‘এই গৰমত মই চ্চজ বিক্ৰী কৰিব পৰা নাই’

কৃষ্ণা ৰাণীয়ে এপ্ৰিল মাহটো সদায়ে আটাইতকৈ সুখকৰ মাহ বুলি জানিছিল। পাঞ্জাৱত ঘেঁহুৰ খেতি চপোৱাৰ পিছতে তেওঁ হাতেৰে বনোৱা কুলা, যাক স্থানীয় ভাষাত চ্চজ বুলি কোৱা হয়, তাৰ চাহিদা ঘুৰি আহিছে। কম সময়ৰ বাবে হ’লেও তেওঁৰ আয় বাঢ়ে, তাৰ লগতে বাঢ়ে তেওঁৰ আত্মবিশ্বাস আৰু সবল হয় স্বতন্ত্ৰতাৰ ভাৱ।

১৭ বছৰ ধৰি এপ্ৰিল মানে কৃষ্ণা ৰাণীৰ বাবে ব্যস্ততাৰ সময়, ধৰা-বন্ধা কামৰ মাহ। সেই মাহটোত তেওঁৰ দিনটো আৰম্ভ হয় পুৱা ৫ বজা। উঠে সোনকালে যাতে তেওঁ ফাজিলকা জিলাৰ নিজ গাওঁ তল্লি ৱালা বোডলাৰ পৰা ৬ বজাৰ বাছখন ধৰিব পাৰে। তেওঁৰ মূৰত থাকে চ্চজৰ এটা বোজা। তেওঁ গোটেই দিনটো ইখনৰ পিছত সিখন গাঁৱলৈ গৈ ঘৰে ঘৰে সেই চ্চজবোৰ বিক্ৰী কৰে।

গাঁৱে গাঁৱে যাওতে তেওঁ মাজে-সময়তে চিনাকি মাত পায়। বয়সস্থ মহিলা, যিসকল আগতে তেওঁৰ গ্ৰাহক আছিল, তেওঁলোকে প্ৰায়ে তেওঁক দেখি মাত লগায়, “বেবে, কিথে চ্চজ চক্কি ফিৰদি হ্যে? আজকল দি কুৰিয়া নু চ্চজ ফড়ন ভি নহী আন্দে [হেৰা, চ্চজবোৰ ক’লৈ লৈ গৈ আছা? আজিকালিৰ ছোৱালীয়ে সেইবোৰ ক’ত ধৰিব লাগে, তাকেই নাজানে]।”

তেওঁলোকে কোৱা কথা কিম্বা কমি অহা চাহিদা কোনোটোৱে তেওঁক নিৰুৎসাহিত নকৰে। যোৱা চাৰিটা দশকত তেওঁ এবাৰো আইতাকৰ দিন ধৰি চলি অহা এই হস্তকলা এৰি দিয়াৰ কথা ভবা নাই। “মই কিয় এৰি দিম? জিত্থে কৌই কৰন ভলা নহী চি, চদনা কাদে ৱাস্তে চি? এদে তে চি ৰৌটি [যেতিয়া মোক সহায় কৰিবলৈ কোনো নাছিল, তেতিয়া এই কামৰ পৰাই চাউলকঠা আহিছিল],” এইবছৰ ফেব্ৰুৱাৰীত লগ পাওতে তেওঁ মোক এইষাৰ কথা প্ৰথমে কৈছিল। তেওঁৰ ঝুগ্গিটো সন্মুখত বহি ৫০ বছৰ বয়সীয়া মহিলাগৰাকীয়ে আহি থকা চিজনৰ বাবে চ্চজ বনাই আছিল।

তেওঁ জনা নাছিল যে এইবাৰৰ এপ্ৰিল মাহটো সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণৰ হ’ব। ফাজিলকা জিলাৰ পাৰাস্তম্ভ যিদৰে ওপৰলৈ উঠিল, সেয়া জিলাখনত পূৰ্বতে কেতিয়াও হোৱা নাছিল।

এই প্ৰতিবেদকে এপ্ৰিলত কৃষ্ণা ৰাণীক ফোন কৰোঁতে তেওঁৰ কণ্ঠত কেইসপ্তাহমান আগত যি আশা আছিল, সেয়া মনোকষ্টলৈ ৰূপান্তৰ হৈছিল। “মই গাঁৱে গাঁৱে চ্চজ বিক্ৰী কৰিবলৈ যাব পৰা নাই। মই ভালদৰে খোজকে দিব পৰা নাই আৰু মই আৰোগ্যলাভ কৰা নাই। দৰৱ খাই আছো। এবাৰ সুস্থ হৈ উঠো মানে শীতকাল আহিব আৰু মই চ্চজবোৰ বিক্ৰী কৰিব পাৰিম,” তেওঁ কয়। “এতিয়া বৰ গৰম পৰিছে। এই দেই পুৰি নিয়া ৰ’দত চ্চজ বিক্ৰী কৰিবলৈ ওলাই যাব নোৱাৰি।”

এই প্ৰতিবেদকে কৃষ্ণা ৰাণীক প্ৰথম লগ পাওতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ বৰ সুখপ্ৰদ দিন এটা আছিল। পুৱাৰ ভাগৰ মিঠা ৰ’দ এটা উঠি আহিছিল যদিও সামান্য শীত তেতিয়াও আছিল – যিটোৱে আমাক সোঁৱৰাই দিছিল যে জাৰকালি যাবৰ হ’ল। ঘেঁহু খেতি চপাবলৈ আৰু দুমাহ কোনোমতে আছে, গতিকে চ্চজৰো চাহিদা সেই সময়তে বাঢ়িব। সেয়ে কৃষ্ণা ৰাণী কুলা আকৃতিৰ চ্চজ বনোৱাত ব্যস্ত আছিল।

তেওঁ কাম কৰি থকাৰ মাজৰ পৰাই তেওঁৰ আৰু এই হস্তকলাবিধৰ বিষয়ে কৈ গৈ থাকে কেনেকৈ তেওঁ আৰ তেওঁৰ তিনিজনী ভনী আৰু চাৰিটা ভাইয়ে মাকে চ্চজ বনোৱা চাই চাই ডাঙৰ হৈছিল। “মায়ে চ্চজ বনোৱা কাম কৰি থকা সময়ত আমি বহুত সৰু আছিলো। আমি সৰু তীলা (কঁহুৱাৰ গা-গছৰ অংশ) লৈ মাক চাই চাই বোৱাৰ চেষ্টা কৰোঁ।”

তেওঁ এই হস্তশিল্পৰ কাম শিকোতে বয়স ১৪ বছৰ আছিল। কৃষ্ণা বৰ খৰতকীয়া শিকাৰু। “মই কেতিয়াও ভুল কৰা নাই,” তেওঁ জোৰ দি কয়। অৱশ্যে এবাৰ তাৰ ব্যতিক্ৰম নোহোৱা নহয়। “এবাৰ মোৰ বাইদেউ গুলজাৰে মোক হাতত কান্না (কঁহুৱা)ৰে মাৰি গালি দিছিল, ‘তই কি টেকনিকটো নাজান নেকি?’” তেওঁ গৌৰৱেৰে মনত পেলায় কেনেকৈ বায়েকে তেওঁক শুধৰাই দিবলৈ লওতে তেওঁ সহায় কৰিব নালাগে বুলি নিজে শুধৰণি কৰিছিল।

১৮ বছৰ বয়সত কৃষ্ণা ৰাণীয়ে ঘাটমাউৰা জং ৰামৰ সৈতে বিয়াত বহে। চ্চজ বনোৱা আৰু বিক্ৰী কৰাই দম্পতীহালৰ একমাত্ৰ জীৱিকাৰ উৎস হৈ পৰে। তেওঁ চ্চজ বোৱে আৰু জং ৰামে সেয়া চুবুৰীয়া গাওঁবোৰত বিক্ৰী কৰে। এনেদৰে যি উপাৰ্জন হয়, সেইৰেই পৰিয়ালটো চলিছিল।

তেওঁৰ জীৱনটোলৈ হঠাতে আন্ধাৰ নামি আহিল যেতিয়া বিয়াৰ তিনিবছৰ পিছতে জং ৰামে আত্মহত্যা কৰে। “তেতিয়া মোৰ ছোৱালীজনীৰ বয়স আছিল প্ৰায় দুবছৰ আৰু ল’ৰাটো আছিল কেৱল ২০ দিনীয়া পানীকেঁচুৱা। শাহু-শহুৰ নথকা বাবে দেউতাই মোৰ লগতে সন্তান তিনিটাৰ কথা চিন্তা কৰি আমাক ঘৰলৈ লৈ আহিল,” তেওঁ কয়। “দুবছৰৰ মুৰত মোৰ ল’ৰাটোও ঢুকাই থাকিল।”

তেওঁৰ হাতদুখন কথা কৈ থকাৰ মাজতো চ্চজ বোৱাত ব্যস্ত। চ্চজ বোৱা যিটো কলা, তাত সোমাই থকা শ্ৰমখিনি যেন শ্ৰম নহৈ এক প্ৰকাৰৰ আত্মসমৰ্পণ। যেন তেওঁ নিজৰ দুখ-কষ্টখিনিকে তাত দীঘে-পথালিয়ে বৈ আছে। “ঘৰলৈ ঘুৰি অহাৰ পিছত মই ঘৰতে চ্চজ বনোৱা আৰম্ভ কৰিলো আৰু দেউতাই গাঁৱে গাঁৱে চাইকেল চলাই গৈ সেয়া বিক্ৰী কৰিবলৈ ল’লে,” তেওঁ কয়।

সোতৰ বছৰ আগত দেউতাক ঢুকুৱাৰ সময়লৈকে কৃষ্ণা এটা জৰাজীৰ্ণ জুপুৰিত থাকিছিল। “বৰষুণ দিলে চাল উখহিছিল। বতাহত গোটেই জুপুৰিটো কঁপিছিল,” তেওঁ মনত পেলায়। “আমি তিৰ্পালখন ৰছীৰে গাঁথি লৈ কাঠৰ খুঁটি পুতি তাত বান্ধি থৈছিলো।”

নিজৰ পকী ঘৰটোৰ ফালে আঙুলিয়াই দি কৃষ্ণা ৰাণীয়ে কয়, “এইটো দুই নম্বৰী ইটাৰে বনোৱা হৈছিল, ২২ ফুট দীঘল, ১২ ফুট বহল। মোৰ মা আৰু মই পোৱা ১,৫০০ টকাৰ বিধৱা পেঞ্চনৰ পইচাৰে।” তেওঁৰ মাক কাৰাতাৰো বাই আঠ বছৰ আগত ঢুকাইছে। পুৰণি জুপুৰিটো সেই ঘৰটোৰ সন্মুখতে আছে, তাত এতিয়া চ্চজ বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কঁহুৱাবোৰ দমাই থোৱা আছে।

কেৱল কৃষ্ণা ৰাণীৰে জীৱন চ্চজৰ সৈতে গভীৰভাৱে জৰিত নহয়। তল্লি ৱালা বোডলাত চ্চজ ধিয়া সম্প্ৰদায়ৰ বহুতৰে জীৱিকাৰ ঘাই উৎস। পাঞ্জাৱত এই ধিয়া সম্প্ৰদায়টো অনুসূচিত জাতি হিচাপে তালিকাবদ্ধ। সম্প্ৰদায়টোৰ লোকসকল মালৌত-ফাজিলকা পথৰ পৰা ৯০ ফুট আঁতৰত বসতি পাতি আছে। সেই মাটি তেওঁলোকৰ পৰিয়ালবোৰে মাটিগিৰী এজনৰ পৰা কিনিছিল। কৃষ্ণাই কয় যে চ্চজ বনোৱা কামটো পুৰুষ-মহিলাই ভগাই লয়। “মহিলাই চ্চজ বোৱে আৰু মতাবোৰ সেয়া গাঁৱে গাঁৱে গৈ বিক্ৰী কৰে।”

পিতৃৰ মৃত্যুৰ পিছতে তেওঁ এই দুয়োটা কাম অকলেই কৰিবলৈ লয়। “হুন আপ দে চৰ তে হ্যে পুৰা। আপ হি বানানদিয়া তে আপ হি পিণ্ডা বিচ্চ বেইচ কা আনি আ [এতিয়া আটাইখিনি কাম ময়েই কৰোঁ। নিজেই বনাও আৰু গাঁৱে গাঁৱে গৈ বিক্ৰীও কৰোঁ।]”

চৰকান্দা বন নৈৰ পাৰত আৰু মুকলি পথাৰত গজা এবিধ ওখ তৃণজাতীয় উদ্ভিদ। পাঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু ৰাজস্থানত পোৱা যায়। শীতকালত এই বনবিধ চপোৱা হয়।

“গ্ৰীষ্মকালত বনবোৰ শুকাই যায়,” কৃষ্ণা ৰাণীয়ে কয়। তেওঁৰ কাষৰ ঘৰটোতে থকা ভতিজা জ্যোতিয়ে কয়, “আমি সাধাৰণতে দেৱালী বা দশেৰাৰ পিছতে সেয়া আনিবলৈ যাও।”

কৃষ্ণা ৰাণীৰ ঘৰৰ পৰা ওচৰতে থকা কেনেল এটাৰ পাৰতে চ্চজ বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এইবিধ তৃণজাতীয় উদ্ভিদ গজে। “আমি কাদুকা (ডিজেলত চলা চাৰিচকীয়া স্থানীয় বাহন)ত তালৈ যাও,” তেওঁ কয়। “এই বন খেতিপথাৰৰ কাষতো গজে, কিন্তু তাৰ বিনিময়ত আকৌ মাটিৰ মালিকে পইচা বিচাৰে।”

কেনেলত বিচৰা পৰিমাণৰ বন নাপালে কেতিয়াবা তেওঁলোকে ভতিন্দাৰ পৰা প্ৰতি ৪০ কিলোত ২,০০০ টকা দি কিনি আনে। “কিনিবই লাগিব, এয়া যে আমাৰ উপাৰ্জনৰ একমাত্ৰ উপায়,” জ্যোতিয়ে কয়।

কৃষ্ণা ৰাণীয়ে দীঘলীয়া পাব এটা হাতত লয় আৰু তাৰ উপৰিভাগৰ বাকলিবোৰ এৰুৱায়। হাতত যিখিনি ৰৈ গ’ল, সেইখিনি দেখুৱাই কয়, “এনেকৈ বাকী ৰৈ যোৱাখিনিয়ে তীলা।” সেই তীলাবোৰ ৰ’দত ১০ দিনৰ বাবে শুকুওৱা হয় আৰু আনবোৰ লাগতিয়াল যোগাৰ সম্পূৰ্ণ হৈ নুঠালৈকে এঠাইত থৈ দিয়া হয়।

“আমি প্ৰথমে এমাহত এশডাল মান তীলা সাজু কৰি লও,” কৃষ্ণা ৰাণীয়ে ৰবৰৰ ৰছী লৈ তীলাবোৰ বৈ গৈ থকাৰ মাজতে কয়। এই প্ৰক্ৰিয়াটোক তেওঁলোকে তলাই বুলি কয়। তেওঁ বোৱা তীলাবোৰ দেখুৱাই কয়, “একলগ কৰাৰ পিছত ই তাল্লা হৈ পৰে। তল্লাখনেই চ্চজৰ তলিখন।”

তীলাবোৰ আঁতৰাই পেলোৱাৰ পিছত যি মোটা টান অংশ ৰৈ যায়, সেইটোক কান্না বুলি কোৱা হয়। ই চ্চজখন মজবুত কৰাত সহায় কৰে। কান্নাৰ সৰু সৰু শুংবোৰৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে ছালত খজুৱতি উঠে, চুৰীকটাৰী এখনেৰে কান্না এডাল মিহি কৰি থকাৰ মাজতে জ্যোতিয়ে কয়।

“সেয়ে কঁহুৱা চপাওতে আমি দীঘল হাতৰ চোলা পিন্ধি লও। তাৰ লগতে দস্তানে (গ্লোভচ) আৰু মোজা পিন্ধো,” জ্যোতিয়ে কয়। “তথাপি আমাৰ ছালত বিন্ধেহি, কেতিয়াবা গল আৰু মুখতো বিন্ধে। সেয়ে ঘৰলৈ আহিয়েই আমি মিঠাতেল লগাই গা ধোও,” তেওঁ কয়।

কান্নাবোৰ কাটি ফালি লৈ তাৰ পৰা কাঠন বনোৱা হয়। কাঠন মানে চ্চজখনক চাপ’ৰ্ট দি ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা চাৰিডাল কান্নাৰ টুকুৰা। কৃষ্ণাই কয় যে এইটো পৰ্য্যায়ত বাঁহৰ দৈ এডালো বোৱা হয়, “নহ’লে তীলাবোৰ সহজে ভাঙি যাব, বোৱাটো টান হৈ পৰিব।”

তেওঁ তিনিডাল বাঁহৰ দৈ চ্চজখনত বোৱে। ৩০ ফুট দীঘল বাঁহডাল তেওঁ ফাজিলকা চহৰৰ পৰা ৩০০ টকা দি কিনি আনে।

আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ জোৰা হৈছে পেৱৰা। এয়া কান্নাৰে বনোৱা হয়। কিছুমান তীলা ইতিমধ্যে তাল্লাত ফলা কান্নাৰ ভিতৰত লগোৱা হয় আৰু ৰবৰৰ বটীয়াৰে সীয়া হয়। চ্চজখনৰ ওপৰৰ অংশত কৃষ্ণাই বোৱা কান্নাখিনি যাতে ভাঁজ কৰি হাতেৰে ধৰিব পৰা হেণ্ডেলজাতীয় অংশ এটা কৰিব পাৰি, তাৰবাবে পানীত বুৰাই থয়।

“ভাঁজ কৰোঁতে অলপ হেঁচা দিব লাগে, ইমান বেছিও নহয় যে চ্চজখন ভাগি যাওক,” কৃষ্ণা ৰাণীয়ে কয়। আনফালে তেওঁৰ ভায়েক মুখতিয়াৰে বাঁহৰ দৈ এটা চুৰীকটাৰীৰে মিহি কৰিছে। মুখতিয়াৰে গাড়ী চলায় আৰু চাহিদা বাঢ়ি অহা দিনবোৰত তেওঁ ভনীয়েকক অলপ সহায় কৰি দিয়ে।

এখন চ্চজ বনাওতে কৃষ্ণা ৰাণীক এঘণ্টা সময় লাগে যদিহে আটাইবোৰ সামগ্ৰী আগতীয়াকৈ সাজু কৰা থাকে। কিন্তু চামৰাৰ বটীয়াৰে বনোৱা চ্চজ এখনৰ কাম শেষ কৰোঁতে প্ৰায় ১০ দিন লাগে, তেওঁ কয়। “প্ৰতিটো অংশ এবাৰ বটীয়াৰৈ বোৱাৰ পিছত শুকাবলৈ থৈ দিয়া হয়। তেনেকৈ চ্চজখন মজবুত হয় আৰু কাঠীবোৰ ঢিলা হৈ গ’লেও ভাগি নাযায়। ৰবৰৰ বটীয়াত আকৌ গাঁথবোৰ ঢিলা হৈ গ’লে চ্চজখন সোলক-ধোলোক হৈ পৰে।”

চামৰাৰ বটীয়াৰে বনোৱা চ্চজ এখনৰ দাম ৫০০ টকা। ৰবৰেৰে বনোৱা খনতকৈ পাঁচ গুণ বেছি। বনাওতে খৰছ বেছি, তাতে আকৌ চামৰাৰে বনোৱা চ্চজত কষ্টও বেছি। কৃষ্ণা ৰাণীয়ে হাতৰ তলুৱাৰ সমান চামৰা ফাজিলকাৰ বজাৰৰ জুট্টি (চেন্দেল)ৰ দোকানৰ পৰা ২০০-৩০০ টকা দি কিনি আনে আৰু তাৰ পৰা সৰু সৰু বটীয়া বনায়। এই কামটোত তেওঁৰ চকুত জোৰ পৰে। “বয়সস্থ যিখিনি মানুহে চামৰাৰ বটীয়াৰে বোৱা চ্চজৰ মূল্য জানে, তেওঁলোকে সেয়া অৰ্ডাৰ কৰে,” তেওঁ কয়।

তেওঁৰ পৰিয়ালত চামৰাৰ বটীয়াৰে কেৱল তেঁৱেই চ্চজ বনাব পাৰে। নতুন প্ৰজন্মই সহজে হোৱা কামটোহে কৰে। আচলতে ক’বলৈ গ’লে তেওঁৰ পিছৰ প্ৰজন্মই এইবিধ কামত অনাগ্ৰহী হৈ পৰিছে। “বহুতেই আন আন পেছা যেনে ভগা-ছিগা বস্তু সংগ্ৰহ কৰা আদি পেছা গ্ৰহণ কৰিছে। শিক্ষিত ল’ৰা-ছোৱালীৱে মাক-দেউতাকক এই কাম নকৰিবলৈ কৈছে, ‘গোটেই জীৱন বন চেলাই থাকোতেই গ’ল,’” কৃষ্ণা ৰাণীয়ে কয়।

“কিন্তু মই জীৱনটোত এইটো কামেই শিকিছো,” তেওঁ কয়। তেওঁ এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহলৈ বাট চাই ৰৈছে যিখিনি সময়ত তেওঁ চ্চজ বিক্ৰী কৰি ৬,০০০ মান টকা উপাৰ্জন কৰে। “বেছি মানুহে চ্চজ কিনিলে মোৰ উপাৰ্জন বাঢ়ে। কম মানুহে কিনিলে কমে। আজিকালি মেচিন ওলোৱাত কুলাৰৰ কাম নাইকিয়া হৈছে, ফলত তেওঁৰ চ্চজৰ চাহিদা কমিছে।”

পইচাৰ লগত আহে মৰ্য্যাদা আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ কথা। “মই চ্চজ বনাই বিক্ৰী কৰি থাকিলে কাৰো ওচৰত সহায়ৰ বাবে হাত পাতিবলগীয়া নহয়। যিখিনি পাও সেইখিনিৰে চলো,” তেওঁ কয়।

২০২৫ৰ এপ্ৰিল মাহটো পিছে অন্যধৰণৰ আছিল। ফাজিলকাত উষ্ণতা বছৰটোৰ সেইখিনি সময়ত চহৰখনত যিমান হয়, তাতকৈ পাঁচ ডিগ্ৰী বাঢ়ি ৩৯-৪০ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ পাইছিল।

গৰমৰ কাৰণে কৃষ্ণা ৰাণীয়ে তেওঁ ঘৰতে বনোৱা চ্চজখিনি বাহিৰত বিক্ৰী কৰিবলৈ ওলাই যাব পৰা নাছিল। নতুনকৈ বনাবও পৰা নাছিল। “পুৱাৰ ভাগত, দহ বজাৰ আগে আগে মই কেইখনমানহে চ্চজ বনাব পাৰিলো। ৰ’দৰ তাপ বাঢ়িলে মই ঘৰৰ ভিতৰতে থাকিবলগীয়া হৈছে,” তেওঁ কয়।

সুৰ্য্যৰ প্ৰখৰ তাপৰ বাবে আৰু তেওঁৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটাৰ বাবে তেওঁ পুৱা ৰ’দ নুঠোতে আৰু আবেলিৰ ভাগতহে কাম কৰি কেইখনমান চ্চজ বনাব পাৰে। তেওঁ সেই কুলাবোৰ আচ্চু কট্টে (পাঞ্জাৱী কেলেণ্ডাৰ অনুযায়ী সপ্তম-অষ্টম মাহ, ইংৰাজীৰ ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ মাহ)তহে বিক্ৰী কৰাৰ কথা ভাবিছে। “দেৱালীৰ সময়ত যেতিয়া শস্য চপোৱা হ’ব, মহিলাই চিট্টা (শস্য চপোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা শীহবোৰ) সংগ্ৰহ কৰিব আৰু তাৰপিছত তেওঁলোকক চ্চজৰ প্ৰয়োজন আহি পৰিব,” তেওঁ কয়।

কৃষ্ণা ৰাণীয়ে এপ্ৰিল-মে’ মাহত যিটো পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ’ল তাক মৃদু উষ্ণপ্ৰৱাহ বুলি পাঞ্জাৱ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জলবায়ুবিজ্ঞানবিদ ড. কুলৱিন্দৰ কৌৰ গিলে কয়। “ফাজিলকা পাঞ্জাৱৰ বাকী অঞ্চলৰ তুলনাত এক উষ্ণ মণ্ডল, কিয়নো তাত বৃষ্টিপাত কম,” তেওঁ বুজাই কয়। “উষ্ণ প্ৰৱাহৰ সময়ত শুকান বতাহ বলে আৰু তেওঁৰ (কৃষ্ণা ৰাণী) বোধকৰো ডিহাইড্ৰেচন হৈছে। সেয়ে আমি মানুহক দুপৰীয়া ১২ বজাৰ পৰা আবেলি ৩ বজাৰ ভিতৰত বাহিৰত কাম নকৰিবলৈ কওঁ কিয়নো সেইখিনি সময়ত ৰ’দৰ প্ৰকোপ আটাইতকৈ বেছি থাকে।”

কৃষ্ণা ৰাণীৰ ভতিজী জ্যোতিয়ে উষ্ণপ্ৰৱাহৰ সময়তো অৱশ্যে চ্চজ বনাব পাৰিছে। “তাইৰ বয়স কম। মোৰ মধুমেহ ৰোগ আছে, আঠুও বিষায়। বেছি সময় কাম কৰি থাকিলে মোৰ জ্বৰ উঠিব। জৱানি জৱানি হোতি হ্যে, বুঢ়াপা বুঢ়াপা হি হোতা হ্যে (ডেকা মানে ডেকাই, বুঢ়া মানে বুঢ়া),” তেওঁ যুক্তি দিয়ে। “মই আগতে ইমান কাম কৰিছিলো, কেতিয়াও ভাগৰুৱা অনুভৱ নকৰিছিলো। এতিয়া বাচন-বৰ্তন দিনটোত দুবাৰ ধুবলগীয়া হ’লেই মই কষ্ট পাও।”

এনেকৈ গৰমত চ্চজ বনাব নোৱাৰা আৰু বিক্ৰী কৰিবলৈ যাব নোৱাৰাৰ ফলত কৃষ্ণা ৰাণীৰ আগন্তুক কেইমাহমান আৰু বেছি কষ্ট হ’ব। তেওঁ কয় যে তেওঁৰ ৫,০০০ মান টকাৰ লোকচান হ’ব আৰু আনৰ মুখলৈ চাই ৰ’ব লাগিব। “এতিয়া কাম নথকাত মই গাঁৱৰ মানুহৰ পৰা সহায় বিচাৰিবলগীয়া হ’ব। কোনোবাই মোক দৰৱৰ বাবে ১০০ টকা, ৫০ টকা দিয়ে। কোনো মোৰ পৰা চ্চজ কিনিব বিচাৰিলে মই বনাই দিম,” তেওঁ কয়।

এই প্ৰতিবেদন মৃণালিনী মুখাৰ্জী ফাউণ্ডেছন (এমএমএফ)ৰ পৰা প্ৰাপ্ত ফেলোশ্বিপৰ অধীনত কৰা হৈছে।

অনুবাদ: পংকজ দাস