‘গণ্ডি ভাষা আমাৰ ধৰ্ম আৰু জাতি’

লোনাডে চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ অন্তিমটো পিৰিয়ড শেষ হৈছে যদিও খেলপথাৰখন খিলখিল হাঁহিৰে এতিয়াও সজীৱ হৈ আছে৷ খেলত যথেষ্ট দৌৰা-দৌৰি কৰাৰ পিছত প্ৰাৰ্থনা পাৰ্টেটি আৰু তাইৰ লগৰীয়াকেইজনী ভাগৰত ফোঁপাই উঠিছে আৰু সামান্য বিশ্ৰাম লৈছে৷ কিন্তু সিহঁতৰ কথা-বতৰাবোৰ এতিয়াও শেষ হোৱা নাই আৰু সেই কথা-বতৰাৰ মাধ্যম হৈছে হিন্দী ভাষা৷

লোনাডে এখন গণ্ড সম্প্ৰদায়ৰ গাঁও হোৱা স্বত্বেও প্ৰাৰ্থনা আৰু তাইৰ বান্ধৱীসকলে হিন্দী ভাষাত কথা পাতে৷ মধ্য প্ৰদেশৰ চিন্দৱাৰা জিলাৰ এই গাঁৱত গণ্ড সম্প্ৰদায়ৰ বাহিৰৰ ব্যক্তিয়েও আনকি গণ্ডি ভাষাত কথা পাতে, কিন্তু প্ৰাৰ্থনা গণ্ড আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ ছোৱালী হোৱা স্বত্বেও মাজে-সময়েহে নিজৰ মাতৃভাষা ব্যৱহাৰ কৰে৷ ‘‘থোৰা থোৰা বোলনা আতা হে [অলপ অলপ ক’ব পাৰোঁ]’’, অষ্টম শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীজনীয়ে এইদৰে কয়৷

তাইৰ আন বন্ধুবোৰ?

‘‘মই হিন্দীত কথা কওঁ৷ মই গণ্ডী ভাষা নাজানো’’, মানৱী পাৰ্টেটিয়ে এইদৰে কয়৷ ‘‘মইও কেৱল হিন্দীতহে কথা পাতো’’, সমস্বৰে পাৰুল দাহেৰিয়াও কৈ উঠে৷

‘‘সিহঁত আটাইকেইজনীয়ে হিন্দীত কথা পাতে’’, প্ৰাৰ্থনাই তাইৰ লগৰীয়া কেইজনীলৈ আঙুলিয়াই কয়৷ ‘‘সেয়ে মইও হিন্দীত কথা পাতো৷ ইয়াৰে আটায়ে গণ্ডী নাজানে৷’’ যদিওবা তাই গণ্ডী ক’বলৈ নাজানে, ঘৰত কিন্তু পৰিয়ালৰ লোকে এই ভাষাত কথা-বতৰা পতা তাই শুনে৷ তাইৰ আন এগৰাকী বান্ধৱী অমিতা আহাকেয়ে কয়,‘‘মোৰ দেউতাই ঘৰত গণ্ডী ভাষা কয়৷’’

মধ্য প্ৰদেশৰ মুঠ জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ এক তৃতীয়াংশতকৈও অধিক হ’ল এই গণ্ডী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল৷ ২০১৩ৰ ভাৰতৰ অনুসূচীত জনজাতিৰ পৰিসাংখ্যিক প্ৰফাইল অনুসৰি গণ্ডী সম্প্ৰদায়ৰ অধিবাসীৰ সংখ্যা ৫০,৯৩,১২৪ জন হোৱা স্বত্বেও মাত্ৰ অল্পসংখ্যক লোকেহে গণ্ডী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে৷ ইউনেস্ক’য়ে গণ্ডী ভাষাক দ্ৰাৱিড়ীয়ান পৰিয়ালত অন্তৰ্ভুক্ত কৰি বিপন্ন ভাষাৰ তালিকাত তালিকাৱদ্ধ কৰিছে৷

এসময়ত গণ্ডী ভাষাৰো সুনাম আছিল৷

‘‘…প্ৰাচীন গোণ্ডাৱনা ৰাজ্যত গণ্ডী চৰকাৰী ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু ইয়াৰ নিজা লিপি, ব্যাকৰণ, সংখ্যা, সাহিত্য আদি সকলো আছিল আৰু আজিও এয়া আছে’’, ভাষা গৱেষণা আৰু প্ৰকাশন কেন্দ্ৰৰ ৱেবছাইটত উদ্ধৃত তথ্যৰ উল্লেখ কৰি গণ্ডী সাহিত্যৰ পণ্ডিত মতিৰাম কংগালীয়ে এইদৰে কয়৷

বৰ্তমানৰ মধ্য প্ৰদেশৰ এক বিশাল এলেকাত এসময়ত গণ্ডসকলে ৰাজত্ব কৰিছিল৷ ‘‘আমি দেৱী গৌৰাৰ [হিন্দু কিংবদন্তী অনুসৰি পাৰ্বতী আৰু দুৰ্গা বুলিও জনাজাত] ভক্ত৷ সেয়ে আমাক গণ্ড বুলি কোৱা হয়,’’ চিন্দাৱাৰাৰ সামাজিক কৰ্মী গণ্ড সম্প্ৰদায়ৰ ৰামনাথ পাৰ্টেটিয়ে এইদৰে কয়৷ তাৰোপৰি বৰ্তমান সময়ত গণ্ড ৰাণী ৰাণী কমলাপতিৰ সন্মানাৰ্থে বিভিন্ন স্থানত যেনে ৰে’ল ষ্টেচন আদিত তেওঁৰ নামেৰে নামাকৰণ কৰি সেই ঐতিহ্য আৰু ইতিহাসক সোঁৱৰা হয় বুলিও তেওঁ জানিবলৈ দিয়ে৷

কিন্তু ঠায়ে ঠায়ে তেওঁলোকৰ ভাষাই অৱনতিৰ সন্মুখীনো হ’বলগীয়া হৈছে৷ বিশেষকৈ তেওঁলোকৰ ঘৰসমূহতেই এনে হৈছে৷ ৰাজহুৱা স্থানত সম্প্ৰদায়টোৰ লোকসকলে প্ৰায়েই হিন্দী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে৷ বুঢ়া-মেঠাসকলে ভাষাটো জীয়াই ৰাখিছে যদিও নৱপ্ৰজন্মৰ লোকসকলে ভাষাটো শিকিবলৈ বা ক’বলৈ অনীহা প্ৰকাশ কৰা দেখা গৈছে৷ বহুতেই ইয়াৰ কাৰণ ভাষিক ভুল বুজা-বুজিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে বুলি কয়, আন কিছুমানে আকৌ অ-গণ্ডীভাষী লোকসকলৰ উপহাসৰ ভয়তো নিজৰ ভাষাটো ক’বলৈ অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰা দেখা গৈছে৷

প্ৰাৰ্থনাৰ পিতৃ মন্ত্ৰম পাৰ্টেটি লোনাডেৰ এজন কৃষক আৰু তেওঁ ঘৰত সন্তানৰ সন্মুখত সদায়েই গণ্ডী ভাষাহে ব্যৱহাৰ কৰে৷ কিন্তু ঘৰৰ বাহিৰত তেওঁলোকে পৰিয়ালৰ লোকৰ মাজতো হিন্দী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে৷ ‘‘তেওঁলোকে [অ-গণ্ডীভাষী লোকসকলে] আমাক উপহাস কৰে অথবা আমাৰ ভাষা বুজি নাপায়৷ আনকি আমি গণ্ডী ভাষাত কথা পাতিলেও তেওঁলোকে ফিচিঙা-ফিচিঙি কৰে’’, তেওঁ এনেদৰে কয়৷

মন্ত্ৰমে তেওঁৰ সন্তান পৃথ্বীৰাজক আৱাসিক বিদ্যালয়ত সাক্ষাৎ কৰিবলৈ যাওঁতে সন্মুখীন হোৱা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰে৷ ‘‘মই তাৰ সন্মুখত গণ্ডী ভাষাত কথা পাতিবলৈ আৰম্ভ কৰিলো৷ শিক্ষক আৰু অন্য শিশুসকলে আমাৰ ভাষা শুনি হাঁহিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে৷ মই বৰ লজ্বিত অনুভৱ কৰিলো৷’’ তেতিয়াৰে পৰা তেওঁৰ সন্তানে বিদ্যালয়ত গণ্ডী ভাষাত কথা পাতিবলৈ বাৰণ কৰি থৈছে৷ ‘‘মই ঘৰত থকা সময়ত আপুনি যিমান ইচ্ছা সিমানে গণ্ডী ভাষাত কথা পাতিব’’, মোৰ ল’ৰাই মোক এনেদৰে কৈছে৷

লোনাডে ঘাইকৈ গণ্ড অধিবাসীসকলৰ গাঁও হোৱা স্বত্বেও তৰুণ প্ৰজন্মৰ মাজত ভাষাটো মুঠেও জনপ্ৰিয় নহয়৷ ৰামনাথে লোনাডেৰ পৰিস্থিতিৰ যিখিনি কথা কৈছে সেয়া সমগ্ৰ জিলাখনতে পৰিস্ফূট হোৱা দেখা গৈছে৷ ‘‘চিন্দাৱাৰাত গণ্ডসকলক নিম্ন জাতিৰ বুলি বিবেচনা কৰা হয়৷ সেয়ে তেওঁলোকে ৰাজহুৱা স্থানত গণ্ডীত কথা ক’বলৈ ভয় কৰে৷ তেওঁলোকে কেৱল নিজৰ মাজতে গণ্ডী ভাষাত কথা পাতিবলৈ বিচাৰে’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

ৰামনাথৰ মতে বিদ্যালয়ৰ প্ৰচলিত ব্যৱস্থাও গণ্ডসকলৰ বিপৰীতে অৱস্থান কৰিছে৷ গণ্ডীভাষীসকলক একাষৰীয়া কৰাতো বিদ্যালয়সমূহে প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰিছে৷ আটাৰৱাডা ব্লকত এখন চৰকাৰী বিদ্যালয়ত পৰিদৰ্শনৰ সময়ত তেওঁৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলক হৈ উদ্ভৱ হোৱা এক অস্বস্তিকৰ পৰিস্থিতিৰ কথা তেওঁ সোঁৱৰণ কৰে৷

উচ্চ জাতিৰ শিক্ষকসকলে গণ্ড শিক্ষাৰ্থীসকলক আন শিক্ষাৰ্থীৰ পৰা পৃথকে বহিবলৈ দিয়ে৷ ‘‘কেৱল এয়াই নহয়, মই তেতিয়া বোধহয় দশম শ্ৰেণীত আছিলো, শৰ্মা ছাৰে মোৰ গাঁৱৰ দুজন গণ্ড ল’ৰাক পিটি এইদৰে কৈছিল, ‘তহঁত গণ্ডৰ সন্তান৷ তহঁতক যিমানে মই নপঢ়ুৱাও কিয়, তহঁতে কেতিয়াও একো শিকিব নোৱাৰ৷’ ল’ৰা দুজনে পিছদিনাৰ পৰা বিদ্যালয়লৈ অহা বাদ দিছিল৷’’

গণ্ড শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে মাধ্যমিক শিক্ষা লাভ কৰাটো এক প্ৰকাৰ দুৰূহ হৈ পৰিছে৷ ‘‘আমাৰ গাঁৱৰ পঞ্চাশ শতাংশতকৈও অধিক শিক্ষাৰ্থীয়ে অষ্টমমান শ্ৰেণীতে পঢ়া সামৰে৷ গাঁওখনত কেৱল প্ৰাথমিক বিদ্যালয় কেইখনমানহে আছে৷ যদি শিক্ষাৰ্থীসকলে উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰিবলৈ বিচাৰে তেন্তে হয়তো তেওঁলোকে গাঁও এৰি বাহিৰলৈ যাব লাগিব’’, ৰামনাথে এইদৰে কয়৷ ‘‘মাত্ৰ কেইজনমানেহে দ্বাদশ শ্ৰেণী উত্তীৰ্ণ হৈছে আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষা লাভ কৰিছে৷ কন্যা শিক্ষাৰ্থীৰ অৱস্থা ইয়াতকৈও বেয়া৷’’ জনজাতি উন্নয়ন প্ৰতিবেদন ২০২২-২৩-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি মধ্য প্ৰদেশৰ জনজাতি লোকসকলৰ মাজত সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ’ল প্ৰায় পঞ্চাশ শতাংশ৷

‘‘গাঁওখনৰ পৰা স্নাতক উত্তীৰ্ণ চাৰিজন শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত ময়ো এজন৷ এই সংঘৰ্ষ অতিশয় কঠিন আছিল’’, ৰামনাথে এইদৰে কয়৷ চল্লিশৰ দেউনা পাৰ হোৱাৰ সময়ত এতিয়া তেওঁ ছ’চিয়েল ৱৰ্কত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ বাবে অধ্যয়ন কৰি থকাৰ লগতে এক বেচৰকাৰী সংস্থাতো কাম কৰি আছে৷

লোনাডেৰ অধিকাংশ গণ্ড গাঁৱত অষ্টমমান শ্ৰেণীৰ আগলৈ যদি কোনোৱে পঢ়িবলৈ বিচাৰে তেন্তে অন্য গাঁৱত থকা বিদ্যালয়লৈ যাবলগীয়া হয়- য’ত গণ্ডী ভাষা কোৱা নহয়, কোনোৱে বুজি নাপায় অথবা স্বীকৃত নহয়৷

তাৰোপৰি বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা আধাতে এৰা গণ্ড সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ জীৱিকাৰ ব্যৱস্থাও লোনাডে গাঁওখনত নিচেই তাকৰ৷ গাঁওখনৰ অধিকাংশই অন্য গাঁও বা চহৰলৈ জীৱিকাৰ সন্ধানত ঢাপলি মেলে৷ ‘‘ইয়াত কোনো চাকৰি নাই৷ ইয়ালৈ অহা কোম্পানীবোৰে গাঁৱৰ পৰা জনজাতীয় ডেকাসকলক নিৰ্মাণ সংক্ৰান্তীয় কামত নিয়োগ কৰিবলৈ লৈ যায়৷ কোম্পানীবোৰে শিক্ষিতসকলকো কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিবলৈ বাধ্য কৰে’’, ৰামনাথে এইদৰে কয়৷

তেওঁলোকে গাঁও এৰি নিৰ্মাণ স্থলত অন্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ সৈতে কাম কৰাৰ পিছত হিন্দী ভাষাত কথা পতাটো এক প্ৰকাৰৰ অভ্যাসৰ দৰে হৈ পৰে৷

কোম্পানীবোৰে প্ৰথমে তেওঁলোকক কম টকাত খটুৱায় আৰু তাৰ পিছত অধিক সুতৰ হাৰত ঋণ দিয়ে৷ বিভিন্ন কামৰ বাবে এই ঋণবোৰ ল’বলগীয়া হয় যেনে- বিবাহ, সন্তান জন্ম ইত্যাদি ইত্যাদি৷ এনেদৰে গণ্ড নৱপ্ৰজন্ম ঋণৰ এই কুটিল পাকচক্ৰত সোমাই গৈ থাকে৷ ‘‘তেওঁলোকে ঋণ পৰিশোধ কৰিবলৈ এনেধৰণ নিৰ্মাণ সংস্থাবোৰত একেৰাহে দুবছৰ-তিনিবছৰ ধৰি কাম কৰিবলগীয়া হয়’’, ৰামনাথে কয়৷

লোনাডেৰ পৰা তেওঁলোক যিমানেই দূৰৈত থাকে সিমানে তেওঁলোকৰ নিজৰ গণ্ডী স্বকীয়তা হেৰুৱাই গৈ থাকে, এনেদৰে শেষত ইয়াৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কও হেৰায় যায়৷

‘‘মই মোৰ সন্তানক ভঙা ভঙা হ’লেও গণ্ডীত কথা ক’বলৈ দিও৷ সিহঁতে গণ্ডীত কথা ক’বলৈ আৰু এয়া অভ্যাস কৰা উচিত৷’’

লোনাডেৰ অধিকাংশ লোকে গণ্ডী পাহৰাৰ সময়তে, বত্ৰিশ বছৰীয়া ৰীণা পাৰ্টেটিৰ কণ্ঠত গণ্ড পৰিচয়ৰ একমাত্ৰ সম্বল গণ্ডী ভাষাটো হেৰাই যোৱাৰ শংকা ফুটি উঠে৷ এই শংকা কেৱল তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবেই নহয়, ই সমগ্ৰ দেশৰ অন্যান্য দুৰ্বল আৰু বিপন্ন ভাষাৰ লোকসকলেও সন্মুখীন হোৱা এক ৰুঢ় বাস্তৱতা।

কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ভাৰতীয় মাতৃভাষা সৰ্বেক্ষণ (২০১২-২০১৭) অনুসৰি মধ্য প্ৰদেশৰ ৪৬টা আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ মাতৃভাষাৰ ভিতৰত ৪০টা বিপন্ন ভাষা আছে৷ তাৰে ভিতৰত গণ্ডীও অন্যতম৷ ইয়াৰে বহুসংখ্যক ভাষা প্ৰায় অদৃশ্য হৈছে আৰু সংকটাপন্ন বিপন্ন ভাষাৰ তালিকাত অম্তৰ্ভুক্ত হৈছে৷

মন্ত্ৰমৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱা ৰীণাই এই পৰিস্থিতিক নাটকীয়ভাৱে গ্ৰহণ কৰিছে৷ ‘‘মই ভাবো আমি সকলোৱে ছয়-সাতটা ভাষা জনাটো দৰকাৰ যেনে, মাৰাঠী, হিন্দী আৰু ইংৰাজী৷ ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে ভাষাবোৰ সাৱলীলভাৱে ক’ব নোৱাৰিলেও অন্ততঃ বুজি পোৱাটো দৰকাৰ৷ যদি আন মানুহে কি কৈ আছে আমি বুজিয়েই নাপাও, তেতিয়া সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

ৰীণাই মন্ত্ৰমৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ পিছত গিৰিয়েক আৰু শাহুৱেকৰ সৈতে লোনাডেত থাকিবলৈ অহাৰ পিছতহে গণ্ডী ক’বলৈ শিকিছে৷ ‘‘ঘৰৰ আটায়ে মোৰ সৈতে গণ্ডীত কথা পাতিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল৷ মই তেওঁলোকক অনুসৰণ কৰিবলৈ ধৰিছিলো আৰু অতি সোনকালেই ভাষাটো শিকিছিলোও কাৰণ মই মামাৰ গাঁৱত ইতিমধ্যেই এই ভাষাটো শুনিছিলো৷ মই গণ্ডীত কথা পতাৰ বাবে শাহু অতিশয় সুখী’’, ৰীণাই এইদৰে কয়৷

ৰীণাৰ মতে গাঁৱৰ অল্পসংখ্যক শিশুৱে গণ্ডীত কথা পতাৰ বিপৰীতে জ্যেষ্ঠসকলে হিন্দী মিহলি গণ্ডী ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিছে৷ ‘‘মানুহবোৰে গণ্ডী-হিন্দী মিহলি ভাষা ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিছে৷ উদাহৰণস্বৰূপে, মোৰ স্বামীয়ে অলপতে গণ্ডী সাধু এনেদৰে ক’বলৈ ধৰিছিল, তেওঁ কৈছিল, ‘হাৱা টাকি লাগছে’ [বতাহ বলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে]৷ ‘হাৱা’ হিন্দী শব্দ৷ তেওঁ ‘বাড়ী’ বুলি ক’ব লাগিছিল’’, কথাটোৰ গুৰুত্ব থকা স্বত্বেও হাঁহি হাঁহি ৰীণাই এইদৰে কয়৷ তেওঁৰ মতে এয়া স্বাভাৱিক ‘‘কিয়নো প্ৰকৃত গণ্ডী কোনেও বুজি নাপায়’’৷

পচপন্ন বছৰীয়া সুখৱতী পাৰ্টেটি গণ্ডী পৰিস্থিতিক লৈ অধিক শংকিত৷ ‘‘[গণ্ডী] ভাষাভাষী লোকৰ সংখ্যা নিচেই নগণ্য৷ পৰিয়ালবোৰৰ বহু সন্তানে এই ভাষা নাজানে৷’’ গাঁৱৰ একাংশ লোকৰ মতে যিবোৰ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ সমীপত অথবা অজনজাতি লোকসকল আছে, তাত এই পৰিস্থিতি অধিক ভয়াৱহ হৈ উঠিছে৷ মানুহে ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰতহে গণ্ডী ভাষা শুনিবলৈ পায়, তেওঁলোকে এইদৰে কয়৷

স্থানীয় ভাষাত হিন্দী ভাষাৰ বৰ্ধিত আগ্ৰাসনেই কেৱল লোনাডেৰ গণ্ড অধিবাসীসকলৰ বাবে চিন্তাৰ বিষয় নহয়৷ গণ্ড লোকসকলে কিদৰে নিজৰ পৰিচয়, নিজৰ স্বকীয়তা আৰু জনজাতীয় জীৱনধাৰা পাহৰিবলৈ ধৰিছে, তাক লৈও মন্ত্ৰমে উদ্বিগ্নতা প্ৰকাশ কৰে৷ ‘‘জনজাতি লোকসকল হিন্দু ধৰ্মী নোহোৱা স্বত্বেও তেওঁলোকে হিন্দুত্ব আঁকোৱালি লৈছে৷ আমি গণ্ড৷ আমি জনজাতীয় লোক৷ আমাৰ পৰিচয় হ’ল আমাৰ ভাষাটো৷ আমাৰ গীত-মাত আৰু জতুৱা-ঠাচৰ কোনোবাখিনি হয়তো হিন্দীৰ সৈতে মিল থাকিব পাৰে, কিন্তু আমাৰ ভাষাটো পৃথক৷ হিন্দুত্বৰ ভিৰত আমি হয়তো আমাৰ পৰিচয় হেৰুৱাই পেলাম’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

যিসময়ত জনজাতীয় ভাষাবোৰ লাহে লাহে বিলুপ্ত হ’বলৈ ধৰিছে, লোনাডেৰ অধিকাংশ গণ্ডে নিজকে আন প্ৰভাৱশালী সংস্কৃতি, ভাষা আৰু ধৰ্মৰ সোঁতত হেৰাই যাব বুলি আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে, সেইসময়তে মন্ত্ৰমৰ দৰে ব্যক্তিসকলে নিজৰ ভাষা আৰু জনজাতীয় শিপা ধৰি ৰাখিবলৈ অপ্ৰাণ চেষ্টা কৰিছে৷ ‘‘আমি আমাৰ গণ্ডী ভাষাত অহৰত কথা-বতৰা চলাই যাব লাগিব, কাৰণ এই ভাষা আমাৰ ধৰ্ম, আমাৰ জাতি৷ আমি ইয়াক পাহৰিব নোৱাৰো’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

‘‘কিন্তু আমি আমাৰ সন্তানক আন ভাষাও শিকাব লাগিব’’, মন্ত্ৰমৰ পত্নীৰ ৰীণাৰ মতে লোনাডেৰ শিশুসকলে নিজৰ ভাষাটোৰ লগতে আন ভাষাতো পাৰ্গত হোৱাৰ কথাত হয়ভৰ দিয়ে মন্ত্ৰমে৷

লোনাডেৰ অধিবাসীসকলৰ সৈতে হোৱা কথা-বতৰাৰ সময়ত বিভিন্ন স্থানত দোভাষী হিচাপে সহায় কৰাৰ বাবে সাংবাদিকগৰাকীয়ে মন্ত্ৰম পাৰ্টেটি, ৰীণা পাৰ্টেটি আৰু ৰামনাথ পাৰ্টেটিক কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিছে। লগতে এই গাঁওখনলৈ গৈ গাঁৱৰ ৰাইজৰ সাক্ষাৎকাৰ লোৱাটো সম্ভৱ কৰি তোলা চিন্দৱাৰাৰ এনজিঅ' পৰৰ্থ সমিতিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সদস্য মঞ্জিৰী চান্দেৰ প্ৰতিও কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰে।

পাৰিৰ বিপন্ন ভাষাৰ প্ৰকল্প (ইএলপি), আজিম প্ৰেমজী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত এক পদক্ষেপৰ অংশ। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ বিপন্ন ভাষাভাষীৰ লোকসকলৰ কণ্ঠ আৰু জীৱিত অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে ভাষাটো নথিভুক্ত কৰা।

ঋতু শৰ্মাৰ ইনপুটৰ সৈতে

অনুবাদ: মনোৰঞ্জন মজুমদাৰ