খেতি হোৱা অঞ্চলত। তেওঁৰ ষ্টুডিঅ’টো হৈছে এটা বাঁহৰ বেৰ দিয়া কোঠা, কিছু বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু ইলেকট্টনিক সামগ্ৰীৰে ভৰা এখন মেজ, এটা ষ্টেণ্ডিং মাইক আৰু তেওঁৰ ছ’চিয়েল মিডিয়া হেণ্ডেলকেইটা লিখা থকা এখন পোষ্টাৰ। খাতুনৰ দিনটো এক নিয়মীয়া ৰুটিনত শেষ হয়। তেওঁ পুৱাৰ কাম কৰি আজৰি হয় আৰু তাৰপিছত আটাইতকৈ ভাল শাড়ীখন পিন্ধি তেওঁৰ কনিষ্ঠ দুই সন্তানৰ সৈতে বাংলা লোকগীত গায়। “অকণমান নাচি-বাগি গীত গাই আৰু মানুহৰ সৈতে শ্বেয়াৰ কৰি মই ভাল পাও,” তেওঁ পাৰিক কয়।

আফিয়াৰ ডাঙৰজন ল’ৰা আতিকুৰ ৰহমানে এই গীতবোৰ অলপতে কিনা আইফোন এটাত শ্বুট কৰে। তাৰপিছত তেওঁ সেয়া আফিয়াৰ ছ’চিয়েল মিডিয়া একাউণ্টত আপলোড কৰাৰ আগেয়ে ছেকেণ্ড-হেণ্ড লেপটপ এটাত বন্ধুৰ সৈতে ভিডিঅ’বোৰ সম্পাদনা কৰে। তেওঁৰ দুই কনিষ্ঠ পুত্ৰ, ১২ বছৰীয়া মনজুৰুল হক আৰু ৮ বছৰীয়া জাহাংগীৰ আলমে মাকৰ লগত একেলগে গায়। “এইখনেই এতিয়া আমাৰ পৃথিৱী,” উৎফুল্লিত খাতুনে কয়। ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ হিচাপে তেওঁৰ যি পৰিচয়, সিটোক লৈ তেওঁৰ সন্তানকেইটা অভ্যস্ত।

“আপুনি আম্মাক (মা) এটা শব্দ দিয়ক, আম্মাই সিটোৰে গান এটা গাই দিব,” তেওঁৰ ডাঙৰ ল’ৰা ৰহমানে বৰ গৌৰৱেৰে কয়। “তেওঁ এই কামত বৰ ভাল।”

২০২১ চনত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ দ্বিতীয় ঢৌৰ পিছত দেশজোৰা লকডাউনৰ সময়তে মাকক ছ’চিয়েল মিডিয়াত পৰিচয় কৰাই দিয়াৰ চিন্তা ২১ বছৰীয়া ৰহমানৰ মনলৈ আহিছিল। তেতিয়া তেওঁ কেৰালাত ৰাজমিস্ত্ৰীৰ কাম কৰি আছিল। “লকডাউনৰ বাবে কাম বন্ধ হৈ পৰাত মই বহুত সময় ৰীল আৰু মানুহে গান গোৱাৰ ভিডিঅ' চাবলৈ লৈছিলো,' তেওঁ কয়। “তেতিয়াই মোক মনলৈ আহিল ‘আম্মাক দেখোন ছ’চিয়েল মিডিয়াত পৰিচয় কৰাই দিব পাৰি!’

এবছৰ পিছত ৰহমান গাঁৱলৈ ঘুৰি আহিল আৰু ২০২২ৰ ২৬ অক্টোবৰত মাকৰ নামত এটা ইউটিউব চেনেল খুলিলে। এদিন পিছত খাতুনে ‘আমৰাৰ দুনীয়াৰ এটিম কৰুৰ বাবা-মাই কামুন ৰইল’’ (সন্তানক হেৰুওৱা পিতৃ-মাতৃয়ে জীৱনটো কেনেকৈ কটায়) বোলা বাংলা লোকগীত এটাৰে চেনেলটো আৰম্ভ কৰিলে। তেওঁৰ দুই কনিষ্ঠ পুত্ৰ, তেওঁৰ গিৰীয়েক আব্দুল ছহিদ আৰু কেইগৰাকীমান চুবুৰীয়াই তেওঁক সংগ দিলে। “ভিডিঅ’টোৱে কেইদিনমানতে ৫,০০০ ভিউজ পালে,” ৰহমানে মনত পেলায়। “মানুহে চেনেলটো চাবচক্ৰাইব কৰিবলৈ ধৰিলে।”

খাতুন হৈ পৰিল ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ তাৰকা কণ্ঠশিল্পী!

দুটা বছৰ পিছত এতিয়া (২০২৫ৰ ফেব্ৰুৱাৰীত) ইউটিউবত খাতুনৰ চেনেলৰ চাবচক্ৰাইবাৰ ৪,৬৮,০০ আৰু ফেচবুকত ফল’ৱাৰ প্ৰায় ৫৭৮,০০০।

২০২৪ৰ জুলাইত পাৰিয়ে আফিয়াৰ ঘৰলৈ যাওতে আৰম্ভণিতে তেওঁ কথা পাতিবলৈ সংকোচবোধ কৰিছিল। “তেওঁ যি অভিযোগ আৰু ঠাট্টা-মস্কৰাৰ সন্মুখীন হৈছে, তাৰপিছত তেওঁ কথা পতাৰ উৎসাহ হেৰুৱাইছে,” তেওঁৰ স্বামী কুঁহিয়াৰ খেতিয়ক ছহিদে কয়। “[আগতে] নহ’লে তেওঁ আলহীক মাতি আনি গীত গাই শুনাইছিল,” তেওঁ লগতে কয়।

কিন্তু ২০২৪ৰ ৯ মে’ত অসমৰ নগাওঁ জিলাৰ এখন শিল্পী সমাজ সোণাইপৰীয়া শিল্পী মঞ্চই তেওঁৰ বিৰুদ্ধে থানাত গোচৰ এটা ৰুজু হোৱাৰ পিছত কথাবোৰ একে নাথাকিল।

এই অভিযোগ আহিছিল খাতুনে কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ ‘বিলতে হালিছে ধুনীয়া পদুমী’ শীৰ্ষক এটি ৰাভাসংগীত গাই ইউটিউবত আপলোড দিয়াক লৈ।

“এই গীতটো শৈশৱৰ পৰাই মই শুনি আৰু গাই ডাঙৰ হৈছো,” তেওঁ কয়। “সেয়ে মই ভাবিলো যে গীতটো তেখেতৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা জনাই গাও।”

কিন্তু সোণাইপৰীয়া শিল্পী মঞ্চৰ সভাপতি জিতু শ্ৰাৱণে দাবী কৰে যে গীতটোত ‘সুৰৰ বিকৃতকৰণ’ কৰা হৈছে, আৰু ই অসমীয়া সমাজখনক ‘দুখ’ দিছে। শ্ৰাৱণে লগতে কয় যে ‘অনাগত দিনবোৰত যাতে এনে কোনো লজ্জাজনক কাৰ্য নহয়’ তাৰবাবে আৰক্ষীৰ ওচৰত তেওঁ আহ্বান জনাইছে।

স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষ ততালিকে খাতুনৰ ঘৰ ওলাল। “পুলিচ দেখি এনে লাগিছিল যেন ভৰিৰ তলৰ মাটি খহি পৰিল,” তেওঁ কয়। “কেতিয়াও পুলিচ এনেকৈ আমাৰ পদুলিত ভৰি দিয়া নাছিল।” কেবাবাৰো তেওঁলোকে থানালৈ গৈ থাকিবলগীয়া হৈছিল। শেষত যেনিবা তেওঁ আৰু তেওঁ সন্তানহালে ক্ষমা খোজাত আৰু ভিডিঅ’টো ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ পৰা ডিলিট কৰাত শিল্পী মঞ্চই তেওঁৰ বিৰুদ্ধে দিয়া অভিযোগ উঠাই লয়।

খাতুনে কয় যে যদিও বহু অসমীয়াই হিন্দী গীত গায়, কোনেও কিন্তু তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ দাখিল নকৰে। “আমি মিয়া মানুহ হোৱা কাৰণে আমাক অসমীয়া গীত গোৱাৰ কাৰণে আইনী উপায়ে হাৰাশাস্তি কৰা হৈছে।” মিয়া শব্দটো প্ৰায়ে অসমত বাংলাভাষী মুছলমানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰায়ে নিন্দাসূচক ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। “আমি আৰু কেতিয়াও (আকৌ) অসমীয়া ভাষাত গীত নাগাও,” তেওঁ কয়, “কেতিয়াও নাগাও।”

কিন্তু খাতুনৰ ল’ৰাহঁতে মাইক এৰি দিয়া নাই: “আমি আচামি চিংগাৰ বনমু একদিন (মই এদিন অসমীয়া গায়ক হ’ম)”, বেছিভাগ ভিডিঅ’তে দেখা দিয়া খাতুনৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ জাহাংগীৰ আলমে কয়। তেওঁ মাকৰ সন্মান আৰ্জিবৰ বাবে আৰু বেছি দৃঢ়প্ৰতিজ্ঞ হৈ পৰিছে, “মই মোৰ আম্মাৰ হৈ অসমীয়া গীত গাম।”

অসমত অতি-জাতীয়তাবাদী লোকৰ পৰা প্ৰায়ে বঙালী মুছলমানসকলে বাধাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে যেতিয়াই তেওঁলোকে অভিযোগ অনুসৰি ৰাজ্য চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত চলা নিষ্পেষণৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় দাঙি ধৰিব বিচাৰিছে। আৰু নিৰন্তৰ প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে।

২০১৯ৰ ১০ জুলাইত ভালেকেইজন বঙালী মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কবিৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছিল যেতিয়া গুৱাহাটীৰ সাংবাদিক এজনে মিয়া লোকে নিজৰ ভাষাত কবিতা লিখাৰ বাবে এফ.আই.আৰ. দাখিল কৰিছিল। সেই কবিতাত ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিক পঞ্জীৰ চুড়ান্ত খচৰাক লৈ সমালোচনা কৰা হৈছিল, যিখন খচৰা সেই একেটা বছৰৰে ৩১ আগষ্টত প্ৰকাশ হোৱাৰ কথা আছিল।

আন এক ঘটনা, ২০২২ৰ অক্টোবৰত অসম চৰকাৰে বঙালী মুছলমানৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসক লৈ নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰাহলয় বন্ধ কৰিছিল, কৈছিল যে সংগ্ৰাহলয়ত প্ৰদৰ্শিত সামগ্ৰীসমূহ তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ মৌলিক সম্পদ নহয়। অসম আৰক্ষীয়ে সংগ্ৰাহলয়টোৰ সৈতে জড়িত তিনিজন ব্যক্তিক সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা বুলি অভিযোগ আনি তেওঁলোকক বেআইনী কাৰ্য্যকলাপ (প্ৰতিৰোধ) আইন, ১৯৬৭ৰ আধাৰত আটক কৰিছিল।

এগৰাকী অসমীয়া সমাজ বিজ্ঞানী সুৰজ গগৈয়ে কয় যে অসমীয়া লোকে ভাবে যে কেৱল খিলঞ্জীয়া লোকেহে অসমীয়া গীত গাব পাৰে। “বাকী খাতুনহঁতৰ দৰে লোক যাক দৰিদ্ৰ ‘অবৈধ প্ৰব্ৰজনকাৰী’ বুলি ধৰা হয়, তেওঁলোকে গৰিষ্ঠসংখ্যকৰ আগত থিয় দিয়াৰ যত্ন কৰিলে, শিল্পৰ যোগেদি নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় দাঙি ধৰিব বিচাৰিলে তেওঁলোক অপৰাধমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়,”কোড়িকড়েৰ ভাৰতীয় অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানত শিক্ষকতা কৰা গগৈয়ে কয়।

এনেকৈ হাৰাশাস্তি আৰু নিষ্পেষণৰ বলি হ’লেও খাতুন বহুতৰ বাবে আদৰ্শ হৈ পৰিছে। তেওঁ নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত দেখা সামাজিক সমস্যাক লৈ গীত গাবলৈ এৰিছে যদিও স্থানীয় লোকে আৰু চুবুৰীয়া গাঁৱৰ লোকে তেওঁৰ চেনেলৰ যোগেদি চিকিৎসা আৰু শৈক্ষিক সাহায্য বিচাৰি তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি থাকে।

“মোক বিচৰাসকলৰ বাবে মই গীত গাই যাম,”খাতুনে কয়। “অন্ততঃ মই সহায় কৰা মানুহখিনিয়ে মোৰ পৰিচয়ৰ বাবেই মোৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ দাখিল কৰিবলৈ নাযায়।”

অনুবাদ: পংকজ দাস