ʼಈ ಸೆಕೆಯಲ್ಲಿ [ಛಜ್] ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲʼ

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರ ಪಾಲಿಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಕರುಣಾಮಯಿಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿದಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ರಾಣಿ ಹೆಣೆದ ಮೊರಗಳಿಗೆ - ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಛಜ್’ - ಮತ್ತೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಗಳಿಕೆಯು ಅವರಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬಿತನದ ಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಳೆದ 17 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಪರಿಚಿತ ದಿನಚರಿಯ ತಿಂಗಳು. ಫಾಜಿಲ್ಕಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಹ್ಲಿ ವಾಲಾ ಬೋಡ್ಲಾ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ ಬಸ್ ಹತ್ತುವ ಸಲುವಾಗಿ ದಿನಾಲೂ ಬೆಳಗ್ಗೆ 5 ಗಂಟೆಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮೊರದ ಕಟ್ಟನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಇಡೀ ದಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರಷ್ಟೇ ಅವರ ಪಾಲಿನ ಗ್ರಾಹಕರು, ಇವರು ರಾಣಿಯವರನ್ನು ಪರಿಚಿತ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: “ಬೇಬೆ, ಕಿಥೆ ಛಜ್ ಚಾಕಿ ಫಿರ್ದಿ ಹೈ? ಅಜ್ಕಲ್ ದಿ ಕುಡಿಯಾ ನು ಛಜ್ ಫಡಾನ್ ವಿ ನಹಿ ಆಂದೆ [ಹಂಗಸೇ, ಈ ಛಜ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗ್ತಿದ್ದೀಯಾ? ಇಂದಿನ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ].”

ಆ ಮಹಿಳೆಯ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ 'ಛಜ್' ಕೊಳ್ಳುವ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮೆಯೂ ಯೋಚಿಸಿಲ್ಲ. "ನಾನು ಅದನ್ನು ಏಕೆ ಬಿಡಬೇಕು? ಜಿಥೆ ಕೊಯಿ ಕರಣ ವಾಲಾ ನಹಿ ಸಿ, ಛಡ್ನಾ ಕಡೆ ವಾಸ್ತೆ ಸಿ? ಎದೆ ತೆ ಸಿ ರೊಟಿ [ನನಗೆ ಅನ್ನ ಹಾಕುವವರು ಇಲ್ಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅನ್ನ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಇದೇ ಕೆಲಸ]" ಎಂದು ಈ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಅಂದು ತಮ್ಮ ಜೋಪಡಿಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆ ಐವತ್ತು ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ, ಮುಂಬರುವ ಹಂಗಾಮಿಗಾಗಿ ಛಜ್ ನೇಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.

ಮೊರ ನೇಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರಲಿದೆ ಎನ್ನುವ ಅಂದಾಜು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಫಾಜಿಲ್ಕಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ತಿಂಗಳು ವಿಪರೀತ ಬಿಸಿಲಿನ ವಾತಾವರಣವಿತ್ತು.

ನಾನು ಏಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಸಾಹದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಾತನೆ ತುಂಬಿತ್ತು. “ಛಜ್ ಮಾರಲು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿಯಾದ ಮೇಲೆ, ಚಳಿಗಾಲ ಬಂದಾಗ ಛಜ್ ಮಾರುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. “ಈಗ ಸೆಕೆ ಬಹಳವಿದೆ, ಈ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.”

ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ ಒಂದು ಆಹ್ಲಾದಕರ ದಿನ, ನಾನು ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದೆ. ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಬೆಳಗಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಳಿಯಿತ್ತು, ಚಳಿಗಾಲ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚುರುಕು ಬಿಸಿಲು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಟಾವು ಸಮಯ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಛಜ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಮೊರ ಹೆಣೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.

ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಆ ಐವತ್ತು ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ ತಮ್ಮ ಬದುಕು ಮತ್ತ ಕಸುಬಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳತೊಡಗಿದರು. ಮೂವರು ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಛಜ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: “ನಮ್ಮ ತಾಯಿ ಛಜ್ ನೇಯುವಾಗ ನಾವೆಲ್ಲಾ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿಯರಾಗಿದ್ದೆವು. ನಾವು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಟೀಲಾ [ಬಿದಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳು] ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನೇಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು.”

ಈ ಕಸುಬನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ 14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಕೃಷ್ಣಾ ಕೆಲಸ ಕಲಿಯುವದರಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾಗಿದ್ದರು. "ನಾನು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವಳಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಒಂದು ಅಪವಾದವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. "ಒಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಅಕ್ಕ, ಗುಲ್ಜಾರ್, ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಕನ್ನಾ [ಸರ್ಕಂಡಾ ಹುಲ್ಲು] ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊಡೆದು, 'ನಿನಗೆ ಈ ತಂತ್ರ [ಜಂಚ್] ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೇ?' ಎಂದು ಬೈದಳು." ಆಗ ತಾನು ಅಕ್ಕನನ್ನು "ಬದಿಗೆ ಹೋಗು" ಎಂದು ಹೇಳಿ, ತಾನೇ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಅವರು ಒಂದಷ್ಟು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರಿಗೆ 18ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ಜಂಗ್ ರಾಮ್ ಎನ್ನುವವರೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಲಾಯಿತು. ಛಜ್‌ ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರುವುದು ಈ ದಂಪತಿಯ ಏಕೈಕ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಛಜ್‌ ತಯಾರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಜಂಗ್‌ ರಾಮ್‌ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದಲೇ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಮದುವೆಯಾದ ಕೇವಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಗ್‌ ರಾಮ್‌ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನದಿಂದ ಅವರ ಬದುಕು ದುರಂತ ತಿರುವಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. "ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ವರ್ಷವಾದರೆ, ಮಗನಿಗೆ 20 ದಿನವಷ್ಟೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನಮಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವವರು ಯಾರು ಎನ್ನುವ ಚಿಂತೆಯೊಂದಿಗೆ ನನ್ನಪ್ಪ ಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ತವರಿಗೆ ಕರೆತಂದರು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. "ಇದಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಗನೂ ತೀರಿಕೊಂಡ."

ಅವರು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ ಛಜ್‌ ನೇಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಅದೊಂದು ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಬದುಕಿನ ನೋವಿನ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೈಹಿಡಿದ ಈ ಕಸುಬಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಗೌರವ. "ಮನೆಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ನಾನು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಛಜ್‌ ಹೆಣೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಅಪ್ಪ ಅದನ್ನು ಸೈಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇರಿಕೊಂಡು ಊರೂರು ತಿರುಗಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು" ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೃಷ್ಣಾರ ತಂದೆ ದಾರಾ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅವರು ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಮುರುಕು ಜೋಪಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. "ಮಳೆ ಬಂದರೆ ನೀರು ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜೋರಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದರೆ ಇಡೀ ಗುಡಿಸಲೇ ಅಲ್ಲಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಟಾರ್ಪಾಲಿನ್‌ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಮಂಜೆ [ಮಂಚ] ದ ಕಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಗೂಟಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೆವು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತನ್ನ ಹಿಂದಿದ್ದ ಕೋಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, "ಇದನ್ನು ಕಳಪೆ (ದೋ ನಂಬರ್) ಇಟ್ಟಿಗೆ‌ ಬಳಸಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 22 ಅಡಿ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 12 ಅಡಿ ಅಗಲವಿದೆ. ಇದನ್ನು ನನಗೂ ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೂ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದ 1,500 ರೂಪಾಯಿಗಳ ವಿಧವಾ ವೇತನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಸಿದೆವು." ಅವರ ತಾಯಿ ಕರತಾರೊ ಬೇ, ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಅವರು ಮಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸವಿದ್ದರು. ಆ ಹಳೆಯ ಜೋಪಡಿ ಈಗಲೂ ಕೋಣೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದು, ಈಗ ಛಜ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ 'ಟೀಲಾ' ಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರ ಬದುಕಷ್ಟೇ'ಛಜ್' ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ತಾಹ್ಲಿ ವಾಲಾ ಬೋಡ್ಲಾದ, ಪಂಜಾಬ್‌ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯಡಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಧೇಯ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯವು 'ಛಜ್' ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಈ ಸಮುದಾಯವು ಮಲೋಟ್-ಫಾಜಿಲ್ಕಾ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 90 ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ರಸ್ತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಮೀನು ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕರಕುಶಲತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆಯಿದೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: "ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಛಜ್ ತಯಾರಿಸಿದರೆ, ಪುರುಷರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ."

ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರು ತಾನೇ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು: “ಹುಣ್ ಆಪ್ ದೇ ಸರ್ ತೆ ಹೈ ಪೂರಾ. ಆಪ್ ಹಿ ಬನಂದಿಯಾ ತೆ ಆಪ್ ಹಿ ಪಿಂಡಾ ವಿಚ್ ಬೈಚ್ ಕೈ ಆಣಿ ಆ [ಈಗ, ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ನಾನೇ ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ].”

ದೊಡ್ಡ ಬಿದಿರು ಹುಲ್ಲು (ಸಚರಮ್ ಸ್ಪೆಂಟೇನಿಯಮ್) ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಎತ್ತರದ, ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಹುಲ್ಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿನ್ನದ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

“ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅವರ ಅತ್ತಿಗೆಯ ಮಗಳು, ಜ್ಯೋತಿ, “ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಸರಾ ಅಥವಾ ದೀಪಾವಳಿಯ ನಂತರ ಅದನ್ನು ತರುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರ 'ಛಜ್' ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಹುಲ್ಲು ಅವರ ಮನೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲುವೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. “ನಾವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಡುಕಾ [ಡೀಸೆಲ್ ಜನರೇಟರ್‌ನಿಂದ ಓಡುವ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಮರದ ನಾಲ್ಕು-ಚಕ್ರದ ವಾಹನ] ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಹುಲ್ಲು ಹೊಲಗಳ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಗ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಅದಕ್ಕೆ ಹಣ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.”

ಕಾಲುವೆಗಳ ಬಳಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹುಲ್ಲು ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಟಿಂಡಾದಿಂದ ಪ್ರತಿ 40 ಕಿಲೋಗೆ ₹2,000ದಂತೆ ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. “ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ನಮ್ಮ ರೋಜ್‌ಗಾರ್ [ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡು]” ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರು ಹುಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಅವರು ‘ಮುಂಝಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಹೊರ ಪದರವನ್ನು ಸುಲಿದು, ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ, “ಇದರ ಒಳಗೆ ‘ಟೀಲಾ’ ಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೊರತೆಗೆದ ಟೀಲಾಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 10 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ, ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ.

"ಮೊದಲು ನಾವು ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರು ‘ಟೀಲಾ’ ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತೇವೆ," ಎಂದು ರಬ್ಬರ್ ದಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಒಣ ಹುಲ್ಲಿನ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೇಯುತ್ತಾ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅವರು ‘ತಲ್ಲೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಟೀಲಾಗಳ ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, "ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಾಗ, ಅವು ‘ತಲ್ಲಾ’ ಆಗುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಲ್ಲಾ ಛಜ್‌ಗೆ ಮೂಲ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಟೀಲಾ ತೆಗೆದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಗಟ್ಟಿ ಭಾಗಕ್ಕೆ ‘ಕನ್ನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿದ್ದು, ಛಜ್ ಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಾದ ಮೇಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ತಗುಲಿದಾಗ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಚಾಕುವಿನಿಂದ ನಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕನ್ನಾವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದರು.

“ಅವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ ಮುಳ್ಳು ತಾಕದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೂರ್ತಿ ತೋಳಿನ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ದಸ್ತಾನೆ [ಕೈಗವಸುಗಳು] ಮತ್ತು ಕಾಲುಚೀಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಆದರೂ ಅವು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಖ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಗೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.”

ಕನ್ನಾಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಸೀಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕತನ್ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಕನ್ನಾ ತುಂಡುಗಳ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಛಜ್ ನ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರಿನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ “ಟೀಲಾಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮುರಿಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ನೇಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಕೃಷ್ಣಾ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವರು ಛಜ್‌ ಒಳಗೆ ಇಂತಹ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ಬಿದಿರಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಿದಿರನ್ನು ಫಾಜಿಲ್ಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿ 30 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಒಂದು ತುಂಡಿಗೆ ₹300 ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೋಡಣೆಯಾದ 'ಪೇವಾರಾ'ವನ್ನು ಸಹ ಕನ್ನಾ ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ‘ತಲ್ಲಾ’ದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ‘ಟೀಲಾ’ಗಳನ್ನು ಸೀಳಿದ ಕನ್ನಾದ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ರಬ್ಬರ್ ದಾರದಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗವನ್ನು, ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪಿನ ಕನ್ನಾಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವ ಮೇಲ್ಭಾಗದವರೆಗೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದು ಮೃದುಗೊಂಡು, ಮೊರಕ್ಕೆ ಹಿಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಡಚುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.

“ಮಡಚುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಬೇಕು, ಆದರೆ ಛಜ್ ಮುರಿಯುವಷ್ಟು ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ತಿಯಾರ್, ಬಿದಿರಿನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಡಚಬೇಕಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಉಜ್ಜುತ್ತಾರೆ. ಚಾಲಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮುಖ್ತಿಯಾರ್, ಕಟಾವು ಅವಧಿಗೆ ಮೊರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ಅಕ್ಕನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರಿಗೆ ಒಂದು ಛಜ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ, ಚರ್ಮದ ದಾರದಿಂದ ಹೆಣೆದ ಛಜ್ ತಯಾರಿಸಲು ಸುಮಾರು 10 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಪ್ರತಿ ಭಾಗವನ್ನು ದಾರದಿಂದ ನೇಯ್ದ ನಂತರ ಒಣಗಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಟೀಲಾಗಳು ಸವೆದರೂ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ರಬ್ಬರ್ ದಾರದಿಂದ ಹೆಣೆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಛಜ್‌ನ ಗಂಟುಗಳು ಸಡಿಲಗೊಂಡು ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ."

ಚರ್ಮದ ದಾರದಿಂದ ನೇಯ್ದ ಛಜ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ರೂಪಾಯಿ 500 ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ರಬ್ಬರ್ ದಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬುಟ್ಟಿಯ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚದ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಛಜ್ ತಯಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೌಶಲದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫಾಜಿಲ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಜುತ್ತಿ (ಪಾದರಕ್ಷೆ) ತಯಾರಕರಿಂದ ಅಂಗೈ ಗಾತ್ರದ ಚರ್ಮದ ತುಂಡನ್ನು ರೂಪಾಯಿ 200-300ಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನುಣುಪಾದ ಎಳೆಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೆಲಸವು ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಆಯಾಸ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. “ಚರ್ಮದ ದಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಛಜ್‌ನ ಮೌಲ್ಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಹಿರಿಯರು, ಅದಕ್ಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅವರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಮದ ದಾರದಿಂದ ಛಜ್ ಮಾಡುವವರು ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ ಮಾತ್ರ. ಕಿರಿಯ ತಲೆಮಾರು ಸುಲಭವಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು (ರಬ್ಬರ್ ದಾರದ) ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಸಮುದಾಯದ ಕಿರಿಯರು ಈ ಕರಕುಶಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಅನೇಕರು ಗುಜರಿ ವ್ಯಾಪಾರದಂತಹ ಬೇರೆ ವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಕೂಡ ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಹುಲ್ಲು ಸುಲಿಯುತ್ತಾ ಕಳೆದಿದ್ದೀರಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ.

“ಆದರೆ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಕೆಲಸ ಇದು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳಿಗಾಗಿ ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಛಜ್ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ 6,000 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಛಜ್ ಖರೀದಿಸಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಡಿಮೆ ಜನರು ಖರೀದಿಸಿದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಗಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈಗಂತೂ ಜನರು ಕಡಿಮೆ ಛಜ್ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಟ್ಟು ಬೀಸುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಹಣದ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಭಾವನೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ. "ನಾನು ಛಜ್ ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಾಗ, ಯಾರನ್ನೂ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ, 2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳು ತನ್ನದೇ ಆದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫಾಜಿಲ್ಕಾದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದು ಡಿಗ್ರಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, 39-40 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು.

ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಛಜ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹೊಸದನ್ನು ಮಾಡಲು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. “ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 10 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೆಲವು ಛಜ್‌ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಲು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದಾಗ, [ಮನೆಯ] ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಛಜ್‌ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ತಡರಾತ್ರಿ ಮಾತ್ರ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿರುವ ಪಂಜಾಬಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಏಳು-ಎಂಟನೇ ತಿಂಗಳಾದ ಅಸು ಕಟ್ಟೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅವರು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭತ್ತದ ಕಟಾವಾದ ನಂತರ, ಸಿಟ್ಟಾ [ಕಟಾವಿನ ನಂತರ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಧಾನ್ಯದ ತೆನೆ] ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಛಜ್‌ ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರು ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು ಸೌಮ್ಯ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ಲೂಧಿಯಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹವಾಮಾನ ತಜ್ಞರಾದ ಡಾ. ಕುಲ್ವಿಂದರ್ ಕೌರ್ ಗಿಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಫಾಜಿಲ್ಕಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲನ್ನು ಕಾಣುವ ಪ್ರದೇಶ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಣ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು [ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿ] ನಿರ್ಜಲೀಕರಣದಿಂದ ಬಳಲಿರಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾವು ಜನರಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12ರಿಂದ 3 ಗಂಟೆಯ ನಡುವೆ, ಸೂರ್ಯನ ತೀವ್ರತೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಹೊರಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತೇವೆ.”

ಜ್ಯೋತಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರ ಅಣ್ಣನ ಮಗಳು, ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಛಜ್‌ ಹೆಣೆದಿದ್ದರು. “ಅವಳು ಚಿಕ್ಕವಳು. ನನಗೆ ಮಧುಮೇಹ ಇದೆ, ಮೊಣಕಾಲು ನೋವು ಬರುತ್ತದೆ. ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಜ್ವರ ಬರುತ್ತದೆ. ಜವಾನಿ ಜವಾನಿ ಹೋತಿ ಹೈ, ಬುಢಾಪಾ ಬುಢಾಪಾ ಹೀ ಹೋತಾ ಹೈ [ಯೌವನ ಯೌವನವೇ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವೇ]” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಹಿಂದೆ ಎಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ, ಆದರೂ ಸುಸ್ತಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ, ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವುದೂ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.”

ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ತರುವ ಛಜ್ ಮಾರಾಟದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಣಿಯವರ ಪಾಲಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ರೂಪಾಯಿ 5,000 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಷ್ಟವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಮತ್ತು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದು. “ಈಗ, ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಹಳ್ಳಿಯವರ ಸಹಾಯ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರು ಔಷಧಿಗಾಗಿ ನನಗೆ ₹100 ಅಥವಾ ₹50 ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಾದರೂ ಛಜ್ ಕೇಳಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಹೆಣೆದು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಮೃಣಾಲಿನಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಎಫ್) ನೀಡಿದ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಸತ್ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತರ್ಸೆಮ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ವರದಿಗಾರರು ಧನ್ಯವಾದ ಅರ್ಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು