ಬಿದಿರನ್ನು ಕೊಳಲಾಗಿಸುವ ಮೋನಾ

ಮೋನಾ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಳಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಟೊಳ್ಳಾದ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲಿದೆ. ಇಡೀ ಕೋಣೆ ಹೊಗೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಮೋನಾ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡೇ ಸರಳಿನಿಂದ ಬಿದಿರಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ರಂಧ್ರವನ್ನು ಕೊರೆದರು, ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು, ಮತ್ತು ಮಗದೊಂದು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಆರು ರಂಧ್ರಗಳು.

ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾ ಅವರು ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ, "ಬಾನ್ಸುರಿ (ಕೊಳಲು) ತಯಾರಿಸಲು ಕೌಶಲ ಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ವೇಗ ಬೇಕು." ನಂತರ ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಗಂಡಸರಿಂದ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ!"

ಮೋನಾ (ಅವರು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ) ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಬಾನ್ಸುರಿ ತಯಾರಕರು. "ಕೊಳಲು ಸರಳವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಾದ್ಯ," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಈ 35 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ. "ರಂಧ್ರಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೇವಲ ಅದೊಂದು ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲು ಮಾತ್ರ, ಆದರೆ ಸರಿಯಾದ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರಾಗಗಳೂ ಅಡಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಕಾನ್ಹಾ ಜೀ [ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ] ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು."

ಅವರು ಗಾರೆ ಮಾಡದ ಕೋಣೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಡದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಒಲೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಕಿಟಕಿಯ ಮೂಲಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು; ಹೊರಗೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಿಡುಗಗಳು ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.

ಮೋನಾ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೀಲಿಭಿತ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಂತಹ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುವ ಒಟ್ಟು ಕೊಳಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕೊಳಲಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಬಿದಿರನ್ನು (ಸ್ಕಿಜೋಸ್ಟಾಕಿಯಮ್) ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

"ಸಣ್ಣವಳಿರುವಾಗಿನಿಂದಲೂ ಈ ಕೊಳಲು ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿದ್ದೇನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮೋನಾ. ಅವರು ಈ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯಿಂದ ಕಲಿತರು. "ನಾನು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ತಾಯಿ ಬೆಂಕಿಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಬಿದಿರಿನಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ." ಮೊದಲಿಗೆ ಅಮ್ಮನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅವರು ನಂತರ ಬಿದಿರಿನಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಕೌಶಲವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಅದು ಬೆಳಗಿನ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ಈಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮೋನಾ ಮಹಡಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಕೆಲಸದ ಕೋಣೆಯತ್ತ ನಡೆದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅವರ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಾದ ಶಬ್ನಂ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೊಸೆ ಸೋನಂ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಇಬ್ಬರೂ ಇಪ್ಪತ್ತರ ಹರೆಯದವರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 2 ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಮೂವರು ಸೇರಿ 500 ಬಾನ್ಸುರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು 300 ರೂಪಾಯಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇವರು ಸರಿಸುಮಾರು 2 ಲಕ್ಷ ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವಷ್ಟು ಕೊಳಲುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರೂ , "ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ಬಾನ್ಸುರಿ ನುಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅದನ್ನು ನುಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪತಿ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಇಷ್ಟ" ಎಂದು ಅವರು ಪಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

"ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವಾಗ ನಾವು ಅತಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯೆನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹಾಕಿದರೆ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲುಗಳು ಒಳಗಿನಿಂದ ಬಿರುಕು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ತುಂಡು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಒಡೆದ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಮೋನಾ ವಿವರಿಸಿದರು.

ಮಹಿಳೆಯರು ಬಿದಿರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಲು ಸಣ್ಣ ಹಲ್ಲಿನ ಗರಗಸ (hacksaws), ಬ್ಲೇಡ್‌, ಚಾಕು ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೇಪರ್‌ ರೀತಿಯ ಹರಿತವಾದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಣ್ಣ ಹಲ್ಲಿನ ಗರಗಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿದಿರನ್ನು ಸುಲಿಯಲು ಹಾಗೂ ಆಕಾರ ನೀಡಲು ಬ್ಲೇಡ್‌, ಉಳಿ ಮತ್ತು ಚಾಕುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೋನಾ ವಿವರಿಸಿದರು. ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಚಾಕು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಳುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

"ನಮ್ಮ ಕೈಗಳಿಗೆ ಗಾಯ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳಾಗುವುದು ಬಹಳ ಸಹಜ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಗಾಯ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರದವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಮೋನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಬಿದಿರನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹೊಗೆಯ ನಡುವೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾರಣ ಅನೇಕ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಉಸಿರಾಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ ದೃಷ್ಟಿ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆನ್ನು ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಮೋನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಈಗ ಎಷ್ಟೊಂದು ಮಂದವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಸೂಜಿಗೆ ದಾರ ಪೋಣಿಸಲು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಬೇಸರದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮೋನಾ ಶೇಕ್ ಮನ್ಸೂರಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು (ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ). "ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದವರು ಮಾತ್ರ ಈ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ ಇತರ ಜಾತಿಗಳವರೂ ಸಹ ಈ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಅವರು ಪಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಮೋನಾ ಅಂದಾಜಿಸುವಂತೆ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 100-150 ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು, ಆದರೆ ಕೊಳಲುಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರೇ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೂಲಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಪೀಲಿಭಿತ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹೊರಗಿನ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಥುರಾದ) ಖರೀದಿದಾರರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಬಹುತೇಕ ಗಂಡಸರು, ಬಿದಿರನ್ನು ಕೊಳಲಿನ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆ 500 ತುಂಡುಗಳಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 300-350 ರೂಪಾಯಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅರೆ-ಕುಶಲ ಮತ್ತು ಕುಶಲ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನಕ್ಕಿಂತ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 465.13 ರೂ. ಮತ್ತು 521 ರೂ.) ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ.

ಮೋನಾ ತಾನು ದಿನಕ್ಕೆ ಗಳಿಸುವ ಸರಿಸುಮಾರು 300 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸೋನಂ ಮತ್ತು ಶಬ್ನಂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಳಿಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ.

ಮೋನಾ ಅವರು 'ಕಾಶ್‌ಕಾರ್‌' (ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈಕಾಶ್‌ಕಾರರು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು, ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪೀಲಿಭಿತ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬಾನ್ಸುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. "ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪತ್ನಿಯರು ಕೊಳಲು ತಯಾರಿಕೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವರ ಪತ್ನಿಯರು ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆಯೇ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಲಹಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿ ಅವರಿಗಿದೆ" ಎಂದು ಮೋನಾ ಅವರ ಪತಿ ಶಕೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [2020], ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಾನ್ಸುರಿ (ಕೊಳಲು) ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾವು [ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪತಿ] ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ 50,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೆವು" ಎಂದು ಮೋನಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ಸಾಹವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. "ನಾವು 3-4 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದೆವು, ಆದರೆ ಅಡಮಾನ ಇಡಲು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನಮಗೆ ಸಾಲವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು."

ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ಅಸ್ಸಾಂ ಬಿದಿರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಮೋನಾ ಅವರಂತಹ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಲಾಭದ ಪ್ರಮಾಣ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ: "ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲುಗಳು [10 ಇಂಚು] ಐದರಿಂದ 10 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾದರೆ, ದೊಡ್ಡವುಗಳು [15 ಇಂಚು] ಇಪ್ಪತ್ತು ರೂಪಾಯಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಬಿದಿರಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಮೋನಾ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೋನಾ ತಯಾರಿಸುವ ಕೊಳಲುಗಳು ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸುಮಾರು 50 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರ ಪತಿ ಶಕೀಲ್ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಅಮೃತಸರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಳಲು ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈಅಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಅವರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ತಾವು ತಯಾರಿಸಿದ ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಯಾವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಬಿದಿರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರೋ, ಅದೇ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರನ್ನು ಸಾಲ ಮತ್ತು ಪರಾವಲಂಬನೆಯ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಅವರು ಶೇ. 6.4ರಷ್ಟು ಬಡ್ಡಿದರವಿರುವ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಮಾಸಿಕ 1,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನಿರಂತರ ನಷ್ಟದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸಲು ಅವರಿಂದ ಇದುವರೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು