ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ

ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਮੇਮਣੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ- ਜੋ ਇਸੇ ਸਾਲ 30 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਇਸ ਲਈ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਮਾਈ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਨਾ ਹੈ।

ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਜਪੱਟੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੜੀ ਫੁਲਵਾੜੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਲਗਭਗ 5,700 ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗ਼ਰੀਬ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਾਇਕ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਨ। ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਲੱਗਦੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਬੀਰ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬੈਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਚਲੇ ਗਏ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। “ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਦੇ 5,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ 2,000 ਰੁਪਏ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਖਰਚੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੈਸੇ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,” ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਆਦਮੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਦਿੱਲੀ, ਜੈਪੁਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੱਪੜਾ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੈਂਡ ਬੈਗ ਦੀ ਸਿਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਦਰਜ਼ੀ ਵਜੋਂ, ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਬਣੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਢਾਬਿਆਂ ‘ਤੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ। ਜੋ ਪੈਸੇ ਇਹ ਲੋਕ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਤਾਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 3-4 ਨਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਲਕਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਪੱਕੇ ਘਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ 2022 ਤੱਕ ‘ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ ਮੁਕਤ’ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ 2008 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੱਕੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ 2016 ਵੀ ਆਈ ਸੀ।

ਫੁਲਵਾੜੀਆ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ 56 ਸਾਲਾ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਵੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਾਮੇਲ, ਜੋ ਨੌਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲ ਵੱਸੇ, ਵੀ ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੇ ਕਦੇ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਮਦਰੱਸੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਦੇ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਬੜੀ ਫੁਲਵਾੜੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 38.81 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ (ਜਨਗਣਨਾ 2011), ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ 35.09 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ।

ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਦਿਹਾੜੀ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਲੱਭਦੇ ਹਨ-ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ 100 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੋਡੀ ਜਾਂ ਹਲ਼ ਵਾਹੁਣ ਦਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਵੇਲੇ ਕਟਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਮੈਂ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਵਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ,” ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਬੇਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸੌਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਕਣਕ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੇਦਸਤੂਰ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। “ਖੇਤੀ ਦੇ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਦਿਹਾੜੀ ਦਾ 300-350 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਪਾਉਂਦੇ।”

ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬੜੀ ਫੁਲਵਾੜੀਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਹੈ ਪਰ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਅਧਵਾਰਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਸੋਕੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ, 32, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਵਟਾਉਂਦਾ। ਦੂਸਰਾ ਬੇਟਾ ਵਿਹਲਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੇਟੀ ਵਿਆਹ ਕੇ ਬੜੀ ਫੁਲਵਾੜੀਆ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਮਸੀ ਪਿੰਡ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਤੀਸਰਾ ਬੇਟਾ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹਾਲੇ ਕੁਆਰੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਵੇਲੇ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਦਿਹਾੜੀ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਨ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ‘ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਨਾਲ਼ 2 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ 14 ਕਿਲੋ ਚੌਲ਼ ਅਤੇ 3 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ 21 ਕਿਲੋ ਕਣਕ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। “ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦਾ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। “ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਤਾਂ ਵੱਧ ਗਏ ਪਰ ਆਮਦਨ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਵੀ ਭਰਨਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੱਦ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।”

ਆਪਣੀ ਨਿਗੂਣੀ ਜਿਹੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਮੁਰਗੀ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ- ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੋਰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕੁਝ ਸੌ ਰੁਪਈਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਹਰ ਦੂਜੇ-ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਸੂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਮਣੇ ਪਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੰਗਰਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ਼ ਪੈਸੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਡੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਗ਼ਰੀਬ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਘਾਹ ਹੀ ਚਾਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ...” ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ‘ਤੇ ਪਲ਼ੀਆਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 8-10 ਕਿਲੋ ਦੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲ 4,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੀਆਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਕਦੀ ਵੀ ਪੰਜ ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦੀਆਂ। ਜੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਬੱਕਰੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਰਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਘਰਾਂ ਨੂੰ 10,000 ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਮੁੱਲ ‘ਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਅਜ਼ਹਾ ਜਾਂ ਬਕਰ ਈਦ ਮੌਕੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਬੱਕਰੀਆਂ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉਮੀਦਾਂ ਸਨ- ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗ ਹੁਸਨ ਆਰਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹਨ।

ਤਰਜਮਾ: ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ